ތައިލެންޑުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ، އަދި އެހާމެ ބޮޑެތި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް އުފެދިފައިވާ ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ތަކްސިން ޝިނަވަޓްރާ މިއަދު ޖަލުން މިނިވަންވުމާއެކު، އަނެއްކާވެސް މުޅި ޤައުމުގެ ސަމާލުކަން އޭނާއަށް ހުއްޓިޖެއެވެ. ފާއިތުވި ވިއްސަކަށް އަހަރުގެ ތެރެއިން ބޮޑުބައި އަމިއްލައަށް އަރުވާލެވިގެން ޤައުމުން ބޭރުގައި އުޅުއްވުމަށްފަހު، އެނބުރި ވަޑައިގެން އަށް މަސް ދުވަހު ޖަލުގައި ހޭދަކުރެއްވުމަށްފަހު، އުމުރުފުޅުން 76 އަހަރުގެ ތަކްސިން މިއަދު މިނިވަންވެވަޑައިގަތީ ބެންކޮކްގެ ކްލޯންގް ޕްރެމް ޖަލުންނެވެ. އޭނާއަށް މަރުހަބާ ދެންނެވުމަށް އޭނާގެ ސިޔާސީ ހަރަކާތް ރަމްޒުކޮށްދޭ ރަތްކުލައިގެ ހެދުމުގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ ސަޕޯޓަރުން ވަނީ ޖަމާވެފައެވެ.
ޖަލުން ނުކުމެވަޑައިގަތްއިރު ތަކްސިން ހުންނެވީ ހުދު ގަމީހެއްގައެވެ. އޭނާގެ ފައިގައި 'އެންކަލް މޮނިޓަރ' އެއް ހަރުކޮށްފައި ހުރިއިރު، ބޯވަނީ ކުރުކޮށް ކޮށާލާފައެވެ. ނޫސްވެރިންނާ ވާހަކަދައްކަވަމުން އޭނާ ވިދާޅުވީ މިނިވަންވުމުން ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބިވަޑައިގެންފި ކަމަށާއި، ސިއްހީ ހާލުކޮޅުވެސް ރަނގަޅު ކަމަށެވެ. ޖަލުގެ ދޮރުމަތީގައި އޭނާގެ އާއިލާގެ މެންބަރުންނާއި، އޭނާގެ ސިޔާސީ ވަލީއަހުދު ކަމަށް ބެލެވޭ ދަރިކަނބަލުން ޕައެޓޮންގްޓާން ޝިނަވަޓްރާ މަޑުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވިއެވެ.
ތައިލެންޑްގެ ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ތަކްސިން ޝިނަވަޓްރާ ޖަލުން ނިކުމެ ވަޑައިގެންނެވި ވަގުތު ދަރިކަނބަލުން މަރުހަބާ ދައްނަވަނީ
ތައިލެންޑާ ދުރުގައި އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރެއްވި ނަމަވެސް، ތަކްސިންގެ ނުފޫޒަކީ ފަސޭހައިން ގެއްލިގެންދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. 2001 ވަނަ އަހަރު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު، މި ބިލިއަނަރު ވިޔަފާވެރިޔާ ވަނީ ތައިލެންޑުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު މުޅިން ބަދަލުކޮށްލައްވާފައެވެ. އޭނާ ތައާރަފުކުރެއްވި 'ޕޮޕިއުލިސްޓް' ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން ރަށްފުށުގެ ރައްޔިތުންނާއި މަސައްކަތްތެރިންގެ މެދުގައި ބޮޑު މަޤުބޫލުކަމެއް ހޯއްދެވިއެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމުގެ ސަބަބުން ތައިލެންޑުގެ 'ރޯޔަލިސްޓް' ނުވަތަ ރަސްކަމަށް ތާއީދުކުރާ ކޮންޒަވޭޓިވް ފަރާތްތަކުގެ ނުރުހުން އޭނާއަށް އަމާޒުވިއެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން ތައާރަފުކުރި އަގުހެޔޮ ސިއްހީ ޚިދުމަތާއި، އަވަށްތަކުގެ ތަރައްގީއަށް އުފެއްދި ފަންޑުތަކާއި، ދަރަނި މާފުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކަކީ މުޅި ޤައުމުގެ ސިޔާސީ އުންމީދުތައް އާކޮށްލި ކަންކަމެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އޭނާގެ ވެރިކަމުގައި ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކެއްވެސް އަމާޒުވިއެވެ. ކޮރަޕްޝަނާއި، އަމިއްލަ އެދުން އިސްކުރުމާއި، ވިޔަފާރި ވަރުގަދަކުރުމަށް ސިޔާސީ ނުފޫޒު ބޭނުންކުރާކަމުގެ ތުހުމަތުތައް އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވުނެވެ. މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން 2006 ވަނަ އަހަރު އަސްކަރީ ބަޤާވާތަކުން އޭނާ ވެރިކަމުން ދުރުކުރެވުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އަރުވާލެވިގެން ހުންނެވި ނަމަވެސް އަދި ޝަރީއަތްތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު ނަމަވެސް، ތަކްސިންއާ ގުޅުންހުރި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުން ދިޔައީ އިންތިޚާބުތައް ކާމިޔާބު ކުރަމުންނެވެ.
އެއީ ތަކްސިންއާއި އޭނާގެ ހަރަކާތަށް ދޭންވާނީ ކިހާވަރެއްގެ ބާރެއްތޯ ކުރެވޭ ބަހުސެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ޤައުމުން ބޭރުގައި ހުންނަވައިގެންވެސް ތަކްސިން ގެންދެވީ 'ޕިއު ތައި' ޕާޓީގެ ކަންކަން ރާއްވަވައި އިރުޝާދު ދެއްވަމުންނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު އޭނާ އެނބުރި ޤައުމަށް ވަޑައިގަތުމަކީ، އޭނާއާ ދެކޮޅުވެރި ކޮންޒަވޭޓިވް ބާރުތަކާއެކު ވެވުނު ސިޔާސީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ނަތީޖާ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރިއެވެ. އެއީ އޭނާ އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުގެ ބަދަލުގައި ސިޔާސީ ކަންކަމާ ދުރުގައި ހުންނެވުމަށް ވެވުނު "ސިއްރު" އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ބެލެވުނެވެ.
ނަމަވެސް އެ އުއްމީދުތައް ވަނީ ވަރަށް އަވަހަށް ފެނަށްވެފައެވެ. މިދިޔަ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު، ތައިލެންޑުގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމީ ތަކްސިން އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ފުލުހުންގެ ހޮސްޕިޓަލުގައި ހޭދަކުރެއްވި ދުވަސްތަކަކީ ޖަލު ހުކުމުން ބަރީއަވުމަށް ކުރެއްވި ކަމެއް ކަމަށެވެ. އޭގެ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން، ދަރިކަނބަލުން ޕައެޓޮންގްޓާން މަޤާމުން ވަކިކުރީ ކެމްބޯޑިއާގެ ލީޑަރާއެކު ދެއްކެވި ފޯނު ކޯލެއް ލީކުވުމާ ގުޅިގެންނެވެ.
މި ކަންކަމުން އެނގިގެންދަނީ ތައިލެންޑުގެ ކޯޓުތަކާއި އެ ނޫންވެސް މުއައްސަސާތަކުން ތަކްސިންއާ ގުޅުންހުރި ސަރުކާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ތަކުރާރުކޮށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމެވެ. ހަމައެއާއެކު، އޭނާ ޖަލުގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ވަނީ އައިސްފައެވެ. ފެބްރުއަރީ މަހުގެ އިންތިޚާބުގައި "ޕިއު ތައި" ޕާޓީއަށް ވަނީ ތާރީޚީ ނާކާމިޔާބީއަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ޒުވާނުންގެ މެދުގައި މަޤުބޫލު "ޕީޕަލްސް ޕާޓީ" އާއި ކޮންޒަވޭޓިވް "ބުމްޖައިތައި" ޕާޓީ ވަނީ ކުރިއަރާފައެވެ.
ސިޔާސީ ދިރާސާވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި، ތަކްސިން އެނބުރި މިވަޑައިގަތީ އޭނާ ކުރިން ދަންނަ ތައިލެންޑަކަށް ނޫނެވެ. މިހާރު އޭނާއަށާއި އޭނާގެ ޕާޓީއަށް އޮތް ގޮންޖެހުމަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ހަމަލާތަކުން ސަލާމަތްވުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އާ ޒުވާން ލީޑަރުންނާއި އާ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އެމީހުންގެ މަޤުބޫލުކަން ދެމެހެއްޓުމެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އޭނާއަށް ވަފާތެރި ސަޕޯޓަރުންނަށް ތަކްސިންއަކީ އަދިވެސް އުންމީދުގެ ނިޝާނެކެވެ. ބައެއް މީހުން އެތައް ސަތޭކަ ކިލޯމީޓަރަކުން ދަތުރުކޮށް އޭނާއަށް މަރުހަބާ ކިޔަން އައެވެ. އެކަކު ވަނީ އޭނާއަށް އެންމެ މީރު މޭވާ ކަމަށްވާ 'ލައިޗީ' ގެ 20 ކިލޯވެސް ގެނެސްފައެވެ.
ކަން މިހެން އޮތް ނަމަވެސް، "ތަކްސިންގެ ދައުރު" މިހާރު ނިމުމަކާ ގާތްވަމުންދާ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އޭނާއާއި ކޮންޒަވޭޓިވް ބާރުތަކާ ދެމެދު އޮތް ނުތަނަވަސްކަން ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑެވެ. އޭނާ އަލުން ސިޔާސީ މައިދާނަށް ނުކުމެވަޑައިގަންނަވަން ބޭނުންފުޅުވި ނަމަވެސް، ރަސްމީ ބާރެއް ލިބުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑައެވެ. ފާއިތުވި 25 އަހަރު ތައިލެންޑުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު ކޮންޓްރޯލް ކުރެއްވި ނަމަވެސް، ދެން އަންނަ މަރުހަލާގައި އޭނާއަކީ ނުފޫޒުގަދަ މީހަކަށް ވިޔަސް، ޤައުމުގެ މިސްރާބު ކަނޑައަޅާ މައި ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ނުފެނިދާނެއެވެ.
ތައިލެންޑާ ދުރުގައި އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރެއްވި ނަމަވެސް، ތަކްސިންގެ ނުފޫޒަކީ ފަސޭހައިން ގެއްލިގެންދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. 2001 ވަނަ އަހަރު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު، މި ބިލިއަނަރު ވިޔަފާވެރިޔާ ވަނީ ތައިލެންޑުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު މުޅިން ބަދަލުކޮށްލައްވާފައެވެ. އޭނާ ތައާރަފުކުރެއްވި 'ޕޮޕިއުލިސްޓް' ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން ރަށްފުށުގެ ރައްޔިތުންނާއި މަސައްކަތްތެރިންގެ މެދުގައި ބޮޑު މަޤުބޫލުކަމެއް ހޯއްދެވިއެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމުގެ ސަބަބުން ތައިލެންޑުގެ 'ރޯޔަލިސްޓް' ނުވަތަ ރަސްކަމަށް ތާއީދުކުރާ ކޮންޒަވޭޓިވް ފަރާތްތަކުގެ ނުރުހުން އޭނާއަށް އަމާޒުވިއެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން ތައާރަފުކުރި އަގުހެޔޮ ސިއްހީ ޚިދުމަތާއި، އަވަށްތަކުގެ ތަރައްގީއަށް އުފެއްދި ފަންޑުތަކާއި، ދަރަނި މާފުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކަކީ މުޅި ޤައުމުގެ ސިޔާސީ އުންމީދުތައް އާކޮށްލި ކަންކަމެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އޭނާގެ ވެރިކަމުގައި ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކެއްވެސް އަމާޒުވިއެވެ. ކޮރަޕްޝަނާއި، އަމިއްލަ އެދުން އިސްކުރުމާއި، ވިޔަފާރި ވަރުގަދަކުރުމަށް ސިޔާސީ ނުފޫޒު ބޭނުންކުރާކަމުގެ ތުހުމަތުތައް އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވުނެވެ. މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން 2006 ވަނަ އަހަރު އަސްކަރީ ބަޤާވާތަކުން އޭނާ ވެރިކަމުން ދުރުކުރެވުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އަރުވާލެވިގެން ހުންނެވި ނަމަވެސް އަދި ޝަރީއަތްތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު ނަމަވެސް، ތަކްސިންއާ ގުޅުންހުރި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުން ދިޔައީ އިންތިޚާބުތައް ކާމިޔާބު ކުރަމުންނެވެ.
އެއީ ތަކްސިންއާއި އޭނާގެ ހަރަކާތަށް ދޭންވާނީ ކިހާވަރެއްގެ ބާރެއްތޯ ކުރެވޭ ބަހުސެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ޤައުމުން ބޭރުގައި ހުންނަވައިގެންވެސް ތަކްސިން ގެންދެވީ 'ޕިއު ތައި' ޕާޓީގެ ކަންކަން ރާއްވަވައި އިރުޝާދު ދެއްވަމުންނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު އޭނާ އެނބުރި ޤައުމަށް ވަޑައިގަތުމަކީ، އޭނާއާ ދެކޮޅުވެރި ކޮންޒަވޭޓިވް ބާރުތަކާއެކު ވެވުނު ސިޔާސީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ނަތީޖާ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރިއެވެ. އެއީ އޭނާ އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުގެ ބަދަލުގައި ސިޔާސީ ކަންކަމާ ދުރުގައި ހުންނެވުމަށް ވެވުނު "ސިއްރު" އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ބެލެވުނެވެ.
ނަމަވެސް އެ އުއްމީދުތައް ވަނީ ވަރަށް އަވަހަށް ފެނަށްވެފައެވެ. މިދިޔަ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު، ތައިލެންޑުގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމީ ތަކްސިން އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ފުލުހުންގެ ހޮސްޕިޓަލުގައި ހޭދަކުރެއްވި ދުވަސްތަކަކީ ޖަލު ހުކުމުން ބަރީއަވުމަށް ކުރެއްވި ކަމެއް ކަމަށެވެ. އޭގެ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން، ދަރިކަނބަލުން ޕައެޓޮންގްޓާން މަޤާމުން ވަކިކުރީ ކެމްބޯޑިއާގެ ލީޑަރާއެކު ދެއްކެވި ފޯނު ކޯލެއް ލީކުވުމާ ގުޅިގެންނެވެ.
މި ކަންކަމުން އެނގިގެންދަނީ ތައިލެންޑުގެ ކޯޓުތަކާއި އެ ނޫންވެސް މުއައްސަސާތަކުން ތަކްސިންއާ ގުޅުންހުރި ސަރުކާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ތަކުރާރުކޮށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމެވެ. ހަމައެއާއެކު، އޭނާ ޖަލުގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ވަނީ އައިސްފައެވެ. ފެބްރުއަރީ މަހުގެ އިންތިޚާބުގައި "ޕިއު ތައި" ޕާޓީއަށް ވަނީ ތާރީޚީ ނާކާމިޔާބީއަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ޒުވާނުންގެ މެދުގައި މަޤުބޫލު "ޕީޕަލްސް ޕާޓީ" އާއި ކޮންޒަވޭޓިވް "ބުމްޖައިތައި" ޕާޓީ ވަނީ ކުރިއަރާފައެވެ.
ސިޔާސީ ދިރާސާވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި، ތަކްސިން އެނބުރި މިވަޑައިގަތީ އޭނާ ކުރިން ދަންނަ ތައިލެންޑަކަށް ނޫނެވެ. މިހާރު އޭނާއަށާއި އޭނާގެ ޕާޓީއަށް އޮތް ގޮންޖެހުމަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ހަމަލާތަކުން ސަލާމަތްވުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އާ ޒުވާން ލީޑަރުންނާއި އާ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އެމީހުންގެ މަޤުބޫލުކަން ދެމެހެއްޓުމެވެ.
ކަން މިހެން އޮތް ނަމަވެސް، "ތަކްސިންގެ ދައުރު" މިހާރު ނިމުމަކާ ގާތްވަމުންދާ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އޭނާއާއި ކޮންޒަވޭޓިވް ބާރުތަކާ ދެމެދު އޮތް ނުތަނަވަސްކަން ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑެވެ. އޭނާ އަލުން ސިޔާސީ މައިދާނަށް ނުކުމެވަޑައިގަންނަވަން ބޭނުންފުޅުވި ނަމަވެސް، ރަސްމީ ބާރެއް ލިބުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑައެވެ. ފާއިތުވި 25 އަހަރު ތައިލެންޑުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު ކޮންޓްރޯލް ކުރެއްވި ނަމަވެސް، ދެން އަންނަ މަރުހަލާގައި އޭނާއަކީ ނުފޫޒުގަދަ މީހަކަށް ވިޔަސް، ޤައުމުގެ މިސްރާބު ކަނޑައަޅާ މައި ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ނުފެނިދާނެއެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު