ދުނިޔޭގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމުތައް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އެކި ޤައުމުތަކުގެ ސަގާފަތާއި، އިޤްތިޞާދާއި، އިޖުތިމާޢީ ފަލްސަފާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް ބަހުސަކީ، އާންމު ސްކޫލް ތަޢުލީމު ފުރިހަމަކޮށް، ވަކި ދާއިރާއަކުން ކުރިއަށްދާން ނުވަތަ "ސްޕެޝަލައިޒްޑް" ލާނިންގ ފަށަން އެންމެ އެކަށީގެންވަނީ ކޮން އުމުރެއްގައިތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ. މި ސުވާލުގެ ޖަވާބު ހޯދުމަށްޓަކައި ދިވެހިރާއްޖެއާއި ފިންލޭންޑް ފަދަ ތަފާތު ދެ ނިޒާމެއްގެ މައްޗަށް ބަލާލުން މުހިންމެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމީ އޮނިގަނޑަށް ބަލާއިރު، ދަރިވަރުން ޕްރައިމަރީ ސްކޫލް ފަށަނީ އުމުރުން ގާތްގަނޑަކަށް ހަ އަހަރުގައެވެ. ގްރޭޑް 7 އާ ހަމައަށް ޕްރައިމަރީ މަރުހަލާ ކުރިއަށްދާއިރު، އުމުރުން 13 އަހަރުގައި ދަރިވަރުން ލޯވަރ ސެކަންޑަރީ ނުވަތަ ސާނަވީ ތަޢުލީމާ ގުޅެއެވެ. ގްރޭޑް 10 ނިމޭއިރު އާންމުކޮށް އުމުރުން 16 އަހަރުގައި އައިޖީސީއެސްއީ ނުވަތަ އޯލެވެލް އިމްތިހާނުގައި ދަރިވަރުން ބައިވެރިވެއެވެ. މިއީ އަސާސީ ސާނަވީ ތަޢުލީމު ނިންމާލާ މަރުހަލާއެވެ. ނަމަވެސް، މަތީ ތަޢުލީމަށް އަމާޒު ހިފާ ދަރިވަރުން ގްރޭޑް 11 އަދި 12 ފުރިހަމަކޮށް، އޭލެވެލް އިމްތިހާނަށްފަހު ސްކޫލް ނިންމާލާއިރު އުމުރުން ގާތްގަނޑަކަށް 18 ނުވަތަ 19 އަހަރުވެއެވެ. މިހެންކަމުން ރާއްޖޭގެ ދަރިވަރުން ޔުނިވާސިޓީއަށް ނުވަތަ ވަޒީފާގެ ބާޒާރަށް ނުކުތުމުގެ ކުރިން އާންމު ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގައި ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަކުރެއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ތަޢުލީމީ ނިޒާމު އޮތް ކަމަށް ގަބޫލުކުރާ ފިންލޭންޑްގައި ގެންގުޅެނީ ތަފާތު މޮޑެލްއެކެވެ. ފިންލޭންޑްގެ ދަރިވަރުން އުމުރުން 16 އަހަރުވުމުން އެމީހުންގެ އަސާސީ "ކޮމްޕްރެހެންސިވް" ސްކޫލް ނިންމާލައެވެ. އެއަށްފަހު، އެކުދިންނަށް ވަގުތުން ދެ މަގަކުން ކުރެ އެއް މަގެއް އިޚްތިޔާރު ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެއެވެ. އެއީ އެކަޑެމިކް މަތީ ސާނަވީ ތަޢުލީމު ނުވަތަ އަމަލީ މަސައްކަތްތަކަށް އަމާޒުކުރާ ވޮކޭޝަނަލް ޓްރޭނިންއެވެ. މި އުސޫލުގެ ސަބަބުން ކުދިންގެ ޝައުގުވެރިކަން ހުރި ދާއިރާތަކުން ތަމްރީނުވުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި، ވަޒީފާގެ ބާޒާރަށް ބޭނުންވާ އަމަލީ ހުނަރުތައް އަވަހަށް ތަރައްޤީވެއެވެ.

މި ދެ ނިޒާމުގެ ތަފާތުން ފެންނަނީ ޒަމާނީ ތަޢުލީމާ ބެހޭ މުހިންމު ބަހުސެކެވެ. ފިންލޭންޑުން ބާރުއަޅަނީ ކުރިން ސްޕެޝަލައިޒްވުމަށާއި އަމަލީ އުނގެނުމަށެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖެ ފަދަ ބައެއް ޤައުމުތަކުގައި ދަރިވަރުން އާންމު ތަޢުލީމީ މަރުހަލާގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން މަޑުކުރަން ޖެހެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ނިޒާމު އޮތީ މި ދެމެދުގައި ކަމަށް ބުނެވިދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ 16 އަހަރުގައި ސާނަވީ ތަޢުލީމު ނިންމުމަށްފަހު ވެސް، ޔުނިވާސިޓީއަށް ދިއުމުގެ މަގުފަހިކުރުމަށްޓަކައި އިތުރު ދެ އަހަރު މަތީ ސާނަވީގައި ހޭދަކުރަން ޖެހޭތީއެވެ.

އެހެންކަމުން ދުނިޔެ ހަލުވިކަމާއެކު ބަދަލުވަމުންދާއިރު، އާ ޓެކްނޮލޮޖީތަކާއި ވަޒީފާގެ ބާޒާރަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމު އަހުލުވެރިވާން ޖެހެއެވެ. ތަޖުރިބާކާރުން ދެކޭގޮތުގައި، ދަޢުލަތުގެ އަމާޒަކަށް ވާންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ދަރިވަރުން ކްލާސްރޫމްގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ބޭތިއްބުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ސްކޫލުގައި ހޭދަކުރާ ކޮންމެ ވަގުތަކީ ދަރިވަރުގެ މުސްތަޤުބަލަށްޓަކައި، އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ހުނަރުތައް ތަރައްޤީކޮށްދޭ، އުފެއްދުންތެރި ވަގުތެއްކަން ކަށަވަރު ކުރުމެވެ. އޭރުން ދަރިވަރުން ސްކޫލް ނިންމާލާނީ ހަމައެކަނި ސަނަދަކާއެކުގައެއް ނޫނެވެ، މުސްތަޤުބަލުގެ ގޮންޖެހުންތަކަށް ތައްޔާރުވެފައިވާ ހުނަރުވެރި ފަރުދުންގެ ގޮތުގައެވެ.