ފަހަކަށް އައިސް ދިވެހި މުޖުތަމައުގައި ބުލީކުރުމާއި، ހަނގާކުރުން އަދި މީސްމީޑިއާގެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ނަފްސާނީ ގޮތުން މީހުން ދަށްކޮށްލުމުގެ ނުރައްކާތެރި އަމަލުތައް ވަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. މި ނޭދެވޭ އަމަލުތަކުގެ ސީދާ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ނަފްސާނީ ބަލިތައް ތަހައްމަލު ކުރާ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވެ، ހިތާމަވެރި ގޮތަކަށް އަމިއްލައަށް މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު ރާއްޖޭގައި މަތިވަމުންދާކަން ތަފާސްހިސާބުތަކުންނާއި ހަބަރުތަކުން ހާމަވެއެވެ.

މިއީ ހަމައެކަނި ސިއްހީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، ދޫކޮށްލެވެން އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުޅި މުޖުތަމައުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ވީދި، އިންސާނީ ކަރާމާތަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މި ނުރައްކާތެރި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި މުޖުތަމައުގެ ހުރިހާ ފަންތިއަކުން ވަށާޖެހޭ ހައްލެއް ހޯދުމަކީ މިއަދު މަޖުބޫރުވެފައިވާ ކަމެކެވެ.

މައިންބަފައިންނާއި ބަލެނިވެރިން: ތަރުބިއްޔަތުގެ ބިންގާ

ކުޑަކުދިންގެ ކިބައިގައި އަހުލާގީ ރީތި ސިފަތައް އަށަގެންނެވުމުގައި އެންމެ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރަނީ މައިންބަފައިންނެވެ. ދަރިންނަށް އޯގާތެރިކަމާއި، އިހުތިރާމްކުރުމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމުގެ މުހިންމުކަން ގޭތެރެއިން ދަސްކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. ދަރިން މީސްމީޑިއާ ބޭނުންކުރާ ގޮތާއި، އެކުދިންގެ އުޅުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ބެލެނިވެރިން ފާރަވެރިވާންޖެހެއެވެ. ހަނގާކުރުމަކީ ފަހުރުވެރިވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ އަނެކާގެ ދިރިއުޅުން ބަރުބާދުކޮށްލާ ފަދަ ބޮޑު ފާފައެއްކަން ކުދިންނަށް ވިސްނައިދިނުމަކީ މައިންބަފައިންގެ މަތިވެރި ޒިންމާއެކެވެ.

ސްކޫލްތަކާއި ތައުލީމީ މުއައްސަސާތައް: އަމާން މާހައުލެއް

ސްކޫލްތަކާއި، ކޮލެޖްތަކުގެ އިތުރުން ޔުނިވާސިޓީތަކަކީ ދަރިވަރުންނަށް ރައްކާތެރިކަން އިހުސާސްކުރެވޭ މާހައުލަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. ތައުލީމީ މަރުކަޒުތަކުގައި ހަނގާކުރުމާ ދެކޮޅު ހަރުދަނާ ސިޔާސަތުތަކެއް ކަނޑައަޅައި، އެފަދަ އަމަލެއް ހިންގާ ފަރާތްތަކާމެދު ފަސްޖެހުމެއްނެތި ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހެއެވެ. މުދައްރިސުންނާއި ލެކްޗަރާއިންނަކީ ދަރިވަރުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ހޭލުންތެރި، ކުދިންގެ މެދުގައި ހިނގާ ނޭދެވޭ ކަންކަން ދެނެގަނެވޭ ފަދަ ގާބިލު ބަޔަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ތައުލީމީ މުއައްސަސާއެއްގައި ފެންވަރު ރަނގަޅު ކައުންސެލިންގްގެ ހިދުމަތް ދަރިވަރުންނަށް ފަސޭހައިން ލިބޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައި އޮތުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

އޮފީސްތަކާއި ކުންފުނިތަކުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު

ވަޒީފާގެ މާހައުލަކީ އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ބޮޑު ބައެއް ހޭދަކުރާ ތަނަށްވާއިރު، އެތަނަކީ އިހުތިރާމާއި ގަދަރު އޮތް ތަނަކަށް ހަދަންޖެހެއެވެ. ސަރުކާރުގެ އޮފީސްތަކާއި އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުގައި ބުލީކުރުމަށް ފުރުސަތު ނުދޭ ސިޔާސަތެއް ގާއިމުކޮށް، މުވައްޒަފުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އިސްކަންދިނުމަކީ މަސައްކަތުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުވެ، ހިތްހަމަޖެހޭ މަސައްކަތުގެ މާހައުލެއް ބިނާކުރުމަށް ކުރެވޭނެ އެންމެ މުހިންމު އިންވެސްޓްމަންޓެވެ.

މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކާއި ފަރުދީ ޒިންމާ

މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކުން ރަށްރަށުގެ ފެންވަރުގައި ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގައި، ނަފްސާނީ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އެހީތެރިކަމުގެ އަތެއް ދިއްކޮށްލަންޖެހެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ކޮންމެ ފަރުދަކީވެސް މީސްމީޑިއާގައާއި އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި އަނެކާއަށް އިހުތިރާމްކުރާ، އޯގާތެރި މީހަކަށް ވުމަކީ މި ވަބާއިން މުޖުތަމައު ސަލާމަތްކުރުމަށް އޮތް އެންމެ ކުރު މަގެވެ.

ދައުލަތާއި ފުލުހުންގެ ހިދުމަތް

ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކާއި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުން ހަނގާކުރުމަކީ ސީރިއަސް ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، ސައިބަރ ބުލީންގް ހުއްޓުވުމަށް ގާނޫނީ ބާރުވެރިކަން ބޭނުންކުރަންޖެހެއެވެ. ރިޕޯޓްކުރުމަށް ހާއްސަ ހޮޓްލައިނެއް ގާއިމުކުރުމާއި، ނަފްސާނީ ނުރައްކަލެއް އޮތް ފަރާތްތަކަށް ވަގުތުން ސިއްހީ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެ "އިމަޖެންސީ ރިފަރަލް" ނިޒާމެއް ހަރުދަނާކުރުމަކީ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އަޅަންޖެހޭ އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެވެ.

ފުލުހުންގެ ދައުރާއި އެޅިދާނެ އަވަސް ފިޔަވަޅުތައް

މި މައްސަލައިގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާ ނުހަނު ބޮޑެވެ. ހާއްސަކޮށް ބުލީކުރުމާއި ހަނގާކުރުމަކީ ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، އެކަން ހުއްޓުވުމަށް ތިިރީގައިވާ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން މުހިންމެވެ:

ސައިބަރ ބުލީންގް ޔުނިޓް ވަރުގަދަކުރުން : މީސްމީޑިއާގައި މީހުންގެ އަބުރަށް އަރައިގަނެ، ނަފްސާނީ ގޮތުން ގޯނާކުރާ ފަރާތްތައް އަވަހަށް ދެނެގަނެ، އެފަރާތްތަކާ މެދު ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުން.

ރިޕޯޓްކުރުމަށް ހާއްސަ ހޮޓްލައިނެއް : ބުލީކުރުމުގެ ޝިކާރައަކަށްވާ ފަރާތްތަކަށް ނުވަތަ އެފަދަ އަމަލެއް ހިނގާކަން އެނގޭ ފަރާތްތަކަށް، ސިއްރު ހިފެހެއްޓޭ ގޮތަށް ފަސޭހައިން ރިޕޯޓް ކުރެވޭނެ "އެންޓި-ބުލީންގް" ހޮޓްލައިނެއް ތައާރަފުކުރުން.

ސްކޫލްތަކާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުން : "ސްކޫލް ރިސޯސް އޮފިސަރުން" މެދުވެރިކޮށް ދަރިވަރުންނާއި މުދައްރިސުން ހޭލުންތެރިކުރުވައި، ސްކޫލް މާހައުލުގައި ހިނގާ މިފަދަ ކަންކަމުގައި ވަގުތުން ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ނިޒާމެއް ބޭނުންކުރުން.

އިމަޖެންސީ ރިފަރަލް ނިޒާމެއް : ފުލުހުންނަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގައި، ނަފްސާނީ ގޮތުން ނުރައްކަލެއް އޮތްކަން ފާހަގަކުރެވޭ ފަރާތްތަކަށް ވަގުތުން ސިއްހީ މާހިރުންގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެ ހާއްސަ އިންތިޒާމެއް ހަމަޖެއްސުން.

ހަނގާކުރުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލިގެންދާ ކޮންމެ ފުރާނައަކީ މުޅި ގައުމަށް ލިބޭ އިއާދަނުކުރެވޭނެ ބޮޑު ހިތާމައެކެވެ. ފަރުދީ ޒިންމާ އަދާކޮށް، ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުން ގާނޫނީ ބާރުވެރިކަން ދީގެން ނޫނީ މި ނުރައްކާތެރި ވަބާއިން ދިވެހި މުޖުތަމައު ސަލާމަތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް އޯގާތެރިވުމާއި، ބުލީކުރުމާ ދެކޮޅަށް "ނޫނެކޭ" ބުނުމަކީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެ މީހެއްގެ އިސްތިރާޖީ ވާޖިބެކެވެ.