ޕްރޮފެސަރ މޮނިކާ މޮންޓެފަލްކޯން (27 ޑިސެމްބަރު 1974 – 14 މެއި 2026) އަކީ އިޓަލީގެ މަޝްހޫރު މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓެއްގެ އިތުރުން، ތިމާވެށީގެ އިލްމުވެރިއެއް އަދި ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޖެނޯއާގެ އެސޯސިއޭޓް ޕްރޮފެސަރެކެވެ. އޭނާގެ މުޅި ހަޔާތް ހޭދަކުރެއްވީ މެޑިޓެރޭނިއަން ކަނޑުގެ ދިރުންތައް ދިރާސާކުރުމާއި، ކަނޑުގެ މާހައުލީ ނިޒާމުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް 'ޕޮސިޑޯނިއާ އޯޝަނިކާ' (Posidonia oceanica) ނަމަކަށް ކިޔާ މޫދުވިނައިގެ ބާވަތާ ގުޅޭގޮތުން އޭނާ ކުރެއްވި ދިރާސާތަކަކީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ފެންވަރުގައި ބަލައިގަނެފައިވާ މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެކެވެ. އުމުރުން އެންމެ 51 އަހަރުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިނގި ހިތާމަވެރި ޑައިވިންގ ހާދިސާއެއްގައި އޭނާ ވަކިވެދިއުމަކީ މުޅި ދުނިޔޭގެ ކަނޑުގެ ސައިންސްވެރިންނަށް ލިބުނު ފޫނުބެއްދޭނެ ބޮޑު ހީނަރުކަމެކެވެ.

އިޓަލީގެ މިލާނަށް އުފަން މޮނިކާގެ ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް ހުރި ޝައުޤުވެރިކަން ފެށުނީ ވަރަށް ޅަފަތުގައެވެ. އޭނާ 1999 ވަނަ އަހަރު މިލާން ޔުނިވަރސިޓީން ބަޔޮލޮޖިކަލް ސައިންސަސްއިން މާސްޓަރސް ޑިގްރީ ހާސިލްކުރެއްވިއިރު، އޭނާގެ ދިރާސާ ބިނާކުރެއްވީ މޫދުވިނައިގެ މާހައުލުތަކުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ދެނެގަތުމުގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ އޭނާގެ މުޅި އިލްމީ ހަޔާތުގެ ބިންގަލެވެ. 2007 ވަނަ އަހަރު ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޖެނޯއާއިން މެރިން ސައިންސުން ޕީ.އެޗް.ޑީ ހާސިލްކުރެއްވުމަށްފަހު، ކަނޑުއަޑީގެ ޗާޓުތައް ކުރެހުމާއި މާހައުލީ ދިރާސާތައް ކުރުމުގައި އޭނާވީ ދުނިޔެ ޤަބޫލުކުރާ ފެންވަރުގެ މާހިރަކަށެވެ.

ޖެނޯއާ ޔުނިވަރސިޓީގައި ކިޔަވައިދެއްވަމުން ގެންދެވި މޮނިކާ ވަނީ 'ސީސްކޭޕް އިކޮލޮޖީ ލެބް' އިސްކޮށް ހިންގަވައި، ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް އިންސާނުންގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވާ ނުރައްކާތަކާއި، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކުރާ އަސަރުތައް ދެނެގަތުމަށް ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާފައެވެ. އޭނާ ވަނީ 288 އަށްވުރެ ގިނަ ސައިންޓިފިކް ކަރުދާސް ޝާއިޢުކުރައްވާފައެވެ. އަދި އދ. ގެ ތިމާވެއްޓާބެހޭ ޕްރޮގްރާމް (UNEP) ފަދަ ބައިނަލްއަޤުވާމީ އިދާރާތަކަށް ފަންނީ ލަފާދެއްވުމުގައި ވެސް އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވިއެވެ.

މޮނިކާއަކީ ހަމައެކަނި ފޮތްތެރި ސައިންސްވެރިއެއް ނޫނެވެ. އޭނާއަކީ 5000 އަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު ކަނޑަށް ފީނާފައިވާ، އަމަލީ ގޮތުން ފީނައިގެން ދިރާސާތައް ކުރެއްވުމަށް ލޯބިކުރެއްވި ތަޖުރިބާކާރު ޑައިވަަރެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، އޭނާއަކީ ދަރިވަރުންނަށް ކިޔަވައިދެއްވުމާއި، އައު ޖީލުގެ ސައިންސްވެރިން ބިނާކުރުމަށް ނުހަނު ބޮޑު އަހަންމިއްޔަތެއް ދެއްވި ހިތްހެޔޮ މުދައްރިސެކެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގެ އަގުވަޒަންކުރުމުގެ ގޮތުން 'ޕްރެމިއޯ އެޓްލާންޓައިޑް' (2022) ފަދަ ޝަރަފުވެރި އެވޯޑްތައް ވެސް ވަނީ ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

ހިތާމަވެރި ވަކިވުން:

14 މެއި 2026 ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވާވު އަތޮޅު 'ދެވަނަ ކަނޑު' (ޝާކް ކޭވް) ސަރަހައްދުގައި ދިރާސާއަކަށް ފީނުމުގެ ތެރޭގައި ހިނގި ނުރައްކާތެރި ހާދިސާއެއްގައި މޮނިކާ ވަނީ މިދުނިޔެ ދޫކުރައްވާފައެވެ. މި ހާދިސާގައި އޭނާގެ 23 އަހަރުގެ ދަރިފުޅު ޖިއޯޖިއާ ސޮމަކާލް އާއި، އިތުރު ތިން މީހަކު ވެސް ވަނީ މަރުވެފައެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 50 މީޓަރު އަޑީގައި ހުރި ހޮހަޅައެއް ބަލަމުން ދަނިކޮށް ހިނގި މި ހާދިސާއަކީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ވެސް ހިނގި އެންމެ ހިތާމަވެރި ޑައިވިންގ ހާދިސާތަކުގެ ތެރެއިން އެކެކެވެ.

ޕްރޮފެސަރ މޮނިކާ މޮންޓެފަލްކޯން ދޫކުރައްވާފައިވަނީ އިލްމީ ގޮތުން ނުހަނު މުއްސަނދި ތަރިކައެކެވެ. އޭނާ ކަނޑުތައް ދެކެވަޑައިގަތީ ހަމައެކަނި ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ދިރުންހުރި ދުނިޔެއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކާއި، ކަނޑުގެ ދިރުންތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ގެންގުޅުއްވި ފުން ލޯތްބަކީ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް ކަނޑުގެ ސައިންސްވެރިންނަށް ލިބޭނެ ވަރަށް ބޮޑު ހިތްވަރަކާއި މަގުދެއްކުމެކެވެ.