ސައިޕްރަސްގައި ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެމުންދާ "ފުޓް އެންޑް މައުތު" ބަލި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޫރުން ފެނުމާއެކު، ބަލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ނުރައްކާތެރި މަރުހަލާއަކަށް ހިނގައްޖެއެވެ. މި ހާދިސާއާއެކު އެ ޤައުމުގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ވަނީ މީގެ ކުރިން ކުރިމަތިނުވާ ފަދަ ބޮޑު ސިހުމަކާއި ކަންބޮޑުވުމެއް ލިބިފައެވެ.
"ފުޓް އެންޑް މައުތު" ބައްޔަކީ ގެރިބަކަރި އާއި އޫރު ފަދަ ވަކި ހުންނަ ޖަނަވާރުންގެ މެދުގައި ވައިގެ ޒަރީއާއިންނާއި ސީދާ ކޮންޓެކްޓުން ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ވައިރަހުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މިއީ އިންސާނުންގެ ސިއްހަތަށް ސީދާ ނުރައްކަލެއް ހުރި ބައްޔެއް ނޫން ނަމަވެސް، ޖަނަވާރުތައް ބަލިވެ މަރުވުމާއި، ބަލި ފެތުރުން ހުއްޓުވުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން އިގްތިސާދަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ކުރިމަތިވާ ބައްޔެކެވެ.
މިހާތަނަށް ސައިޕްރަސްގައި މި ބަލި ފެނިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ގެރިބަކަރީގެ ފަރާތުންނެވެ. ނަމަވެސް އޫރުގެ ތެރެއަށް ބަލި ފެތުރުމަކީ ބަލިމަޑުކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އޮތް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ. ސަބަބަކީ އޫރުގެ ހަށިގަނޑުން ތިމާވެށީގެ ތެރެއަށް ވައިރަސް ބޭރުވާ މިންވަރު އެހެން ޖަނަވާރުންނަށްވުރެ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން އެއް ފާމުން އަނެއް ފާމަށް ބަލި ފެތުރުން އަވަސްވެ، ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އުނދަގޫވެއެވެ. ކަމާބެހޭ މާހިރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އޫރުން ބަލި ފެނުމުން ދޭހަވަނީ، ކުރިން އަންދާޒާ ކުރި ވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ބަލި މުޅި ސަރަހައްދަށް ފެތުރިފައިވާ ކަމެވެ.
މި ނުރައްކާތެރި ހާލަތާ ގުޅިގެން ސައިޕްރަސްގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ވަނީ ކުއްލި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން ފަށާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މުޅި ޤައުމުގައި ޖަނަވާރުތައް އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް އުފުލުން މަނާކުރުމާއި، ބަލި ހުރިތޯ ބެލުމަށް ކުރާ ތަހުލީލުތައް ދެގުނައަށް އިތުރުކުރުމާއި، ބަލި ޖެހިފައިވާ ނުވަތަ ބަލީގެ ނުރައްކާ އޮތް ހުރިހާ ޖަނަވާރެއް މަރާލުމާއި، ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ވެކްސިން ޖެހުމުގެ ކެމްޕޭނެއް މުޅި ޤައުމުގައި ފެށުން ހިމެނެއެވެ.
ބަލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތުގެ ދަށުން މިހާތަނަށް އެތައް ހާސް ޖަނަވާރެއް މަރާލާފައިވާއިރު، މީގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިންނަށް މާލީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ. އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ވިޔަފާރީގެ މުއާމަލާތްތަކަށް އެޅޭ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން، ސައިޕްރަސްގެ އިގްތިސާދަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
އޫރުގެ މެދުގައި ބަލި ފެތުރުމަކީ މި ބަލިމަޑުކަމުގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި މަރުހަލާ ކަމަށްވާއިރު، ސަރުކާރުން އިލްތިމާސް ކުރަނީ ހުރިހާ ދަނޑުވެރިންވެސް ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ބޯލެނބުމަށެވެ. ބަލި އިތުރަށް ފެތުރުނަނުދީ ހިފެހެއްޓޭނީ ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއި ދަނޑުވެރިން ގުޅިގެން ކުރާ މަސައްކަތުން ކަމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ހާމަކުރެއެވެ.
މިހާތަނަށް ސައިޕްރަސްގައި މި ބަލި ފެނިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ގެރިބަކަރީގެ ފަރާތުންނެވެ. ނަމަވެސް އޫރުގެ ތެރެއަށް ބަލި ފެތުރުމަކީ ބަލިމަޑުކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އޮތް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ. ސަބަބަކީ އޫރުގެ ހަށިގަނޑުން ތިމާވެށީގެ ތެރެއަށް ވައިރަސް ބޭރުވާ މިންވަރު އެހެން ޖަނަވާރުންނަށްވުރެ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން އެއް ފާމުން އަނެއް ފާމަށް ބަލި ފެތުރުން އަވަސްވެ، ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އުނދަގޫވެއެވެ. ކަމާބެހޭ މާހިރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އޫރުން ބަލި ފެނުމުން ދޭހަވަނީ، ކުރިން އަންދާޒާ ކުރި ވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ބަލި މުޅި ސަރަހައްދަށް ފެތުރިފައިވާ ކަމެވެ.
މި ނުރައްކާތެރި ހާލަތާ ގުޅިގެން ސައިޕްރަސްގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ވަނީ ކުއްލި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން ފަށާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މުޅި ޤައުމުގައި ޖަނަވާރުތައް އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް އުފުލުން މަނާކުރުމާއި، ބަލި ހުރިތޯ ބެލުމަށް ކުރާ ތަހުލީލުތައް ދެގުނައަށް އިތުރުކުރުމާއި، ބަލި ޖެހިފައިވާ ނުވަތަ ބަލީގެ ނުރައްކާ އޮތް ހުރިހާ ޖަނަވާރެއް މަރާލުމާއި، ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ވެކްސިން ޖެހުމުގެ ކެމްޕޭނެއް މުޅި ޤައުމުގައި ފެށުން ހިމެނެއެވެ.
އޫރުގެ މެދުގައި ބަލި ފެތުރުމަކީ މި ބަލިމަޑުކަމުގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި މަރުހަލާ ކަމަށްވާއިރު، ސަރުކާރުން އިލްތިމާސް ކުރަނީ ހުރިހާ ދަނޑުވެރިންވެސް ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ބޯލެނބުމަށެވެ. ބަލި އިތުރަށް ފެތުރުނަނުދީ ހިފެހެއްޓޭނީ ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއި ދަނޑުވެރިން ގުޅިގެން ކުރާ މަސައްކަތުން ކަމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ހާމަކުރެއެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު