އަހަރެމެން ވޭތުކުރަމުން މިދާ ޝަޢުބާން މަހަކީ، މައްސަރުތަކުގެ ތެރެއިން ޚާއްޞަ މަހެކެވެ. މިއީ ރަމަޟާން މަހަށް މަރުޙަބާކިޔަން ތައްޔާރުވަމުން އަންނަ މަހެވެ. މި މަހު، ރޯދައާ ބެހޭ ޙުކުމްތައް އުނގެނި، ރަމަޟާންމަހުގެ ރޯދަހިފުމަށް ތައްޔާރުވާން ޖެހެއެވެ. އަދި މި މަހު، ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުން ގިނަކޮށް، އަޅުކަމަށް ފަރުވާ ބަހައްޓައި ހީވާގިވާން ޖެހެއެވެ. މި މަހަކީ ގިނަގުނަ ޘަވާބާއި މަތިވެރި ދަރުމަލިބުމުގެ އިތުރަށް ރަމަޟާންމަހަށް ތައްޔާރުވެ، ރޯދަހިފާން ތަމްރީނުވާ މަހެވެ.
أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَاގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެ ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. (قُلْتُ: يَا رَسُوْلَ اللهِ، لَـمْ أَرَكَ تَصُوْمُ شَهْرًا مِنَ الشُّهُوْرِ مَا تَصُوْمُ مِنْ شَعْبَانَ؟ قاَلَ: ذَلِكَ شَهْرٌ يَغْفُلُ النَّاسُ عَنْهُ بَيْنَ رَجَبٍ وَرَمَضَانَ، وَهُوَ شَهْرٌ تُرْفَعُ فِيْهِ الْأَعْمَالُ إِلَى رَبِّ الْعَالَـمِيْنَ، فَأُحِبُّ أَنْ يُرْفَعَ عَمَلِيْ وَأَنَا صَائِمٌ) މާނައީ: "ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެންނެވީމެވެ. އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ! ޝަޢުބާންމަހުގައި ކަލޭގެފާނު (ސުންނަތް) ރޯދަ ހިއްޕަވާ މިންވަރަށް އެހެން މަސްމަހުގައި ކަލޭގެފާނު (ސުންނަތް) ރޯދަހިއްޕަވާތީ ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައެއް ނުގަންނަވަމެވެ." އެ ކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "އެއީ ރަޖަބުމަހާއި ރަމަޟާންމަހާ ދެމެދުގައި އަންނަ، މީސްތަކުން އެ މަހަކާމެދު ޣާފިލުވެގެންވާ މަހެކެވެ. އެއީ އެ މަހެއްގައި ޢާލަމުތަކުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ޙަޟުރަތަށް ޢަމަލުތައް އުފުއްލެވޭ މަހެކެވެ. އެހެންވެ، ތިމަންކަލޭގެފާނު ރޯދަފުޅަށް ހުންނަވަނިކޮށް، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ޢަމަލުފުޅު މާތް ﷲގެ ޙަޟުރަތަށް އުފުއްލެވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ލޯބިފުޅުކުރައްވަމެވެ."
ހަމަ އެ ފަދައިން أُمُّ الْمُؤْمِنِيْنَ عَائِشَة رَضِيَ اللهُ عَنْهَاގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘެއްގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. އެ ކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ، ޝަޢުބާންމަހަށް ވުރެ ގިނައިން (ސުންނަތް) ރޯދަހިއްޕަވާ އެހެން މައްސަރެއް ނުވެއެވެ. އެ މަހުގައި (ރޯދަފުޅުހިއްޕަވާލެއް ގިނަކަމުން) މުޅި މައްސަރުގައި ރޯދަފުޅުހިއްޕަވާ ފަދައެވެ. އަދި މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާކަމުގައި ވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކުޅަދާނަވީ މިންވަރަކުން ހެޔޮކަންތައް ކުރާށެވެ! ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ހީވާގިކަމާ އެކު ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގައި ދެމިތިބިހައި ހިނދަކު، މާތް الله ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދަރުމަދެއްވުމުގައި ދެމިވޮޑިގެންވާނެތެވެ."
މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ، ޝަޢުބާން މަހު، ހެޔޮ ޢަމަލުކުރެއްވުން ގިނަކުރެއްވިއެވެ. ސުންނަތް ރޯދަ ހިއްޕެވުމާއި، ސުންނަތް ނަމާދުކުރެއްވުމާއި އެހެނިހެން ހެޔޮ ޢަމަލުތަކެވެ. ނަމަވެސް ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގައި، ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އިރުޝާދުދެއްވައިފައިވާ މިންގަނޑެއް ވެއެވެ. އެއީ މަދުން ނަމަވެސް އެ ކަމުގައި ދެމިހުރުމެވެ. ބައެއް މީހުން އެ މީހުންނަށް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ކުރާން ދަތިވާ މިންވަރަށް ބައެއް ހެޔޮ ޢަމަލުކުރާން ފަށައެވެ. ދުވަސްކޮޅަކުން އެކަން ބުރަކަމަކަށްވެ، އެ ޢަމަލުކުރުން ދޫކޮށްލައެވެ. އެއީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އާ ސުވާލުދެންނެވުނެވެ. (أَيُّ الْأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى اللهِ؟) މާތް اللهގެ ޙަޟުރަތުގައި އެންމެ ލޮބުވެތިކަން ބޮޑު ޢަމަލަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. (أَدْوَمُهَا وَإِنْ قَلَّ) މާނައީ: "ކިތަންމެ މަދުން ނަމަވެސް އެ ޢަމަލެއްކުރުމުގައި ދެމިހުންނަ ޢަމަލެވެ."
މުސްލިމެއްގެ ޙަޔާތުގައި ކުރާ ހުރިހައި ޢަމަލުތަކެއް ވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތާ އެއްގޮތަށް ކޮށް، އެކަލޭގެފާނުގެ މަތިވެރި ސުންނަތް ދިރުވުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެ ގޮތުން އެކި މަސްމަހު އެކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި އަޅުކަން ދެނެގަނެ، ކުޅަދާނަވީ ވަރަކުން އެ ފަދައިން އަޅުކަންކޮށް، އެކަލޭގެފާނާ އިޤުތިދާވުމަކީ މުސްލިމުން އިސްކަންދޭންޖެހޭނޭ ކަމެކެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ މުސްލިމުންގެ ނަމޫނާއެވެ.
ޝަޢުބާން މަހުގެ ފަނަރަ ވިލޭރޭގެ މާތްކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. (إِذَا كَانَ لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ اِطَّلَعَ اللهُ إِلَى خَلْقِهِ، فَيَغْفِرُ لِلْمُؤْمِنِيْنَ، وَيُـمْلِيْ لِلْكَافِرِيْنَ، وَيَدَعُ أَهْلَ الْـحِقْدِ بِـحِقْدِهِمْ حَتَّى يَدَعُوْهُ) މާނައީ: "ޝަޢުބާންމަހުގެ ފަނަރަވިލޭރޭ، اللهُ تَعَالَى، ފާފަފުއްސެވުމާއިގެން އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނާ ކުރިމަތިލައްވާހުއްޓެވެ. ދެން މުއުމިނުންގެ ފާފަފުއްސަވައި، ކާފިރުންނަށް މުހުލަތުދެއްވާހުށްޓެވެ. އަދި މީސްތަކުންނާ މެދު ޙަސަދަވެރިވެ ހިތުގައި ނުނިޔަތްލާ މީހުން އެކަން ދޫކޮށްފުމަށް ދާންދެން އެގޮތުގައި ދޫކޮށްލައްވާހުށްޓެވެ." ނަމަވެސް އެ ރެއަށް ޚާއްޞަ ވަކި ނަމާދެއް ކުރާންޖެހޭކަމަށް، ނުވަތަ ވަކި ޚާއްޞަ ދުޢާއެއް ކުރާންޖެހޭކަމަށް ޞައްޙަ ސަނަދުން އައިސްފައިވާ އެއްވެސް ރިވާޔަތެއް ނުވެއެވެ.
ރަމަޟާންމަސް އައިސް ކުޑަތަންވުމުން ރޯދައާ ބެހޭ ޙުކުމްތައް އުނގެނި ދަސްކުރަން ޖެހެއެވެ. ހާރުކެއުމާއި، ރޯދަވީއްލުމާއި، އެ ދެމެދުގައި ރޯދަވެރިއާ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓާންވީ ގޮތް ދަސްކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ރޯދަ ގެއްލޭ ގޮތްތަކާއި، ގެއްލޭ ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ ޙުކުމްތަކާއި، ފިދުޔަދޭން ޖެހޭ ޙާލަތްތަކާއި އޭގެ މިންވަރުތައް ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ބަލިމީހުންނާއި ޢުޛުރުވެރީން، ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދަވާ ޙާލަތްތަކާއި އެ ނޫން ޙާލަތްތައް ދެނެގަންނަންވާނެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިދަރީންނަށް އެ ޙުކުމްތައް ދަސްކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ރޯދައަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ރޯދަމަސް ފެށޭން އެއް ދުވަސް ނުވަތަ ދެ ދުވަހަށް ވީމާ ރޯދަހިފުމެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އާދަވެ ސުންނަތް ރޯދަ ހިފަމުން އަންނަ މީހަކު، ނުވަތަ ވާޖިބު ރޯދައެއްހިފާންޖެހިފައިވާ މީހަކު އެ ދުވަސްތަކުގައި ރޯދައަށް ހުރުމަކީ، ހުއްދަކަމެކެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. (لَا تَقَدَّمُوْا رَمَضَانَ بِصَوْمِ يَوْمٍ وَلَا يَوْمَيْنِ إِلَّا رَجُلٌ كَانَ يَصُوْمُ صَوْمَهُ فَلْيَصُمْهُ) މާނައީ: "ރަމަޟާންމަސް ފެށުމުގެ އެއް ދުވަސް ނުވަތަ ދެ ދުވަސް ކުރީން ތިޔަބައިމީހުން ރޯދަނުހިފާހުށިކަމެވެ. ނަމަވެސް އާދަވެގެން ރޯދަހިފަމުން އަންނަ މީހާ އެ ދުވަސްތަކުގައި ރޯދަހިފާހުށިކަމެވެ." މި ބަސްފުޅުގެ މުރާދަކީ، ހޯމަ ބުރާސްފަތީގައި ރޯދަ ހިފާން އާދަވެފައިވާ މީހާ ޝަޢުބާންމަހުގެ ތިރީސްވަނަ ދުވަހާ އެއިން ދުވަހެއް ދިމާވިޔަސް އެ ދުވަހު ރޯދައަށް ހުރުކަމީ ހުއްދަކަމެކެވެ.
ޝަޢުބާންމަހަކީ ކަޢުބަތުﷲ ގެފުޅަށް މުސްލިމުންގެ ޤިބުލަ ބަދަލުވީ މަސްކަމަށް ގިނަ ޢިލްމުވެރީން ވިދާޅުވެއެވެ. އޭގެ ކުރީން މުސްލިމުންގެ ޤިބުލައަކީ އަލްމަސްޖިދުލްއަޤްޞާއެވެ. އަލްމަސްޖިދުލްޙަރާމަށް ޤިބުލަ ބަދަލުވުމަކީ، ލޮބުވެތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ވަރަށް ބޮޑު އުންމީދުފުޅެއްކަން އަންނިވި ވަޙީބަސްފުޅުން އެނގެއެވެ. البَقَرَة ސޫރަތުގެ 144 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް الله ވަޙީކުރައްވައިފައިވާ ބަސްފުޅޫގެ މާނައީ: "އުޑާ ދިމާއަށް މަތި ބައްލަވައިގެން ހުންނަވައި، ކަލޭގެފާނުގެ މޫނުފުޅު އެފުށް މިފުށަށް އަނބުރުއްވާ ތަން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހަމަކަށަވަރުން ދެކެވޮޑިގެންވަމެވެ. ފަހެ، ކަލޭގެފާނު ރުހިވަޑައިގަންނަވާނޭ ޤިބުލައަކަށް ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު ކުރިމަތިކުރައްވާހުށީމެވެ. ފަހެ، ޙުރުމަތްތެރި ވެގެންވާ މިސްކިތާ (އެބަހީ: ކަޢުބަތުالله ގެފުޅާ) ދިމާއަށް، ކަލޭގެފާނުގެ މޫނުފުޅު ކުރިމަތި ކުރައްވާށެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުން ތިބި ކޮންމެތަނެއްގައިމެ، އެ ފަރާތަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ މޫނުތައް ކުރިމަތިކުރާށެވެ!"
ވޭތުވެ ދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ޤަޟާނުކުރެވި ހުރި ފަރުޟު ރޯދައެއް ވާނަމަ، އެ ރޯދަތައް ޤަޟާކުރުމަށް އަވަސްވެގަންނާށެވެ. ރަމަޟާންމަހުގެ ރޯދައާއި އަޅުކަމަށް، ވަގުތު ދެވޭ ގޮތަށް، މަސައްކަތާއި ވަގުތު ރާވައިލާށެވެ! ރަމަޟާންމަހަކީ، އިސްރާފުކުރުން ގިނަ މަހަކަށް ނުހަދާށެވެ. ވިޔަފާރިވެރީން ދީލަތިވެ، ރޯދައިގެ އިތުރަށް، ވިޔަފާރިއަކީ ވެސް ގިނަގުނަ ޘަވާބާއި ދަރުމަ ލިބޭ ވަސީލަތަކަށް ހަދާށެވެ. ރޯދަމަހު ޞަދަޤާތްކުރުމަށް މިހާރުން ފެށިގެން ނިޔަތްގަންނާށެވެ. ރޯދައިގެ ޘަވާބާއި ދަރުމަ ފުރިހަމައަށް ލިބޭނީ، ދުލާއި އެހެނިހެން ގުނަވަންތައް އުރެދުމުން ރައްކާތެރިކޮށްގެންނެވެ. ރޯދަވެރިޔާ ހުތުރު ބަހުން ވާހަކަދެއްކުމާއި، ޒުވާބުކުރުމާ ވެސް ދުރުހެލިވާން ޖެހޭނޭކަން ދަންނާށެވެ.
ރަމަޟާންމަހަކީ، ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ މަހެވެ. އެ މަހަކީ ގިނަގިނައިން ކީރިތި ޤުރްއާން ކިޔަވާ މަހަކަށް ހަދާށެވެ. ތިބާގެ ހުރިހައި ޢަމަލުތަކެއް ކީރިތި ޤުރްއާނާއި، މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ސުންނަތާ އެއް ގޮތަށް ބައްޓަންކުރާށެވެ! ރޯދަމަހަކީ ގިނަގުނަ ދީނީ ދަރުސްތައް ދެވޭ މަހެކެވެ. އެ ދަރުސްތަކަށް ވަގުތު ހުސްކުރާށެވެ! އެ ދަރުސްތައް އަޑުއަހައި، ދީނުގެ ޙުކުމްތައް އޮޅުންފިލުވާށެވެ! އެހެނީ އިންސާނުންނަކީ އަބަދާއިއަބަދު ހަނދާން އާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ބަޔެކެވެ.
(މަސްދަރު: 23 ޖަނަވަރީ 2026 ގެ ހުކުރު ޚުތުބާ)
ހަމަ އެ ފަދައިން أُمُّ الْمُؤْمِنِيْنَ عَائِشَة رَضِيَ اللهُ عَنْهَاގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘެއްގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. އެ ކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ، ޝަޢުބާންމަހަށް ވުރެ ގިނައިން (ސުންނަތް) ރޯދަހިއްޕަވާ އެހެން މައްސަރެއް ނުވެއެވެ. އެ މަހުގައި (ރޯދަފުޅުހިއްޕަވާލެއް ގިނަކަމުން) މުޅި މައްސަރުގައި ރޯދަފުޅުހިއްޕަވާ ފަދައެވެ. އަދި މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާކަމުގައި ވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކުޅަދާނަވީ މިންވަރަކުން ހެޔޮކަންތައް ކުރާށެވެ! ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ހީވާގިކަމާ އެކު ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގައި ދެމިތިބިހައި ހިނދަކު، މާތް الله ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދަރުމަދެއްވުމުގައި ދެމިވޮޑިގެންވާނެތެވެ."
މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ، ޝަޢުބާން މަހު، ހެޔޮ ޢަމަލުކުރެއްވުން ގިނަކުރެއްވިއެވެ. ސުންނަތް ރޯދަ ހިއްޕެވުމާއި، ސުންނަތް ނަމާދުކުރެއްވުމާއި އެހެނިހެން ހެޔޮ ޢަމަލުތަކެވެ. ނަމަވެސް ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގައި، ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އިރުޝާދުދެއްވައިފައިވާ މިންގަނޑެއް ވެއެވެ. އެއީ މަދުން ނަމަވެސް އެ ކަމުގައި ދެމިހުރުމެވެ. ބައެއް މީހުން އެ މީހުންނަށް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ކުރާން ދަތިވާ މިންވަރަށް ބައެއް ހެޔޮ ޢަމަލުކުރާން ފަށައެވެ. ދުވަސްކޮޅަކުން އެކަން ބުރަކަމަކަށްވެ، އެ ޢަމަލުކުރުން ދޫކޮށްލައެވެ. އެއީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އާ ސުވާލުދެންނެވުނެވެ. (أَيُّ الْأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى اللهِ؟) މާތް اللهގެ ޙަޟުރަތުގައި އެންމެ ލޮބުވެތިކަން ބޮޑު ޢަމަލަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. (أَدْوَمُهَا وَإِنْ قَلَّ) މާނައީ: "ކިތަންމެ މަދުން ނަމަވެސް އެ ޢަމަލެއްކުރުމުގައި ދެމިހުންނަ ޢަމަލެވެ."
މުސްލިމެއްގެ ޙަޔާތުގައި ކުރާ ހުރިހައި ޢަމަލުތަކެއް ވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތާ އެއްގޮތަށް ކޮށް، އެކަލޭގެފާނުގެ މަތިވެރި ސުންނަތް ދިރުވުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެ ގޮތުން އެކި މަސްމަހު އެކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި އަޅުކަން ދެނެގަނެ، ކުޅަދާނަވީ ވަރަކުން އެ ފަދައިން އަޅުކަންކޮށް، އެކަލޭގެފާނާ އިޤުތިދާވުމަކީ މުސްލިމުން އިސްކަންދޭންޖެހޭނޭ ކަމެކެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ މުސްލިމުންގެ ނަމޫނާއެވެ.
ޝަޢުބާން މަހުގެ ފަނަރަ ވިލޭރޭގެ މާތްކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. (إِذَا كَانَ لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ اِطَّلَعَ اللهُ إِلَى خَلْقِهِ، فَيَغْفِرُ لِلْمُؤْمِنِيْنَ، وَيُـمْلِيْ لِلْكَافِرِيْنَ، وَيَدَعُ أَهْلَ الْـحِقْدِ بِـحِقْدِهِمْ حَتَّى يَدَعُوْهُ) މާނައީ: "ޝަޢުބާންމަހުގެ ފަނަރަވިލޭރޭ، اللهُ تَعَالَى، ފާފަފުއްސެވުމާއިގެން އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނާ ކުރިމަތިލައްވާހުއްޓެވެ. ދެން މުއުމިނުންގެ ފާފަފުއްސަވައި، ކާފިރުންނަށް މުހުލަތުދެއްވާހުށްޓެވެ. އަދި މީސްތަކުންނާ މެދު ޙަސަދަވެރިވެ ހިތުގައި ނުނިޔަތްލާ މީހުން އެކަން ދޫކޮށްފުމަށް ދާންދެން އެގޮތުގައި ދޫކޮށްލައްވާހުށްޓެވެ." ނަމަވެސް އެ ރެއަށް ޚާއްޞަ ވަކި ނަމާދެއް ކުރާންޖެހޭކަމަށް، ނުވަތަ ވަކި ޚާއްޞަ ދުޢާއެއް ކުރާންޖެހޭކަމަށް ޞައްޙަ ސަނަދުން އައިސްފައިވާ އެއްވެސް ރިވާޔަތެއް ނުވެއެވެ.
ރަމަޟާންމަސް އައިސް ކުޑަތަންވުމުން ރޯދައާ ބެހޭ ޙުކުމްތައް އުނގެނި ދަސްކުރަން ޖެހެއެވެ. ހާރުކެއުމާއި، ރޯދަވީއްލުމާއި، އެ ދެމެދުގައި ރޯދަވެރިއާ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓާންވީ ގޮތް ދަސްކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ރޯދަ ގެއްލޭ ގޮތްތަކާއި، ގެއްލޭ ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ ޙުކުމްތަކާއި، ފިދުޔަދޭން ޖެހޭ ޙާލަތްތަކާއި އޭގެ މިންވަރުތައް ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ބަލިމީހުންނާއި ޢުޛުރުވެރީން، ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދަވާ ޙާލަތްތަކާއި އެ ނޫން ޙާލަތްތައް ދެނެގަންނަންވާނެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިދަރީންނަށް އެ ޙުކުމްތައް ދަސްކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ރޯދައަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ރޯދަމަސް ފެށޭން އެއް ދުވަސް ނުވަތަ ދެ ދުވަހަށް ވީމާ ރޯދަހިފުމެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އާދަވެ ސުންނަތް ރޯދަ ހިފަމުން އަންނަ މީހަކު، ނުވަތަ ވާޖިބު ރޯދައެއްހިފާންޖެހިފައިވާ މީހަކު އެ ދުވަސްތަކުގައި ރޯދައަށް ހުރުމަކީ، ހުއްދަކަމެކެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. (لَا تَقَدَّمُوْا رَمَضَانَ بِصَوْمِ يَوْمٍ وَلَا يَوْمَيْنِ إِلَّا رَجُلٌ كَانَ يَصُوْمُ صَوْمَهُ فَلْيَصُمْهُ) މާނައީ: "ރަމަޟާންމަސް ފެށުމުގެ އެއް ދުވަސް ނުވަތަ ދެ ދުވަސް ކުރީން ތިޔަބައިމީހުން ރޯދަނުހިފާހުށިކަމެވެ. ނަމަވެސް އާދަވެގެން ރޯދަހިފަމުން އަންނަ މީހާ އެ ދުވަސްތަކުގައި ރޯދަހިފާހުށިކަމެވެ." މި ބަސްފުޅުގެ މުރާދަކީ، ހޯމަ ބުރާސްފަތީގައި ރޯދަ ހިފާން އާދަވެފައިވާ މީހާ ޝަޢުބާންމަހުގެ ތިރީސްވަނަ ދުވަހާ އެއިން ދުވަހެއް ދިމާވިޔަސް އެ ދުވަހު ރޯދައަށް ހުރުކަމީ ހުއްދަކަމެކެވެ.
ޝަޢުބާންމަހަކީ ކަޢުބަތުﷲ ގެފުޅަށް މުސްލިމުންގެ ޤިބުލަ ބަދަލުވީ މަސްކަމަށް ގިނަ ޢިލްމުވެރީން ވިދާޅުވެއެވެ. އޭގެ ކުރީން މުސްލިމުންގެ ޤިބުލައަކީ އަލްމަސްޖިދުލްއަޤްޞާއެވެ. އަލްމަސްޖިދުލްޙަރާމަށް ޤިބުލަ ބަދަލުވުމަކީ، ލޮބުވެތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ވަރަށް ބޮޑު އުންމީދުފުޅެއްކަން އަންނިވި ވަޙީބަސްފުޅުން އެނގެއެވެ. البَقَرَة ސޫރަތުގެ 144 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް الله ވަޙީކުރައްވައިފައިވާ ބަސްފުޅޫގެ މާނައީ: "އުޑާ ދިމާއަށް މަތި ބައްލަވައިގެން ހުންނަވައި، ކަލޭގެފާނުގެ މޫނުފުޅު އެފުށް މިފުށަށް އަނބުރުއްވާ ތަން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހަމަކަށަވަރުން ދެކެވޮޑިގެންވަމެވެ. ފަހެ، ކަލޭގެފާނު ރުހިވަޑައިގަންނަވާނޭ ޤިބުލައަކަށް ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު ކުރިމަތިކުރައްވާހުށީމެވެ. ފަހެ، ޙުރުމަތްތެރި ވެގެންވާ މިސްކިތާ (އެބަހީ: ކަޢުބަތުالله ގެފުޅާ) ދިމާއަށް، ކަލޭގެފާނުގެ މޫނުފުޅު ކުރިމަތި ކުރައްވާށެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުން ތިބި ކޮންމެތަނެއްގައިމެ، އެ ފަރާތަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ މޫނުތައް ކުރިމަތިކުރާށެވެ!"
ވޭތުވެ ދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ޤަޟާނުކުރެވި ހުރި ފަރުޟު ރޯދައެއް ވާނަމަ، އެ ރޯދަތައް ޤަޟާކުރުމަށް އަވަސްވެގަންނާށެވެ. ރަމަޟާންމަހުގެ ރޯދައާއި އަޅުކަމަށް، ވަގުތު ދެވޭ ގޮތަށް، މަސައްކަތާއި ވަގުތު ރާވައިލާށެވެ! ރަމަޟާންމަހަކީ، އިސްރާފުކުރުން ގިނަ މަހަކަށް ނުހަދާށެވެ. ވިޔަފާރިވެރީން ދީލަތިވެ، ރޯދައިގެ އިތުރަށް، ވިޔަފާރިއަކީ ވެސް ގިނަގުނަ ޘަވާބާއި ދަރުމަ ލިބޭ ވަސީލަތަކަށް ހަދާށެވެ. ރޯދަމަހު ޞަދަޤާތްކުރުމަށް މިހާރުން ފެށިގެން ނިޔަތްގަންނާށެވެ. ރޯދައިގެ ޘަވާބާއި ދަރުމަ ފުރިހަމައަށް ލިބޭނީ، ދުލާއި އެހެނިހެން ގުނަވަންތައް އުރެދުމުން ރައްކާތެރިކޮށްގެންނެވެ. ރޯދަވެރިޔާ ހުތުރު ބަހުން ވާހަކަދެއްކުމާއި، ޒުވާބުކުރުމާ ވެސް ދުރުހެލިވާން ޖެހޭނޭކަން ދަންނާށެވެ.
(މަސްދަރު: 23 ޖަނަވަރީ 2026 ގެ ހުކުރު ޚުތުބާ)
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު