ކޮންމެ ސިއްހީ ނިޒާމެއްގެ ވެސް އެންމެ މުހިންމު އިންސާނީ ވަސީލަތަކީ ނަރުހުންނެވެ. ބަލިމީހަކަށް ދޭންޖެހޭ ފަރުވާގެ ކަންކަން ނިންމުމުގައި ޑޮކްޓަރުން އިސް ދައުރެއް އަދާކުރި ނަމަވެސް، އެ ފަރުވާ އަމަލީ ގޮތުން ތަންފީޒުކޮށް، ބަލިމީހާގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމުގެ ހަގީގީ ބުރަ މަސައްކަތް ކުރަނީ ނަރުހުންނެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ މޮޅު ޑޮކްޓަރަށް ވެސް، ހުށިޔާރު ނަރުހެއްގެ އެހީތެރިކަމާ ނުލައި ފުރިހަމަ ފަރުވާއެއް ނުދެވޭނެއެވެ. ޑޮކްޓަރަކީ ބަލި ދެނެގަނެ ފަރުވާ ކަނޑައަޅާ ފަރާތް ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ފަރުވާގެ ކާމިޔާބީއާ ސީދާ ގުޅިފައިވަނީ ނަރުހުން ބަލިމީހާއަށް ދޭ ސައްވީސް ގަޑިއިރުގެ ފާރަވެރިކަމެވެ.
ބަލިމީހެއްގެ ހާލަތު ވަޒަންކުރުމުގައި ނަރުހުން އަދާކުރާ ދައުރަކީ ފުރާނައާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ޑޮކްޓަރުން ބަލިމީހާ ބަލައިލުމަށް ހޭދަކުރަނީ ދުވާލަކު މަދު ވަގުޓުކޮޅެއް ނަމަވެސް، ނަރުހުން ތިބެނީ މެދުނުކެނޑި ބަލިމީހާގެ ގާތުގައެވެ. ބަލިމީހާގެ ހަށިގަނޑަށް އަންނަ ކުދިކުދި ބަދަލުތަކާއި، ނުރައްކާތެރި ނިޝާންތައް އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަވަނީ އެމީހުންނަށެވެ.
ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ޑޮކްޓަރުންނަށް އޮޅުމަކުން ކުރެވޭ ކަންކަން ވެސް ރަނގަޅުކޮށް، ބަލިމީހާގެ ސަލާމަތްތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމުގައި ނަރުހުންނަކީ އެންމެ ފަހުގެ އައްޑަނައެވެ. މި "ސޭފްޓީ ނެޓް" ނެތް ނަމަ، ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ހިނގާ އިންސާނީ ކުށްތަކުގެ ސަބަބުން ގެއްލޭ ފުރާނަތައް އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވާނެއެވެ.
ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ މިއަދުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މި މުހިންމު ޚިދުމަތްތެރިންގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގެ ނަރުހުން އުފުލަނީ ނުހަނު ބޮޑު ތަކުލީފެކެވެ. މަދު މުވައްޒަފުންތަކަކާ އެކު، އެތައް ގަޑިއިރަކު މެދުނުކެނޑި މަސައްކަތް ކުރަންޖެހުމުގެ ސަބަބުން ނަރުހުން ތިބީ ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި ޖިސްމާނީ ގޮތުން ވަރުބަލިވެފައެވެ. އާއިލާއާ ދުރުގައި، އަމިއްލަ އަރާމާއި ނިދި ގުރުބާންކޮށް، އެހެން މީހުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް އެމީހުން ކުރާ މަސައްކަތާ އަޅާބަލާއިރު، މިހާރު ދެވޭ މުސާރައަކީ އެއްވެސް ވަރަކަށް އެކަށީގެންވާ އުޖޫރައެއް ނޫނެވެ.
ސަރުކާރުން ނަރުހުންގެ އަގު ވަޒަންކުރަންޖެހެނީ ހަމައެކަނި ދުލުން ބުނާ ބަސްތަކަކުން ނޫނެވެ. ނަރުހުންގެ ފަންނީ ގާބިލުކަމާއި، އެމީހުން އުފުލާ ބުރަ ޒިންމާއާ އެކަށޭނަ ފަދަ ރަނގަޅު މުސާރައެއް ކަނޑައަޅަންޖެހެއެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، އާންމު ޑިއުޓީ ގަޑީގެ އިތުރުން ކުރަންޖެހޭ އިތުރުގަޑީގެ މަސައްކަތަށް ހަމަހަމަ އަދި އިންސާފުވެރި އުޖޫރައެއް ދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. އިތުރުގަޑީގެ ފައިސާ އުނިކުރުމާއި ނުވަތަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމަކީ މިފަދަ ނާޒުކު ޚިދުމަތެއްގައި އުޅޭ ބައެއްގެ ހިތްވަރު އެލުވާލައި، ދާއިރާ ދޫކޮށް ދިއުމަށް މަޖުބޫރުކުރުވާ ކަމެކެވެ.
ހަގީގަތުގައި ނަރުހުންނަކީ ސިއްހީ ޚިދުމަތުގެ "ވިންދެވެ". ބަލިމީހާއަށް ދޭ އޯގާތެރިކަމާއި، ހިތްވަރުދިނުމާއި، އަދި ފަރުވާގެ ހުރިހާ މަރުހަލާއެއް ފުރިހަމަކޮށްދޭ މި ބަތަލުންނަށް ހައްގު މިންވަރު ދިނުމަކީ ގައުމުގެ ސިއްހީ ނިޒާމު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު އިންވެސްޓްމަންޓެވެ. ނަރުހުންނަށް ހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވޭ ފަދަ އުޖޫރައެއް ދީގެން ނޫނީ، ދިވެހި ސިއްހީ ދާއިރާގެ ކުރިމަގު އުޖާލާކުރުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ނަރުހުންގެ އަގު ވަޒަންކޮށް، އެފަރާތްތަކުގެ ހައްގުތައް ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް އޮތް ލާޒިމު ވާޖިބެކެވެ.
ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ޑޮކްޓަރުންނަށް އޮޅުމަކުން ކުރެވޭ ކަންކަން ވެސް ރަނގަޅުކޮށް، ބަލިމީހާގެ ސަލާމަތްތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމުގައި ނަރުހުންނަކީ އެންމެ ފަހުގެ އައްޑަނައެވެ. މި "ސޭފްޓީ ނެޓް" ނެތް ނަމަ، ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ހިނގާ އިންސާނީ ކުށްތަކުގެ ސަބަބުން ގެއްލޭ ފުރާނަތައް އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވާނެއެވެ.
ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ މިއަދުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މި މުހިންމު ޚިދުމަތްތެރިންގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގެ ނަރުހުން އުފުލަނީ ނުހަނު ބޮޑު ތަކުލީފެކެވެ. މަދު މުވައްޒަފުންތަކަކާ އެކު، އެތައް ގަޑިއިރަކު މެދުނުކެނޑި މަސައްކަތް ކުރަންޖެހުމުގެ ސަބަބުން ނަރުހުން ތިބީ ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި ޖިސްމާނީ ގޮތުން ވަރުބަލިވެފައެވެ. އާއިލާއާ ދުރުގައި، އަމިއްލަ އަރާމާއި ނިދި ގުރުބާންކޮށް، އެހެން މީހުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް އެމީހުން ކުރާ މަސައްކަތާ އަޅާބަލާއިރު، މިހާރު ދެވޭ މުސާރައަކީ އެއްވެސް ވަރަކަށް އެކަށީގެންވާ އުޖޫރައެއް ނޫނެވެ.
ހަގީގަތުގައި ނަރުހުންނަކީ ސިއްހީ ޚިދުމަތުގެ "ވިންދެވެ". ބަލިމީހާއަށް ދޭ އޯގާތެރިކަމާއި، ހިތްވަރުދިނުމާއި، އަދި ފަރުވާގެ ހުރިހާ މަރުހަލާއެއް ފުރިހަމަކޮށްދޭ މި ބަތަލުންނަށް ހައްގު މިންވަރު ދިނުމަކީ ގައުމުގެ ސިއްހީ ނިޒާމު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު އިންވެސްޓްމަންޓެވެ. ނަރުހުންނަށް ހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވޭ ފަދަ އުޖޫރައެއް ދީގެން ނޫނީ، ދިވެހި ސިއްހީ ދާއިރާގެ ކުރިމަގު އުޖާލާކުރުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ނަރުހުންގެ އަގު ވަޒަންކޮށް، އެފަރާތްތަކުގެ ހައްގުތައް ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް އޮތް ލާޒިމު ވާޖިބެކެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު