ވޭތުވެދިޔަ މަދު އަހަރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރިކުރުން ނުވަތަ 'އޮންލައިން ޝޮޕިން' ވަނީ އިންތިހާއަށް އާންމުވެފައެވެ. ގިނަ ބަޔަކު މިހާރު ފޯނު މެދުވެރިކޮށް ތަކެތި އޯޑަރު ކުރަނީ އެއީ ފަސޭހަ އަދި ގިނަ ފަހަރަށް އަގުހެޔޮ މަގަކަށް ވާތީއެވެ. މިގޮތުން ދިވެހިންގެ މެދުގައި ވަރަށް ބޮޑު މަގުބޫލުކަމެއް ހޯދާފައިވާ އެއް ޕްލެޓްފޯމަކީ ޕީޑީޑީ ހޯލްޑިންގްސް އިން ހިންގާ ބައިނަލްއަގްވާމީ އޮންލައިން މާކެޓް "ޓެމޫ" އެވެ. ނަމަވެސް، ކަސްޓަމަރުންނަށް ހެޔޮ އަގާއި ފުޅާ އިޚްތިޔާރުތަކެއް ލިބުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، މުޅި ރާއްޖޭގެ ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް، ޚާއްސަކޮށް ޖަޒީރާ ރަށްރަށުގެ ފިހާރަތަކަށް މިކަމުގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރަން ފަށައިފިއެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ދުވަހު، ރަށްރަށުގައި ހިންގާ ކުދި ފިހާރަތަކަކީ ޖަޒީރާ މުޖުތަމައުތަކުގެ އިގްތިސާދީ ބުރަކަށި ކަމުގައި ވެފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ ފިހާރަތަކަކީ ކޮންމެ ދުވަހަކު އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ރައްޔިތުންނާ ހަމައަށް ފޯރުކޮށްދޭ މައިގަނޑު ވަސީލަތެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ވިޔަފާރިތަކަށް މިހާރުވެސް އެތައް ގޮންޖެހުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ރަށްރަށުގެ މެދުގައި ދަތުރުފަތުރު ކުރުމަކީ އަގުބޮޑު ކަމަކަށް ވުމާއި، މުދާ އެތެރެކުރުމަށް ބޮޑު ހޭދައެއް ހިނގާތީ، ގިނަ ފިހާރަވެރިން މުދާ ގަންނަނީ މާލޭގެ ސަޕްލަޔަރުންގެ އަތުން ކުދިކުދި އަދަދުތަކުންނެވެ.
މިއަދު ގިނަ ފިހާރަތަކުގެ ވެރިންގެ ޝަކުވާއަކީ ކަސްޓަމަރުން މަދުވަމުންދާ ކަމުގެ ޝަކުވާއެވެ. މިހާރު ފެންނަ މަންޒަރަކީ، މީހުން ފިހާރަތަކަށް ވަދެ މުދަލުގެ ކޮލިޓީއާއި އަގު ބަލާފައި، އެނބުރި ގެއަށް ގޮސް އެ އެއްޗެއް ޓެމޫ ފަދަ ސައިޓުތަކުން އޯޑަރު ކުރާ މަންޒަރެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް އެމީހުންގެ މުދާ ސްޓޮކް ހުސްކުރުމަށާއި، އާ މުދާ ގެނައުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އޮންލައިންކޮށް އެތެރެކުރާ މުދަލުގެ މިންވަރު ސަރުކާރަށް ފުރިހަމައަށް ވަޒަން ނުކުރެވޭ ކަމީ ވިޔަފާރިވެރިންގެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. ޕޯސްޓް އޮފީހެއްގެ ބޭރުގައި ނުވަތަ އޮންލައިން އޯޑަރުތައް ބަހާ ކަލެކްޝަން ޕޮއިންޓެއްގެ ކައިރީގައި މަޑުކޮށްލާ މީހަކަށް، ކޮންމެ ދުވަހަކު ރާއްޖެ އެތެރެވާ ޕާރުސަލްތަކުގެ އަދަދު ސާފުކޮށް ފެންނާނެއެވެ. މެދުނުކެނޑި ފޮށިތައް އެތެރެވަމުންދާއިރު، ކަސްޓަމަރުން އެތަކެތި ހިފައިގެން ނުކުންނަ މަންޒަރަކީ މިއަދު އާންމު ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި މާލެއަށް އޮތް ބާރެއް ނޫނެވެ. އާބާދީ ބޮޑު ރަށްރަށާއި މަދު ހާސް މީހުން އުޅޭ ކުދި ޖަމާއަތްތަކުން ވެސް ފެންނަނީ ހަމަ މި ހިތްދަތި މަންޒަރެވެ.
ހައިރާންވާން ޖެހޭ ކަމަކީ މީހުން އޯޑަރު ކުރާ މުދަލުގެ ބާވަތެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އިލެކްޓްރޯނިކްސް ސާމާނެއް ނޫނެވެ. ސައިކަލު ސްޕެއާ ޕާޓްސްއިން ފެށިގެން ގޮސް، ގޭތެރޭގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ބޭނުންކުރާ ޑަސްބިން ކޮތަޅު ފަދަ އާދައިގެ ތަކެތި ވެސް މިއަދު އަންނަނީ އޮންލައިންކޮށެވެ.
ކުދި ވިޔަފާރިވެރިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މިގޮތަށް މުދާ އެތެރެވުމުގައި އިންސާފެއް ނެތެވެ. ޓެމޫ ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކުން އަންނަ ކުދި ޕާރުސަލްތައް އެއްވެސް ޑިއުޓީއަކާ ނުލައި ފާސްވެގެންދާއިރު، ރާއްޖެއިން ބޭރުން އަންނަ ފަސިންޖަރަކު އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ސައިކަލު ލޯގަނޑެއް ފަދަ ކުޑަ އެއްޗެއް ގެނަޔަސް އެ އެއްޗެއް ދުލެއް ނުކުރެއެވެ. އެ އެއްޗެއް ކްލިއަރ ކުރަން ބްރޯކަރަކު މެދުވެރިކޮށް، ފޯމު ހުށަހަޅައި، ޑިއުޓީ ދައްކަން ޖެހެއެވެ. ހުރިހާ ޚަރަދެއް ހިނގާއިރު، އެ އެއްޗެއްގެ އަގު މާލޭގައި ވިއްކާ އަގަށްވުރެ ވެސް ބޮޑުވެގެންދެއެވެ.
އަނެއްކޮޅުން، މާލޭގައި ސްޕެއާ ޕާޓްސް ވިއްކާ ބޮޑެތި ވިޔަފާރިތަކުން ރަސްމީ ޗެނަލްތަކުން މުދާ އެތެރެކޮށް، ރަށްރަށުގެ ބަނދަރުތަކުން މުދާ ކްލިއަރ ކުރާއިރު 50 އިންސައްތަ ޑިއުޓީ ޑިސްކައުންޓް ލިބެއެވެ. ނަމަވެސް އަމިއްލަ ބޭނުމަށް އެއްޗެއް ގެންނަ ފަރުދުންނަށް ފުލް ޑިއުޓީ ދައްކަން ޖެހުމަކީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހަމަހަމަކަން ނެތްކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
މިފަދަ ގޮންޖެހުންތަކާ ހުރެ، ބީއެމްއެލް އިން ވަނީ އޮންލައިން ވިޔަފާރިތަކުން އިތުރު ޕަސެންޓެއްގެ ޗާޖެއް ނަގަން ފަށާފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މިއީ މާ ބޮޑު ހައްލެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ އެ ޗާޖާއެކު ވެސް އޮންލައިންކޮށް ލިބޭ އަގުތައް ލޯކަލް ފިހާރަތަކަށް ވުރެ އެތައް ގުނައެއް ހެޔޮވުމެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ގައުމެއްގައި މިފަދަ ބަދަލުތަކުން ލޯކަލް އިގްތިސާދަށް ކުރާ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ފަސޭހަކަން އޮތް ނަމަވެސް، ރަށްރަށުގެ ދިރިއުޅުމުގެ މައިނާރު ކަމުގައިވާ ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް މިއަދު މިވަނީ ނެތިދިއުމުގެ ބިރު ކުރިމަތިވެފައެވެ. މި ޓްރެންޑަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބަލައި، ހައްލެއް ނުހޯދައިފިނަމަ، ގިނަ ކުދި ވިޔަފާރިތަކެއް ހުއްޓާލަން ޖެހުމަކީ ދުރުގައި އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. މިހާރުވެސް މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގެ ބައެއް ކުދި ވިޔަފާރިތައް ވަނީ ބަނގުރޫޓުވެ، ފިހާރަތައް ބަންދުކޮށްފައެވެ.
މިއަދު ގިނަ ފިހާރަތަކުގެ ވެރިންގެ ޝަކުވާއަކީ ކަސްޓަމަރުން މަދުވަމުންދާ ކަމުގެ ޝަކުވާއެވެ. މިހާރު ފެންނަ މަންޒަރަކީ، މީހުން ފިހާރަތަކަށް ވަދެ މުދަލުގެ ކޮލިޓީއާއި އަގު ބަލާފައި، އެނބުރި ގެއަށް ގޮސް އެ އެއްޗެއް ޓެމޫ ފަދަ ސައިޓުތަކުން އޯޑަރު ކުރާ މަންޒަރެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް އެމީހުންގެ މުދާ ސްޓޮކް ހުސްކުރުމަށާއި، އާ މުދާ ގެނައުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އޮންލައިންކޮށް އެތެރެކުރާ މުދަލުގެ މިންވަރު ސަރުކާރަށް ފުރިހަމައަށް ވަޒަން ނުކުރެވޭ ކަމީ ވިޔަފާރިވެރިންގެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. ޕޯސްޓް އޮފީހެއްގެ ބޭރުގައި ނުވަތަ އޮންލައިން އޯޑަރުތައް ބަހާ ކަލެކްޝަން ޕޮއިންޓެއްގެ ކައިރީގައި މަޑުކޮށްލާ މީހަކަށް، ކޮންމެ ދުވަހަކު ރާއްޖެ އެތެރެވާ ޕާރުސަލްތަކުގެ އަދަދު ސާފުކޮށް ފެންނާނެއެވެ. މެދުނުކެނޑި ފޮށިތައް އެތެރެވަމުންދާއިރު، ކަސްޓަމަރުން އެތަކެތި ހިފައިގެން ނުކުންނަ މަންޒަރަކީ މިއަދު އާންމު ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި މާލެއަށް އޮތް ބާރެއް ނޫނެވެ. އާބާދީ ބޮޑު ރަށްރަށާއި މަދު ހާސް މީހުން އުޅޭ ކުދި ޖަމާއަތްތަކުން ވެސް ފެންނަނީ ހަމަ މި ހިތްދަތި މަންޒަރެވެ.
ހައިރާންވާން ޖެހޭ ކަމަކީ މީހުން އޯޑަރު ކުރާ މުދަލުގެ ބާވަތެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އިލެކްޓްރޯނިކްސް ސާމާނެއް ނޫނެވެ. ސައިކަލު ސްޕެއާ ޕާޓްސްއިން ފެށިގެން ގޮސް، ގޭތެރޭގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ބޭނުންކުރާ ޑަސްބިން ކޮތަޅު ފަދަ އާދައިގެ ތަކެތި ވެސް މިއަދު އަންނަނީ އޮންލައިންކޮށެވެ.
ކުދި ވިޔަފާރިވެރިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މިގޮތަށް މުދާ އެތެރެވުމުގައި އިންސާފެއް ނެތެވެ. ޓެމޫ ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކުން އަންނަ ކުދި ޕާރުސަލްތައް އެއްވެސް ޑިއުޓީއަކާ ނުލައި ފާސްވެގެންދާއިރު، ރާއްޖެއިން ބޭރުން އަންނަ ފަސިންޖަރަކު އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ސައިކަލު ލޯގަނޑެއް ފަދަ ކުޑަ އެއްޗެއް ގެނަޔަސް އެ އެއްޗެއް ދުލެއް ނުކުރެއެވެ. އެ އެއްޗެއް ކްލިއަރ ކުރަން ބްރޯކަރަކު މެދުވެރިކޮށް، ފޯމު ހުށަހަޅައި، ޑިއުޓީ ދައްކަން ޖެހެއެވެ. ހުރިހާ ޚަރަދެއް ހިނގާއިރު، އެ އެއްޗެއްގެ އަގު މާލޭގައި ވިއްކާ އަގަށްވުރެ ވެސް ބޮޑުވެގެންދެއެވެ.
އަނެއްކޮޅުން، މާލޭގައި ސްޕެއާ ޕާޓްސް ވިއްކާ ބޮޑެތި ވިޔަފާރިތަކުން ރަސްމީ ޗެނަލްތަކުން މުދާ އެތެރެކޮށް، ރަށްރަށުގެ ބަނދަރުތަކުން މުދާ ކްލިއަރ ކުރާއިރު 50 އިންސައްތަ ޑިއުޓީ ޑިސްކައުންޓް ލިބެއެވެ. ނަމަވެސް އަމިއްލަ ބޭނުމަށް އެއްޗެއް ގެންނަ ފަރުދުންނަށް ފުލް ޑިއުޓީ ދައްކަން ޖެހުމަކީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހަމަހަމަކަން ނެތްކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ގައުމެއްގައި މިފަދަ ބަދަލުތަކުން ލޯކަލް އިގްތިސާދަށް ކުރާ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ފަސޭހަކަން އޮތް ނަމަވެސް، ރަށްރަށުގެ ދިރިއުޅުމުގެ މައިނާރު ކަމުގައިވާ ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް މިއަދު މިވަނީ ނެތިދިއުމުގެ ބިރު ކުރިމަތިވެފައެވެ. މި ޓްރެންޑަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބަލައި، ހައްލެއް ނުހޯދައިފިނަމަ، ގިނަ ކުދި ވިޔަފާރިތަކެއް ހުއްޓާލަން ޖެހުމަކީ ދުރުގައި އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. މިހާރުވެސް މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގެ ބައެއް ކުދި ވިޔަފާރިތައް ވަނީ ބަނގުރޫޓުވެ، ފިހާރަތައް ބަންދުކޮށްފައެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު