އިންސާނާގެ ޙަޔާތަކީ ތަފާތު ތަޖުރިބާތަކާއި ގޮންޖެހުންތަކުން ފުރިގެންވާ ދަތުރެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ދިރިއުޅުމުގެ އެންމެ އަގުހުރި ފިލާވަޅުތައް ލިބިގެންދަނީ ވަރަށް އާދައިގެ ކުރު ވާހަކައަކުން ނުވަތަ ކުޑަކުޑަ ޙާދިޘާއަކުންނެވެ. މިފަދަ ޙިކުމަތްތެރި ވާހަކަތަކަކީ އިންސާނާގެ ވިސްނުމާއި ފިކުރު ތަރައްޤީކޮށް، ހަރުދަނާ ޝަޚްޞިއްޔަތެއް ބިނާކުރުމަށް މަގުދައްކައިދޭ އަލިގަދަ ދަންމަރެކެވެ.
އެއްބައިވަންތަކަމާއި އަޚުވަންތަކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި، ނަފްސާނީ ހަމަޖެހުމާއި އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތައް ބަދަހިކުރުމަކީ ނުހަނު މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިގޮތުން، ކަންބޮޑުވުންތައް ދޫކޮށްލުމާއި، ކަންކަމުގައި އަވަސްއަރުވާލައިގެން ގޮތް ނުނިންމުމާއި، ލިބިފައިވާ ނިޢުމަތްތަކުގެ އަގުވަޒަންކުރުމުގެ އިތުރުން، އެކަކު އަނެކަކަށް އަޅާލައި އެހީތެރިވުމުގެ މުހިންމުކަން ބަޔާންކޮށްދޭ ފަސް ވާހަކައެއް މި ލިޔުމުގައި ހިމަނާލެވިފައިވެއެވެ.
1. ތަށި ބަހައްޓާށެވެ (ހިތުގެ ހަމަޖެހުމާއި ތަވައްކުލް)
މުދައްރިސަކު ކްލާސް ފެއްޓެވީ ފެންތަށްޓެއް ހިއްޕަވައިގެން ހުންނަވައެވެ. އަދި ދަރިވަރުންނާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ.
"މި ތަށި މަދު މިނެޓުކޮޅަކަށް ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެއްޖެނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟"
ދަރިވަރުން ޖަވާބު ދިނެވެ. "އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާނެއެވެ."
"ދެން ގަޑިއިރެއްހާއިރު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެއްޖެނަމަ؟"
"އަތަށް ތަދުވާން ފަށާނެއެވެ."
"އަދި މުޅި ދުވަހު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެއްޖެނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟"
އެހެން ދަރިވަރަކު ބުންޏެވެ. "އަތުގެ މަސްތަކަށް ވާޅުވެ، ވާގިނެތި ފަރުވާ ހޯދަންވެސް ޖެހިދާނެއެވެ."
މުދައްރިސް ހިނިތުންވެލައްވަމުން އެއްސެވިއެވެ. "ވަގުތު ފާއިތުވި ވަރަކަށް ތަށީގެ ބަރުދަނަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް އައި ހެއްޔެވެ؟"
ދަރިވަރުން ބުންޏެވެ. "ނޫނެކެވެ."
"ދެން ތަދުވާން މެދުވެރިވި ސަބަބަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ އަދި އެކަމުން ސަލާމަތްވާން ހަދާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟"
ދަރިވަރަކު ޖަވާބު ދިނެވެ. "ތަށި ތިރީގައި ބަހައްޓަންވީއެވެ."
މުދައްރިސް ވިދާޅުވިއެވެ. "ވަރަށް ރަނގަޅެވެ."
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
ދިރިއުޅުމުގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަކީ ވެސް މިފަދަ ކަމެކެވެ. މައްސަލަތަކާ މެދު ހައްލެއް ހޯދުމަށް ވިސްނުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އެކަންކަމާ މެދު އަބަދު ހިތާމަކޮށް ކަންބޮޑުވުމަކީ އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ނަގާލާ ކަމެކެވެ. އެންމެ ހެޔޮ ގޮތަކީ، އިންސާނާއަށް ކުރެވެން އޮތް މަސައްކަތެއް ކުރުމަށްފަހު، މާތް ﷲ އަށް ވަކީލުކޮށް ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދުމެވެ.
---
2. ގޮތް ނިންމުމުގައި އަވަސްވެނުގަންނާށެވެ (ހެޔޮވިސްނުމާއި ޙިކުމަތްތެރިކަން)
ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖަކު ދެ އަތަށް ދެ އާފަލު ލައިގެން ހުއްޓާ ފެނުމުން އޭނާގެ މަންމަ ލޯތްބާއެކު އަހާލިއެވެ. "ދަރިފުޅާ، މަންމައަށް އޭގެން އެއް އާފަލު ދީފާނަންތަ؟"
އެ ކުއްޖާ މަންމައަށް ބަލައިލުމަށްފަހު، އަވަސް އަވަހަށް އެއް އާފަލުން ކުޑަ އެތިކޮޅެއް ކާލިއެވެ. އަދި ހަމަ އެ ވަގުތު އަނެއް އާފަލުން ވެސް އެތިކޮޅެއް ކާލިއެވެ. ދަރިފުޅު ދަހިވެތިވީ ކަމަށް ހީކޮށް މަންމަ ހިތުގައި ޖެހުނު ނަމަވެސް، ކެތްތެރިކަމާއެކު ހިނިތުންވެލައިގެން ހުއްޓެވެ.
އިރުކޮޅަކުން އެ ކުއްޖާ އޭގެ ތެރެއިން އެއް އާފަލު މަންމައަށް ދިއްކޮށްލަމުން ވަރަށް އުފަލުން ބުންޏެވެ. "މަންމާ، މިއޮތީ މި އާފަލެވެ. މީތި މާ ފޮންޏެވެ!"
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުގައި ގިނަ ފަހަރަށް މީހުން ކުރާ ކަންކަމުގެ އަސްލު ނިޔަތް ނޭނގި، ކުށްހީތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އަވަސް އަވަހަށް ގޮތް ނިންމެއެވެ. ފެންނަ މަންޒަރަކީ އަބަދުވެސް މުޅި ޙަޤީޤަތް ކަމުގައި ނުވެދާނެއެވެ. އިސްލާމްދީން ވެސް ބާރުއަޅަނީ މީހުންނާ މެދު ހެޔޮގޮތުގައި ދެކުމަށާއި، ކަންކަމުގެ ޙަޤީޤަތް ބެލުމުގައި ކެތްތެރިވެ ޙިކުމަތްތެރި ވުމަށެވެ.
---
3. ކަޅު ތިކި (ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވުން)
އުސްތާޛަކު ކްލާހުގެ ކޮންމެ ދަރިވަރަކަށް ސާފު ހުދު ކަރުދާސްކޮޅެއް ބެއްސެވިއެވެ. އެ ކަރުދާހުގެ ސީދާ މެދުގައި އިނީ ކުޑަކުޑަ ކަޅު ތިއްކެކެވެ.
އުސްތާޛު ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިޔަ ކަރުދާހުން ފެންނަ އެއްޗެއް ލިޔާށެވެ."
ހުރިހާ ދަރިވަރުން ވެސް ލިޔުނީ ކަރުދާހުގެ މެދުގައިވާ ކަޅު ތިއްކާ ބެހޭގޮތުންނެވެ.
ދަރިވަރުންގެ ލިޔުންތައް ބެއްލެވުމަށްފަހު އުސްތާޛު ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިޔައިގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ކުއްޖަކު، އެ ކަޅު ތިކީގެ ވަށައިގެންވާ ބޮޑު ހުދު ސަރަޙައްދާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. އެންމެންގެ ސަމާލުކަން ވެސް ހުއްޓުނީ އެ ކުޑަކުޑަ އުނިކަމަށެވެ."
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
ދިރިއުޅުމުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވާފައިވާ ޞިއްޙަތާއި، ޢާއިލާއާއި، ރަޙްމަތްތެރިން ފަދަ ގުނާ އަދަދު ނުކުރެވޭހާ ގިނަ މަތިވެރި ނިޢުމަތްތައް ހަނދާންނައްތާލައި، ގިނަ ފަހަރަށް ވިސްނެނީ ދިމާވާ ކުޑަކުޑަ ތަކުލީފަކާ މެދުގައެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ އުނިކަންކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް، ލިބިފައިވާ ނިޢުމަތްތައް ފެންނަ މީހަކަށް ވެވިއްޖެނަމަ، ހިތަށް ދާއިމީ އުފާވެރިކަމާއި ޝުކުރުވެރިކަން ލިބިގެންދާނެއެވެ.
---
4. އުނިސިފަތަކަށް ޖާގަދިނުން (ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުމާއި މަޢާފްކުރުން)
ވަރަށް ފިނިގަދަ މޫސުމެއްގައި، ކަށިހުންނަ ޖަނަވާރުތަކެއް ފިނީގެ ސަބަބުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އެކަތި އަނެކައްޗާ ގާތްވެލިއެވެ. ނަމަވެސް އެސޮރުމެންގެ ގައިގައި ހުރި ތޫނު ކަށިތައް އެކަތި އަނެކަތީގެ ގަޔަށް ހެރި ތަދުވާން ފެށުމުން އަނެއްކާވެސް ދުރުވިއެވެ. ދުރުވުމުން ފިނީގެ ސަބަބުން މަރުވެދާނެކަމުގެ ބިރު ހީވިއެވެ.
އެހިނދު އެސޮރުމެންގެ ތެރެއިން ޙިކުމަތްތެރިއަކު ބުންޏެވެ. "އަހަރެމެން ދިރިތިބުމަށްޓަކައި އެކަކު އަނެކެއްގެ ކަށިތަކަށް ކެތްކުރަން ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ނޫންނަމަ މި ފިނީގައި އަހަރެމެން އެންމެން މަރުވެދާނެއެވެ."
އެއަށްފަހު އެސޮރުމެން އަލުން އެކަތި އަނެކައްޗާ ގާތްވިއެވެ. ކުދިކުދި ތަދުތަކަށް ކެތްކޮށްގެން ނަމަވެސް، އެކަކު އަނެކެއްގެ ހޫނުކަމުން އެންމެން ސަލާމަތްވިއެވެ.
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
އިންސާނީ އެއްވެސް ގުޅުމަކީ ފުރިހަމަ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ މީހެއްގެ ކިބައިގައި ވެސް އުނިސިފަތަކެއް ހުންނާނެއެވެ. ޢާއިލީ ގުޅުންތަކާއި އެކުވެރިކަން ދެމިއޮންނަނީ އެކަކު އަނެކެއްގެ އުނިސިފަތަކަށް ކެތްތެރިވެ، މަޢާފްކޮށް، ދޫދޭން ދަސްކޮށްގެންނެވެ.
---
5. ދުނިޔޭގެ އެނބުރުން (އެއްބައިވަންތަކަމާއި އިޖުތިމާޢީ ޒިންމާ)
މީދަލަކު އޭނާގެ ހޮރުން ބޭރަށް ބަލައިލިއިރު، ދަނޑުވެރިޔާ މީދާ ހިފާ ދަންތުރައެއް ޖައްސާތަން ފެނުނެވެ. ބިރުން ހުރެ އޭނާ ދުވެފައި ގޮސް އެހެން ޖަނަވާރުންނަށް އިންޒާރު ދިނެވެ.
ކުކުޅު ބުންޏެވެ. "ތިޔައީ ކަލޭގެ މައްސަލައެކެވެ. ތިކަމާ އަހަރެން އަޅާލާކަށް ނުޖެހެއެވެ."
ކަންބަޅި ބުންޏެވެ. "އަހަރެން ހަމްދަރުދީވަމެވެ. އެކަމަކު އަހަންނަށް ކުރެވޭނެ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތެވެ."
ގެރި މަލާމާތްކޮށްފައި ބުންޏެވެ. "ތިޔައީ ހަމައެކަނި މީދާ ހިފާ ދަންތުރައެކެވެ. މަށަށް އޭގެން ވާނީ ކޮން ގެއްލުމެއް ހެއްޔެވެ؟"
މީދާ މާޔޫސްކަމާއެކު ހޮރަށް އެނބުރި ދިޔައެވެ.
އެ ރޭ ދަންވަރު ދަންތުރައިގައި ޖެހުނީ ވިހަގަދަ ހަރުފައެކެވެ. އަނދިރީގައި އެ ނަގަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ހަރުފަ ގޮސް ދަނޑުވެރިޔާގެ އަނބިމީހާގެ ގައިގައި ވިހަލިއެވެ.
އޭނާއަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްޓަކައި ހަށިގަނޑަށް ބާރު ލިބޭނެ ހޫނު ސޫޕެއް ހެދުމަށް ދަނޑުވެރިޔާ އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް ކަތިލީ ކުކުޅެވެ. ދެން ބަލިމީހާގެ ޙާލު ބަލަން އައި އަވަށްޓެރިންނާއި ތިމާގެ މީހުންނަށް ކާންދިނުމަށްޓަކައި ކަތިލީ ކަންބަޅިއެވެ. އެންމެ ފަހުން ބަލީގެ ޙާލަތު ބޮޑުވެ، އަނބިމީހާ ނިޔާވުމުން، ޖަނާޒާގެ ކަންކަމަށް އައި މީހުންނަށް ކާންދިނުމަށްޓަކައި ދަނޑުވެރިޔާއަށް ޖެހުނީ ގެރި ވެސް ކަތިލާށެވެ.
"އެހެން މީހެއްގެ މައްސަލައެއް" ކަމަށް ބަލައި އެންމެން ފަރުވާކުޑަކޮށްލި ކަމެއްގެ ހިތި ނަތީޖާ، އެންމެ ފަހުން އެންމެންގެ ބޮލުގައި އެޅިގެން ދިޔައީއެވެ.
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހި މުޖުތަމަޢަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވެ، އަވަށްޓެރިކަމާއި އަޚުވަންތަކަމުގެ ވަރުގަދަ ގުޅުމެއް އޮތް މުޖުތަމަޢެކެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ އެކަކަށް ދިމާވާ ދަތި އުނދަގުލަކީ މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ ވެސް ހަމަޖެހުމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. އަނެކާގެ ކަންބޮޑުވުމަކީ ތިމާއާ ބެހޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ދެކި ދޫކޮށްނުލައި، އެހީތެރިކަމުގެ އަތެއް ދިއްކޮށްލުމަކީ، މުޅި މުޖުތަމަޢު އަމާންކަމާއި އުފާވެރިކަންމަތީ ދެމިއޮތުމުގެ އަސްލެވެ.
1. ތަށި ބަހައްޓާށެވެ (ހިތުގެ ހަމަޖެހުމާއި ތަވައްކުލް)
މުދައްރިސަކު ކްލާސް ފެއްޓެވީ ފެންތަށްޓެއް ހިއްޕަވައިގެން ހުންނަވައެވެ. އަދި ދަރިވަރުންނާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ.
"މި ތަށި މަދު މިނެޓުކޮޅަކަށް ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެއްޖެނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟"
ދަރިވަރުން ޖަވާބު ދިނެވެ. "އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާނެއެވެ."
"ދެން ގަޑިއިރެއްހާއިރު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެއްޖެނަމަ؟"
"އަތަށް ތަދުވާން ފަށާނެއެވެ."
"އަދި މުޅި ދުވަހު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެއްޖެނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟"
އެހެން ދަރިވަރަކު ބުންޏެވެ. "އަތުގެ މަސްތަކަށް ވާޅުވެ، ވާގިނެތި ފަރުވާ ހޯދަންވެސް ޖެހިދާނެއެވެ."
މުދައްރިސް ހިނިތުންވެލައްވަމުން އެއްސެވިއެވެ. "ވަގުތު ފާއިތުވި ވަރަކަށް ތަށީގެ ބަރުދަނަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް އައި ހެއްޔެވެ؟"
ދަރިވަރުން ބުންޏެވެ. "ނޫނެކެވެ."
"ދެން ތަދުވާން މެދުވެރިވި ސަބަބަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ އަދި އެކަމުން ސަލާމަތްވާން ހަދާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟"
ދަރިވަރަކު ޖަވާބު ދިނެވެ. "ތަށި ތިރީގައި ބަހައްޓަންވީއެވެ."
މުދައްރިސް ވިދާޅުވިއެވެ. "ވަރަށް ރަނގަޅެވެ."
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
ދިރިއުޅުމުގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަކީ ވެސް މިފަދަ ކަމެކެވެ. މައްސަލަތަކާ މެދު ހައްލެއް ހޯދުމަށް ވިސްނުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އެކަންކަމާ މެދު އަބަދު ހިތާމަކޮށް ކަންބޮޑުވުމަކީ އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ނަގާލާ ކަމެކެވެ. އެންމެ ހެޔޮ ގޮތަކީ، އިންސާނާއަށް ކުރެވެން އޮތް މަސައްކަތެއް ކުރުމަށްފަހު، މާތް ﷲ އަށް ވަކީލުކޮށް ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދުމެވެ.
---
2. ގޮތް ނިންމުމުގައި އަވަސްވެނުގަންނާށެވެ (ހެޔޮވިސްނުމާއި ޙިކުމަތްތެރިކަން)
ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖަކު ދެ އަތަށް ދެ އާފަލު ލައިގެން ހުއްޓާ ފެނުމުން އޭނާގެ މަންމަ ލޯތްބާއެކު އަހާލިއެވެ. "ދަރިފުޅާ، މަންމައަށް އޭގެން އެއް އާފަލު ދީފާނަންތަ؟"
އެ ކުއްޖާ މަންމައަށް ބަލައިލުމަށްފަހު، އަވަސް އަވަހަށް އެއް އާފަލުން ކުޑަ އެތިކޮޅެއް ކާލިއެވެ. އަދި ހަމަ އެ ވަގުތު އަނެއް އާފަލުން ވެސް އެތިކޮޅެއް ކާލިއެވެ. ދަރިފުޅު ދަހިވެތިވީ ކަމަށް ހީކޮށް މަންމަ ހިތުގައި ޖެހުނު ނަމަވެސް، ކެތްތެރިކަމާއެކު ހިނިތުންވެލައިގެން ހުއްޓެވެ.
އިރުކޮޅަކުން އެ ކުއްޖާ އޭގެ ތެރެއިން އެއް އާފަލު މަންމައަށް ދިއްކޮށްލަމުން ވަރަށް އުފަލުން ބުންޏެވެ. "މަންމާ، މިއޮތީ މި އާފަލެވެ. މީތި މާ ފޮންޏެވެ!"
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުގައި ގިނަ ފަހަރަށް މީހުން ކުރާ ކަންކަމުގެ އަސްލު ނިޔަތް ނޭނގި، ކުށްހީތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އަވަސް އަވަހަށް ގޮތް ނިންމެއެވެ. ފެންނަ މަންޒަރަކީ އަބަދުވެސް މުޅި ޙަޤީޤަތް ކަމުގައި ނުވެދާނެއެވެ. އިސްލާމްދީން ވެސް ބާރުއަޅަނީ މީހުންނާ މެދު ހެޔޮގޮތުގައި ދެކުމަށާއި، ކަންކަމުގެ ޙަޤީޤަތް ބެލުމުގައި ކެތްތެރިވެ ޙިކުމަތްތެރި ވުމަށެވެ.
---
3. ކަޅު ތިކި (ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވުން)
އުސްތާޛަކު ކްލާހުގެ ކޮންމެ ދަރިވަރަކަށް ސާފު ހުދު ކަރުދާސްކޮޅެއް ބެއްސެވިއެވެ. އެ ކަރުދާހުގެ ސީދާ މެދުގައި އިނީ ކުޑަކުޑަ ކަޅު ތިއްކެކެވެ.
އުސްތާޛު ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިޔަ ކަރުދާހުން ފެންނަ އެއްޗެއް ލިޔާށެވެ."
ހުރިހާ ދަރިވަރުން ވެސް ލިޔުނީ ކަރުދާހުގެ މެދުގައިވާ ކަޅު ތިއްކާ ބެހޭގޮތުންނެވެ.
ދަރިވަރުންގެ ލިޔުންތައް ބެއްލެވުމަށްފަހު އުސްތާޛު ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިޔައިގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ކުއްޖަކު، އެ ކަޅު ތިކީގެ ވަށައިގެންވާ ބޮޑު ހުދު ސަރަޙައްދާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. އެންމެންގެ ސަމާލުކަން ވެސް ހުއްޓުނީ އެ ކުޑަކުޑަ އުނިކަމަށެވެ."
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
ދިރިއުޅުމުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވާފައިވާ ޞިއްޙަތާއި، ޢާއިލާއާއި، ރަޙްމަތްތެރިން ފަދަ ގުނާ އަދަދު ނުކުރެވޭހާ ގިނަ މަތިވެރި ނިޢުމަތްތައް ހަނދާންނައްތާލައި، ގިނަ ފަހަރަށް ވިސްނެނީ ދިމާވާ ކުޑަކުޑަ ތަކުލީފަކާ މެދުގައެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ އުނިކަންކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް، ލިބިފައިވާ ނިޢުމަތްތައް ފެންނަ މީހަކަށް ވެވިއްޖެނަމަ، ހިތަށް ދާއިމީ އުފާވެރިކަމާއި ޝުކުރުވެރިކަން ލިބިގެންދާނެއެވެ.
---
4. އުނިސިފަތަކަށް ޖާގަދިނުން (ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުމާއި މަޢާފްކުރުން)
ވަރަށް ފިނިގަދަ މޫސުމެއްގައި، ކަށިހުންނަ ޖަނަވާރުތަކެއް ފިނީގެ ސަބަބުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އެކަތި އަނެކައްޗާ ގާތްވެލިއެވެ. ނަމަވެސް އެސޮރުމެންގެ ގައިގައި ހުރި ތޫނު ކަށިތައް އެކަތި އަނެކަތީގެ ގަޔަށް ހެރި ތަދުވާން ފެށުމުން އަނެއްކާވެސް ދުރުވިއެވެ. ދުރުވުމުން ފިނީގެ ސަބަބުން މަރުވެދާނެކަމުގެ ބިރު ހީވިއެވެ.
އެހިނދު އެސޮރުމެންގެ ތެރެއިން ޙިކުމަތްތެރިއަކު ބުންޏެވެ. "އަހަރެމެން ދިރިތިބުމަށްޓަކައި އެކަކު އަނެކެއްގެ ކަށިތަކަށް ކެތްކުރަން ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ނޫންނަމަ މި ފިނީގައި އަހަރެމެން އެންމެން މަރުވެދާނެއެވެ."
އެއަށްފަހު އެސޮރުމެން އަލުން އެކަތި އަނެކައްޗާ ގާތްވިއެވެ. ކުދިކުދި ތަދުތަކަށް ކެތްކޮށްގެން ނަމަވެސް، އެކަކު އަނެކެއްގެ ހޫނުކަމުން އެންމެން ސަލާމަތްވިއެވެ.
ޙަޔާތުގެ ފިލާވަޅު:
އިންސާނީ އެއްވެސް ގުޅުމަކީ ފުރިހަމަ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ މީހެއްގެ ކިބައިގައި ވެސް އުނިސިފަތަކެއް ހުންނާނެއެވެ. ޢާއިލީ ގުޅުންތަކާއި އެކުވެރިކަން ދެމިއޮންނަނީ އެކަކު އަނެކެއްގެ އުނިސިފަތަކަށް ކެތްތެރިވެ، މަޢާފްކޮށް، ދޫދޭން ދަސްކޮށްގެންނެވެ.
---
5. ދުނިޔޭގެ އެނބުރުން (އެއްބައިވަންތަކަމާއި އިޖުތިމާޢީ ޒިންމާ)
މީދަލަކު އޭނާގެ ހޮރުން ބޭރަށް ބަލައިލިއިރު، ދަނޑުވެރިޔާ މީދާ ހިފާ ދަންތުރައެއް ޖައްސާތަން ފެނުނެވެ. ބިރުން ހުރެ އޭނާ ދުވެފައި ގޮސް އެހެން ޖަނަވާރުންނަށް އިންޒާރު ދިނެވެ.
ކުކުޅު ބުންޏެވެ. "ތިޔައީ ކަލޭގެ މައްސަލައެކެވެ. ތިކަމާ އަހަރެން އަޅާލާކަށް ނުޖެހެއެވެ."
ކަންބަޅި ބުންޏެވެ. "އަހަރެން ހަމްދަރުދީވަމެވެ. އެކަމަކު އަހަންނަށް ކުރެވޭނެ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތެވެ."
ގެރި މަލާމާތްކޮށްފައި ބުންޏެވެ. "ތިޔައީ ހަމައެކަނި މީދާ ހިފާ ދަންތުރައެކެވެ. މަށަށް އޭގެން ވާނީ ކޮން ގެއްލުމެއް ހެއްޔެވެ؟"
މީދާ މާޔޫސްކަމާއެކު ހޮރަށް އެނބުރި ދިޔައެވެ.
އެ ރޭ ދަންވަރު ދަންތުރައިގައި ޖެހުނީ ވިހަގަދަ ހަރުފައެކެވެ. އަނދިރީގައި އެ ނަގަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ހަރުފަ ގޮސް ދަނޑުވެރިޔާގެ އަނބިމީހާގެ ގައިގައި ވިހަލިއެވެ.
އޭނާއަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްޓަކައި ހަށިގަނޑަށް ބާރު ލިބޭނެ ހޫނު ސޫޕެއް ހެދުމަށް ދަނޑުވެރިޔާ އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް ކަތިލީ ކުކުޅެވެ. ދެން ބަލިމީހާގެ ޙާލު ބަލަން އައި އަވަށްޓެރިންނާއި ތިމާގެ މީހުންނަށް ކާންދިނުމަށްޓަކައި ކަތިލީ ކަންބަޅިއެވެ. އެންމެ ފަހުން ބަލީގެ ޙާލަތު ބޮޑުވެ، އަނބިމީހާ ނިޔާވުމުން، ޖަނާޒާގެ ކަންކަމަށް އައި މީހުންނަށް ކާންދިނުމަށްޓަކައި ދަނޑުވެރިޔާއަށް ޖެހުނީ ގެރި ވެސް ކަތިލާށެވެ.
"އެހެން މީހެއްގެ މައްސަލައެއް" ކަމަށް ބަލައި އެންމެން ފަރުވާކުޑަކޮށްލި ކަމެއްގެ ހިތި ނަތީޖާ، އެންމެ ފަހުން އެންމެންގެ ބޮލުގައި އެޅިގެން ދިޔައީއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހި މުޖުތަމަޢަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވެ، އަވަށްޓެރިކަމާއި އަޚުވަންތަކަމުގެ ވަރުގަދަ ގުޅުމެއް އޮތް މުޖުތަމަޢެކެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ އެކަކަށް ދިމާވާ ދަތި އުނދަގުލަކީ މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ ވެސް ހަމަޖެހުމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. އަނެކާގެ ކަންބޮޑުވުމަކީ ތިމާއާ ބެހޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ދެކި ދޫކޮށްނުލައި، އެހީތެރިކަމުގެ އަތެއް ދިއްކޮށްލުމަކީ، މުޅި މުޖުތަމަޢު އަމާންކަމާއި އުފާވެރިކަންމަތީ ދެމިއޮތުމުގެ އަސްލެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު