މައިންބަފައިން އިތުރަށް މަސައްކަތްކޮށް، އާމްދަނީ އިތުރުކޮށް، ދުނިޔޭގެ ކަންކަމަށް ހޭލުންތެރިވެ ތިބުމަށް ބާރުއަޅާ މި ޒަމާނުގައި، ދަރިންނަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވަނީ އެކުދިންނާ މައިންބަފައިންނާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން އިހުސާސްކުރުމެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ބުރަކަމާއި ވަޒީފާގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ކިތަންމެ ބޮޑުވި ނަމަވެސް، ކުދިންގެ ނަޒަރުގައި އެންމެ އަގުބޮޑު ހަދިޔާއަކީ މައިންބަފައިން އެކުދިންނަށްޓަކައި ހުސްކުރާ ވަގުތުކޮޅެވެ.
އާއިލާގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި ކުރާ ބުރަ މަސައްކަތަކީ ލޯބީގެ އަމަލެއް ނަމަވެސް، ގިނަ ފަހަރަށް ދުވަހުގެ ތަރުތީބުތައް ހުންނަ ގޮތުން ދަރިންގެ ޝުޢޫރުތައް އަޑުއެހުމަށް އޮންނަ ޖާގަ ކުޑަވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، މައިންބަފައިންނަށް ކިޔައިދޭން ބޭނުންވާ އެތައް ވާހަކައެއް ހިތުގައި ބާއްވައިގެން ކުދިން ނިދަންދާން ޖެހުމަކީ މިއަދުގެ އާއިލީ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރިމަތިވާ ވަރަށް ހިތްދަތި، އެހެނަސް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހިފައިވާ ގޮންޖެހުމެކެވެ.
ބައްޕަގެ ގާތުގައި ކުއްޖަކު އިށީނދެގެން އިނީ ސްކޫލުގައި ހިނގި ކަމެއް ކިޔައިދޭންވެގެންނެވެ. ބައްޕަ ބޯޖަހާލި ނަމަވެސް، އޭނާގެ ދެލޯ ހުރީ ފޯނަށެވެ.
"ބައްޕާ، އަޑުއަހަންތަ؟"
"އާނ، އާނ. ކިޔައިދީބަލަ."
ކުއްޖާ އަލުން ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިތަނާ ފޯނަށް މެސެޖެއް އައެވެ. ބައްޕަ އެއަށް ޖަވާބުދިނެވެ. ކުޑަވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ކުއްޖާ ހަނުހުރެލިއެވެ.
ގޭގެ އަނެއްކޮޅުން، ވަޒީފާގެ ދިގު ދުވަހަކަށްފަހު މަންމަ ގެއަށް އަތުވެއްޖެއެވެ. ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ތައްޔާރުކުރުމާއި، ފޭރާން ދޮވުމާއި، މާދަމާގެ މަސައްކަތްތައް ރޭވުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ މަންމަގެ ބޮލުގައެވެ. އަންހެން ދަރިފުޅު މަންމަގެ ފަހަތުން ބަދިގެއަށް ވަނެވެ.
"މަންމާ، ވާހަކައެއް ބުނެލަންތަ؟"
"ދަރިފުޅާ، މަޑުކޮށްލާ އިރުކޮޅަކު."
މަންމަ އެހެން ބުނީ ގަސްތުގައެވެ. އަޑުއަހާނެ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ނިޔަތުގައެވެ. ނަމަވެސް އެއް މިނެޓު، އެއްގަޑި އިރަށްވުރެ ދިގުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ކެއުން ތައްޔާރުކޮށް، އެ ކައި ނިމި، ފިލާވަޅުތައް ބަލައި، ނިދާ ގަޑި ޖެހިއްޖެއެވެ. އެ ވާހަކަ ކިޔައެއް ނުދެވުނެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެތެރެއިން އެއްވެސް ބެލެނިވެރިއަކީ ދަރިންދެކެ ލޯބިނުވާ ބައެއް ނޫނެވެ. ދެމީހުންވެސް ބުރަ މަސައްކަތް ކުރަނީ އާއިލާއަށްޓަކައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެކުދިން ނިދަން ދިޔައީ މައިންބަފައިންނަށް ކިޔައިދޭން ބޭނުންވި ވާހަކަތަކެއް އަޑުއަހަން ވަގުތުކޮޅެއް ނުވުމުން އެ ވާހަކަތަކެއް އެކުދީންގެ ހިތުތެރޭގައި ބާއްވައިގެންނެވެ. މިއީ މިޒަމާނުގެ އާއިލީ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރިމަތިވާ ވަރަށް ހިތްދަތި ގޮންޖެހުމެކެވެ. ދަރިންދެކެ އިންތިހާއަށް ލޯބިވާއިރުވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އާދަކާދަތައް ހުންނަ ގޮތުން އެކުދިންނަށްޓަކައި ވަގުތު ހުސްކުރެވެނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ.
ދަރިން ބެލެހެއްޓުމަކީ އެކުދިންނާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުން
މައިންބަފައިން އުފުލަނީ ބޮޑެތި ޒިންމާތަކެކެވެ. ކާބޯތަކެއްޗާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ސްކޫލް ފީއާއި، ދަތުރުފަތުރާއި އެހެނިހެން ޒަރޫރީ ބޭނުންތަކަށް ފައިސާ ބޭނުންވެއެވެ. ގިނަ އާއިލާތަކުގައި ދެމަފިރިންވެސް ވަޒީފާ އަދާކުރަންޖެހެއެވެ. ބައެއް އާއިލާތައް ބަރޯސާވަނީ އެކަނިމާއެކަނި ހުރިހާ ކަމެއް ބަލަހައްޓާ އެއް ބެލެނިވެރިއެއްގެ މައްޗަށެވެ. އާއިލާއަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ލޯބީގެ އަމަލެކެވެ. އާމްދަނީ ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރާތީ ބެލެނިވެރިން ކުށްވެރިވެގެން ނުވާނެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެން އަމިއްލަ ނަފްސާ ތެދުވެރި ސުވާލެއް ކޮށްލަންޖެހެއެވެ. ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލު އުޖާލާކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާއިރު، އެކުދިންގެ މިއަދުގެ ދިރިއުޅުމުން އެކުދިންނަށް ޖާގަ އެބަދެވޭ ހެއްޔެވެ؟
ދަރިންނަށް އަޅުގަނޑުމެން ހޯދައިދޭ ތަކެތި ބޭނުންވާ ފަދައިން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޯތްބާއި އޯގާތެރިކަން އިހުސާސްކުރަންވެސް އެކުދިން ބޭނުންވެއެވެ. އެކުދިން އާދަޔާ ހިލާފަށް މަޑުމައިތިރިވުމުން އެކަން ފާހަގަކުރާނެ، ކާމިޔާބީއެއްގައި ބައިވެރިވާނެ، މާޔޫސްކަމެއްގައި އަޑުއަހައިދޭނެ ނުވަތަ އުނދަގޫ ދުވަހަކަށްފަހު ގާތުގައި އިށީނދެލާނެ މީހަކު އެކުދިން ބޭނުންވެއެވެ.
އަރާމު ގެއެއްގެ ސަބަބުން ދިރިއުޅުން ފަސޭހަވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ގޭތެރޭގައި ވާހަކަދެއްކުމަށާއި، ސުވާލުކުރުމަށާއި، ކުށް ކުރެވުމުން އެކަން ހިއްސާކުރުމަށާއި، ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދުމަށް އެކުދިންނަށް މަރުހަބާ ކިޔާ މާހައުލެއް އޮންނަންޖެހެއެވެ. "އަހަރެން މިކުރާ ހުރިހާ ކަމަކީ ދަރިންނަށްޓަކައި ކުރާ ކަންކަން" ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން ބުނެފާނެއެވެ. އެއީ ތެދަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ބުރަ ތާވަލެއްގެ ފަހަތުގައިވާ ގުރުބާނީތައް ކުޑަކުދިންނަށް އަބަދަކު ނުވިސްނޭނެއެވެ. އެކުދިންނަށް އިހުސާސްވާނެ ކަމަކީ، އެކުދިން ގޮވާލުމުން އަޅުގަނޑުމެން ބަލައިލާތޯއާއި، ވާހަކަ ދެއްކުމުން އަޑުއަހާތޯއާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދުވަހުގެ ތެރެއިން އެކުދިންނަށް ޖާގައެއް އޮތްތޯއެވެ.
ނަސޭހަތް ދިނުމުގެ ކުރިން އަޑުއަހާ
ދަރިންނާ ދެމެދު ކުރެވޭ ގިނަ މުއާމަލާތްތަކަކީ އަމުރުތަކަކަށް ވެދާނެއެވެ.
"ފިލާވަޅު ނިންމާ."
"ކޮޓަރި ސާފުކުރާ."
"ފޯނާ ނުކުޅޭ."
"މުރާލިކޮށް ކިޔަވާ."
"ނިދަންދޭ."
މި ކަންކަމަކީ ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ. ކުދިންނަށް އިރުޝާދާއި، ތަރުތީބާއި، އިންތަކެއް ބޭނުންވެއެވެ. ނަމަވެސް ގުޅުމެއް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ހަމައެކަނި އިރުޝާދު ދިނުމަށްވުރެ ގިނަ ކަންކަން ބޭނުންވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު "ސްކޫލަށް ދާން ބޭނުމެއް ނޫން" ކަމަށް ބުނާ ކުއްޖަކަށް، ހާޒިރީއާ ބެހޭގޮތުން ނަސޭހަތް ދިނުމުގެ ކުރިން، ސްކޫލުގައި ވަނީ ކީއްތޯ ސުވާލުކުރާނެ ބެލެނިވެރިއަކު ބޭނުންވެއެވެ. ފަރުވާކުޑަ ކަމަށް ފެންނަ ފުރާވަރުގެ ކުއްޖަކީ، ބުނެދޭން ނޭނގޭ ފަދަ އުނދަގޫ ކަމެއް ތަހައްމަލު ކުރަމުންދާ ކުއްޖަކަށް ވެދާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ކުއްޖަކު ހަމައެކަނި ބޭނުންވަނީ މަޖާ ވާހަކައެއް ހިއްސާކޮށްލާށެވެ. އެއީ އޭގެއިން ފިލާވަޅެއް ދަސްކޮށްދޭން ނުވަތަ މައްސަލައެއް ހައްލުކުރާކަށް ނޫނެވެ. އެކުދިން ބޭނުންވަނީ އަޅުގަނޑުމެން އެކުދިންނާއެކު އެ ވަގުތުކޮޅު އުފަލުގައި ހޭދަކުރުމެވެ.
ނަސޭހަތް ދިނުމުގެ ކުރިން މިފަދަ ސުވާލުތައް ކޮށްލެވިދާނެއެވެ:
"ކީއްވީ؟"
"އޭރު ކިހިނެއް އިހުސާސްވީ؟"
"ބޭނުންވަނީ ބައްޕަ/މަންމަ އެހީވާންތަ، ނޫނީ ހަމައެކަނި އަޑުއަހަންތަ؟"
އަދި އަވަސްއަރުވާނުލައި އެކުދިންނަށް ޖަވާބުދޭނެ ފުރުސަތު ދޭށެވެ.
އަޑުއެހުމުގެ މާނައަކީ އެކުދިން ނިންމާ ކޮންމެ ނިންމުމަކަށް އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު ޖަވާބުދެވޭ މިންވަރަށް ކަންކަން ދެނެގަތުމެވެ. ބެލެނިވެރިއަކަށް ލޯތްބާއެކު ސާބިތުކަންމަތީވެސް ހުރެވިދާނެއެވެ. ކޮންމެ ވާހަކައެއް ފާޑުކިޔުމަކަށް ބަދަލުވާނަމަ، ކުދިން ވާހަކަދައްކަން ޖެހިލުންވާނެއެވެ. އެކުދިންގެ ވާހަކަ އަޑުއަހާކަން އިހުސާސްވާނަމަ، ތެދުވެރިކަމާއެކު ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވާނެއެވެ.
ކުރެވޭނެ ވަގުތުތަކުގައި ފޯނު ދުރުގައި ބާއްވާ
ފޯނަކީ މަސައްކަތް ކުރުމަށާއި، ޒިންމާތައް އަދާކުރުމަށާއި، ގުޅުން ބޭއްވުމަށް ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ. މައްސަލައަކަށް ވަނީ، ގާތުގައި ތިބި މީހުންނަށްވުރެ ފޯނަށް ދޭ ސަމާލުކަން ބޮޑުވުމުންނެވެ. އާއިލާގެ މީހުން ސޯފާގައި އެކުގައި ތިބޭއިރު، ކޮންމެ މީހަކު އިނީ އަމިއްލަ ފޯނަށް ގެއްލިފައެވެ. ކުއްޖާގެ ވާހަކަ ފުރިހަމައަށް އަޑުނާހައި ބެލެނިވެރިޔާއަށް ހަމައެކަނި ބަސްތައް އިވިދާނެއެވެ. ކެއުމުގެ ވަގުތު ވާހަކައެއް ނެތި ފާއިތުވެދާނެއެވެ. ކުދިންނަށް މިކަން ފާހަގަވެއެވެ. އަދި އެކުދިން އެކަން ދަސްވެސް ކުރެއެވެ.
މީހަކު ވާހަކަދައްކާއިރު ދަރިން ސަމާލުކަން ދޭން އެދޭނަމަ، ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ ކޮބައިކަން އެކުދިންނަށް ދައްކައިދޭންޖެހެއެވެ. ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލެވޭނެ އާދައިގެ ވަގުތުކޮޅުތަކެއް އިޚްތިޔާރުކުރައްވާށެވެ. މިސާލަކަށް، ކެއުމުގެ ވަގުތު، ކުޑަ ހިނގާލުމަކަށް ދާ ވަގުތު، ނުވަތަ ނިދުމުގެ ކުރިން ވާހަކަދައްކާލަން އޮންނަ ވަގުތު ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލެވިދާނެއެވެ.
އިސްތިސްނާ ހާލަތްތައް ހުންނާނެއެވެ. ވަޒީފާގެ މުހިންމު ފޯނެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، އެކަން ދަރިފުޅަށް އާދައިގެ ގޮތަކަށް ބުނެދޭށެވެ:
"ދަރިފުޅާ މަންމަ ނުވަތަ ބައްޕަ މި ފޯނަށް ޖަވާބުދޭން އެބަޖެހޭ. ނިންމާލާފައި އައިސް ދަރިފުޅުގެ ވާހަކައިގެ ބާކީ ބައި އަޑުއަހާނަން."
އަދި އެއަށްފަހު އަލުން އެ ވާހަކައަށް ރުޖޫޢަވާށެވެ. އެގޮތަށް އެނބުރި އައުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އޭގެއިން ދަރިފުޅަށް އަންގައިދެނީ، މެދުކެނޑުމެއް އައި ނަމަވެސް އެކުއްޖާގެ މުހިންމުކަން ކުޑަނުވާކަމެވެ.
އާދައިގެ ވަގުތުތަކުން ގުޅުން ބަދަހިވޭ
ދަރިންނާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ އަގުބޮޑު ދަތުރުތަކެއް ދިއުން ނުވަތަ ވަރަށް ބޮޑަށް ރޭވިގެން ކުރާ ކަންތައްތަކަކަށް ވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެއީ ހެނދުނުގެ ނާސްތާ ތައްޔާރުކުރާއިރު، ފޭރާން ފަތްޖަހާއިރު، ފިހާރައަށް ދާއިރު، ގަސްތަކަށް ފެންދޭއިރު، ނުވަތަ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު ބޭރުގައި އިށީނދެލައިގެން ތިބޭއިރުވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.
ދިވެހި އާއިލާތަކަށް ބަލާއިރު، އެއީ އަތިރިމަތީގައި ހިނގާލަން ދިއުމަށް ނުވަތަ ނަމާދުން ފައިބައިގެން ކުރެވޭ ވާހަކައަކަށް ވެދާނެއެވެ. ކެއުން ތައްޔާރުކުރުމުގައި އެހީތެރިވުން ނުވަތަ ފަޅަށް އަންނަ ދޯނިފަހަރު ބަލަން ތިބުމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. މާލޭގެ ކުދި ޖާގަތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާއިލާއެއްނަމަ، ކާމޭޒުދޮށުގައި އިށީނދެލައިގެން އިނދެ ކުއްޖާގެ ވާހަކަތަކަށް ޖާގަދިނުން ފުދެއެވެ. މުހިންމީ އެ ވަގުތުކޮޅުގައި ދޭ ސަމާލުކަމެވެ.
ވަކި ޚާއްޞަ ކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރައްވާށެވެ:
"މިއަދު އެންމެ ގަޔާވި ކަމަކީ ކޮބައި؟"
"މިއަދު ވަގުތު ހޭދަކުރީ ކޮން ބަޔަކާއެކު؟"
"އުނދަގޫ ކަމެއް ދިމާވިތަ؟"
"މާދަމާއަށް އެންމެ އުއްމީދުކުރަނީ ކޮން ކަމަކަށް؟"
ބައެއް ކުދިން އަވަހަށް ޖަވާބުދޭނެއެވެ. އަނެއް ބަޔަކަށް ވަގުތު ބޭނުންވާނެއެވެ. މަޑުމައިތިރި ކުދިންނަށް، މޫނަށް ބަލައިގެން ސުވާލުކުރުމަށްވުރެ، ކޮންމެވެސް މަސައްކަތެއްގައި އުޅެމުން ވާހަކަދެއްކުން ފަސޭހަވެދާނެއެވެ. ހިމޭން ވަގުތުކޮޅުތަކަށް ފުރުސަތު ދޭށެވެ. ޝައުޤުވެރިކަން ދަމަހައްޓާށެވެ. ވާހަކަ އޭގެ ޠަބީޢީ ގޮތުގައި ކުރިއަށް ދިޔަދޭށެވެ.
ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްވެސް ޖާގަދީ
ލޯބިވާ އާއިލާއެއްގައިވެސް، މައިންބަފައިންގެ ސަމާލުކަން ލިބުމުގައި ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް ކުރެވޭ ތަޖުރިބާ ތަފާތުވެދާނެއެވެ. އެއް ކުއްޖަކީ ކަންކަމުގައި އިސްނަގައިގެން ވާހަކަދައްކާ ކުއްޖަކަށް ވެދާނެއެވެ. އަނެއް ކުއްޖަކީ މަޑުމަޑުން ހުންނަ ކުއްޖަކަށް ވެދާނެއެވެ. އެއް ކުއްޖަކަށް ފިލާވަޅު ހެދުމުގައި އެހީ ބޭނުންވާއިރު، އަނެއް ކުއްޖަކީ އަމިއްލައަށް ކަންކަން ކުރާ ކުއްޖަކަށް ވާތީ އެކުއްޖާގެ ކަންކަން ރަނގަޅު ކަމަށް އެންމެން ހީކޮށްފާނެއެވެ.
ކޮންމެ ކުއްޖަކާއެކު ވަކިވަކިން ވަގުތު ހޭދަކުރަން މަސައްކަތް ކުރައްވާށެވެ. އެކުދިން ޝައުޤުވެރިވަނީ ކޮން ކަންކަމަކަށްތޯއާއި، ކަންބޮޑުވަނީ ކޮން ކަންކަމަކާ މެދުތޯ ދެނެގަންނާށެވެ. ކުޑަ ކުއްޖަކު ބޭނުންވާނީ އެކުއްޖާގެ ކުޅިވަރުގައި ބައިވެރިވާށެވެ. ބޮޑު ކުއްޖަކު ބޭނުންވާނީ އެކުއްޖާ އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރި އެއްޗެއް ދައްކާލާށެވެ. ފުރާވަރުގެ ކުއްޖަކު، ދަތުރަކު ދާއިރު ނުވަތަ ރޭގަނޑުގެ ނާސްތާއެއްގެ ވަގުތުގައި ވާހަކަދައްކަން ބޭނުންވެދާނެއެވެ.
ބޮޑުވުމަކީ މައިންބަފައިންގެ ލޯބި ބޭނުންނުވާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ބަދަލުވަނީ އެ ލޯބި ބަލައިގަންނަ ގޮތެވެ. އެކުދިންގެ އަމިއްލަ މިނިވަންކަމަށް އިޙްތިރާމްކުރާ ހާލު، އެކުދިންނަށްޓަކައި އަބަދުވެސް ތައްޔާރަށް ހުންނަވާށެވެ. އެކުދިންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަކީ ބޮޑެތި މީހުންގެ ނަޒަރުގައި ކުދި ކަންތައްތަކެއް ކަމަށް ފެނުނަސް، އެކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދޭށެވެ. ރަޙުމަތްތެރިއަކާ ދިމާވި މައްސަލައެއް ނުވަތަ ކްލާހުގައި ދިމާވި ލަދުގަންނަ ކަމަކީ އެ ކުއްޖާއަށް ވަރަށް ބޮޑު ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ.
ދަރިންނަށް އިތުބާރުކުރެވޭ މީހަކަށްވޭ
މައިންބަފައިން އަބަދުވެސް އެދޭނީ ދަރިން ރަނގަޅު ގޮތްތައް އިޚްތިޔާރު ކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް ކުދިންނަށް ކުށް ކުރެވޭނެއެވެ. އެފަދަ ވަގުތުތަކުގައި އަޅުގަނޑުމެން ކަންތައް ކުރާ ގޮތުން، ދެން ފަހަރަކުން ދިމާވާ ކަމެއް އެކުދިން ހިއްސާކުރާނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ނިންމާނެއެވެ. ކުއްޖަކަށް ކުށެއް ކުރެވުމުން ވަގުތުން ލަދުގަންނަވާލާ، ހަޅޭއްލަވައި، ނުވަތަ އެހެން ކުދިންނާ އަޅާކިޔާނަމަ، އެކުދިން ކަންކަން ސިއްރުކުރަން ފަށާނެއެވެ. ކެތްތެރިކަމާއެކު ކަންކަން އަޑުއެހުމުން، އެ ހާލަތު ދެނެގަނެ ދެން ކުރަންވީ ކަންތައް ނިންމުމަށް ފުރުސަތު ލިބެއެވެ.
މިފަދައިން ބުނެވިދާނެއެވެ:
"ބުނެދިނީތީ ވަރަށް އުފާވެއްޖެ. ހިނގި ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން އަހަރެމެން ވާހަކަދައްކަން ޖެހޭނެ، އަދި އެކަން ހައްލުކުރަން އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާނަން."
އެއަށްފަހު ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭ ކަންކަން ހުރެދާނެއެވެ. އުނދަގޫ ވާހަކަތަކެއް ދައްކަން ޖެހިދާނެއެވެ. ލޯބިވުމަކީ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ޒިންމާތަކުން ބަރީއަވުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އޯގާތެރިކަމާއެކު އެ ޒިންމާ އަދާކުރުމެވެ. ކުށެއް ކުރެވުމަކީ އާއިލާގައި އޮތް މަޤާމު ގެއްލޭނެ ކަމެއް ނޫންކަން ކުދިންނަށް އެނގެންޖެހެއެވެ.
މަސައްކަތް ބުރަ މައިންބަފައިންނަށްވެސް ގުޅުން ދެމެހެއްޓޭނެ
ވަރުބަލިވެފައި ތިބޭ ބެލެނިވެރިންނަށް "އިތުރު ވަގުތު ހޭދަކުރަން" ބުނުމަކީ ބުރަ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ކުރެވިދާނެ ކުދި ކަންތައްތަކުން ފައްޓަވާށެވެ. ނިދުމުގެ ކުރިން ބާއްވާ ކުރު ވާހަކަކޮޅަކީ، މަދުން ނޫނީ ނުކުރެވޭ ބޮޑު ރޭވުމަކަށްވުރެ މާ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ގޭގައި ނޫޅޭ ވަގުތުތަކުގައި ފޯނުން ގުޅާލުން ނުވަތަ އެކުގައި ނާސްތާކުރުމަކީވެސް ގުޅުން ދަމަހައްޓައިދޭނެ ކަންކަމެވެ.
ވަގުތުން އަޑުއަހަން އުނދަގޫނަމަ، "ފަހުން" ބުނުމުގެ ބަދަލުގައި ސީދާ ވަގުތެއް ބުނާށެވެ:
"މި މަސައްކަތް މި ނިންމާލަނީ. ކައި ނިމިގެން ހިނގާ ދެމީހުން އެކުގައި އިށީނދެލަން."
އަދި ބުނާ ބަހާ އެއްގޮތަށް ކަންތައް ކުރަން މަސައްކަތް ކުރައްވާށެވެ. ރޭވުމަށް ބަދަލެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، އެކަން ކިޔައިދީ އެހެން ވަގުތެއް ހަމަޖައްސާށެވެ.
ބެލެނިވެރިންނަށްވެސް އަރާމާއި އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެއެވެ. ވީވަރަކުން ގޭތެރޭގެ ޒިންމާތައް ހިއްސާކުރައްވާށެވެ. އެކަކު ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރާއިރު އަނެއް ބަޔަކު އާއިލީ ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ އިންސާފެއް ނޫނެވެ. ދަރިން ބެލުމަކީ މަންމައާއި ބައްޕަގެވެސް ޒިންމާއެކެވެ.
އަލުން ފެށުމަކަށް ދުވަހަކުވެސް ލަހެއް ނުވާނެ
މި ލިޔުން ކިޔާއިރު، ކުރިން ގެއްލިފައިވާ ފުރުސަތުތަކުގެ ހަނދާންތައް އާވެދާނެއެވެ. ނުވަތަ ދަރިފުޅު ވާހަކަ ހިއްސާކުރުން ހުއްޓާލާފައި އޮވެދާނެއެވެ. އޯގާތެރިކަމާއެކު އަލުން ފައްޓަވާށެވެ. މިފަދައިން ބުނެވިދާނެއެވެ:
"ބައްޕަ/މަންމަ ވަރަށް ބިޒީކޮށް އުޅެވުނީމަ، ދަރިފުޅުގެ ވާހަކަތައް އެންމެ ރަނގަޅަށް އަޑެއް ނޭހޭ. ބޭނުންވަނީ ދަރިފުޅަށްޓަކައި އިތުރު ވަގުތު ހުސްކުރަން."
ބޮޑެތިވެފައި ތިބޭ ކުދިން ވަގުތުން ހުރިހާ ވާހަކައެއް ހިއްސާނުކޮށްފާނެއެވެ. އެކުދިންނަށް ޖާގަ ދޭށެވެ. ބަދަލުގައި ވަގުތުން ލޯތްބާއި ސަމާލުކަން ނުލިބުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އެކުދިންނަށްޓަކައި އަބަދުވެސް ތައްޔާރަށް ހުންނަވާށެވެ. ލޯބިވާ ގުޅުމެއް ބިނާކުރުމަށް މައިންބަފައިންނަކީ އެންމެ ފުރިހަމަ ބަޔަކަށް ވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ބޭނުންވަނީ ކަންކަން ފާހަގަކުރުމާއި، އަޑުއެހުމާއި، ކުށެއް ކުރެވުމުން މަޢާފަށް އެދުމާއި، އަލުން މަސައްކަތްކުރުމުގެ އިޚްލާޞްތެރިކަމެވެ.
އިހުސާސްކުރެވޭ ފަދަ ލޯތްބެއް ދޭށެވެ
ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލު އޮންނާނެ ގޮތުގެ ފުރިހަމަ ޔަގީންކަމެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނުއޮންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކުދިންނަކީ ލޯބިލިބޭ، އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ، އަދި އިރުޝާދު ހޯދުމަށް ފަސޭހަ މާހައުލެއް އޮތް ގެއެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ.
އެ މަސައްކަތް ފެށެނީ ކުދިކުދި އަމަލުތަކުންނެވެ. ފޯނުގެ ސްކްރީނުން ނަޒަރު ވަކިކޮށްލާ ބަލައިލުމުންނެވެ. އެކުދިން ކުރިން ބުނި ވާހަކައެއް ހަނދާން ބެހެއްޓުމުންނެވެ. މުހިންމު ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމުންނެވެ. ހިތްހަމަޖައްސައިދިނުމުންނެވެ. އަދި އެކުދިންނާއެކު އުފަލުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމުންނެވެ.
އެކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދޭށެވެ. އިންތައް ކަނޑައަޅާށެވެ. ޒިންމާދާރުކުރުވާށެވެ. މި ހުރިހާ ކަމަކާއެކު، އެކުދިންނަށް މިއަދު އިހުސާސްކުރެވޭނެ ފަދަ ލޯތްބާއި ސަމާލުކަން ދޭށެވެ.
މިރޭ، ކުޑަވަގުތުކޮޅަކަށް ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލާށެވެ. ދަރިފުޅާ ގާތުގައި އިށީނދެލާށެވެ. އެކުއްޖާގެ ދުވަސް ދިޔަ ގޮތާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކޮށް، ޖަވާބު ކަނުލައި އަޑުއަހާށެވެ. އެކުއްޖާ ތިޔަ ބެލެނިވެރިޔާއަށް ކިޔައިދޭން ބޭނުންވެފައިވާ ވާހަކައެއް އޮވެދާނެއެވެ.
ބައްޕަގެ ގާތުގައި ކުއްޖަކު އިށީނދެގެން އިނީ ސްކޫލުގައި ހިނގި ކަމެއް ކިޔައިދޭންވެގެންނެވެ. ބައްޕަ ބޯޖަހާލި ނަމަވެސް، އޭނާގެ ދެލޯ ހުރީ ފޯނަށެވެ.
"ބައްޕާ، އަޑުއަހަންތަ؟"
"އާނ، އާނ. ކިޔައިދީބަލަ."
ކުއްޖާ އަލުން ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިތަނާ ފޯނަށް މެސެޖެއް އައެވެ. ބައްޕަ އެއަށް ޖަވާބުދިނެވެ. ކުޑަވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ކުއްޖާ ހަނުހުރެލިއެވެ.
ގޭގެ އަނެއްކޮޅުން، ވަޒީފާގެ ދިގު ދުވަހަކަށްފަހު މަންމަ ގެއަށް އަތުވެއްޖެއެވެ. ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ތައްޔާރުކުރުމާއި، ފޭރާން ދޮވުމާއި، މާދަމާގެ މަސައްކަތްތައް ރޭވުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ މަންމަގެ ބޮލުގައެވެ. އަންހެން ދަރިފުޅު މަންމަގެ ފަހަތުން ބަދިގެއަށް ވަނެވެ.
"މަންމާ، ވާހަކައެއް ބުނެލަންތަ؟"
"ދަރިފުޅާ، މަޑުކޮށްލާ އިރުކޮޅަކު."
މަންމަ އެހެން ބުނީ ގަސްތުގައެވެ. އަޑުއަހާނެ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ނިޔަތުގައެވެ. ނަމަވެސް އެއް މިނެޓު، އެއްގަޑި އިރަށްވުރެ ދިގުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ކެއުން ތައްޔާރުކޮށް، އެ ކައި ނިމި، ފިލާވަޅުތައް ބަލައި، ނިދާ ގަޑި ޖެހިއްޖެއެވެ. އެ ވާހަކަ ކިޔައެއް ނުދެވުނެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެތެރެއިން އެއްވެސް ބެލެނިވެރިއަކީ ދަރިންދެކެ ލޯބިނުވާ ބައެއް ނޫނެވެ. ދެމީހުންވެސް ބުރަ މަސައްކަތް ކުރަނީ އާއިލާއަށްޓަކައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެކުދިން ނިދަން ދިޔައީ މައިންބަފައިންނަށް ކިޔައިދޭން ބޭނުންވި ވާހަކަތަކެއް އަޑުއަހަން ވަގުތުކޮޅެއް ނުވުމުން އެ ވާހަކަތަކެއް އެކުދީންގެ ހިތުތެރޭގައި ބާއްވައިގެންނެވެ. މިއީ މިޒަމާނުގެ އާއިލީ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރިމަތިވާ ވަރަށް ހިތްދަތި ގޮންޖެހުމެކެވެ. ދަރިންދެކެ އިންތިހާއަށް ލޯބިވާއިރުވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އާދަކާދަތައް ހުންނަ ގޮތުން އެކުދިންނަށްޓަކައި ވަގުތު ހުސްކުރެވެނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ.
ދަރިން ބެލެހެއްޓުމަކީ އެކުދިންނާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުން
މައިންބަފައިން އުފުލަނީ ބޮޑެތި ޒިންމާތަކެކެވެ. ކާބޯތަކެއްޗާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ސްކޫލް ފީއާއި، ދަތުރުފަތުރާއި އެހެނިހެން ޒަރޫރީ ބޭނުންތަކަށް ފައިސާ ބޭނުންވެއެވެ. ގިނަ އާއިލާތަކުގައި ދެމަފިރިންވެސް ވަޒީފާ އަދާކުރަންޖެހެއެވެ. ބައެއް އާއިލާތައް ބަރޯސާވަނީ އެކަނިމާއެކަނި ހުރިހާ ކަމެއް ބަލަހައްޓާ އެއް ބެލެނިވެރިއެއްގެ މައްޗަށެވެ. އާއިލާއަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ލޯބީގެ އަމަލެކެވެ. އާމްދަނީ ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރާތީ ބެލެނިވެރިން ކުށްވެރިވެގެން ނުވާނެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެން އަމިއްލަ ނަފްސާ ތެދުވެރި ސުވާލެއް ކޮށްލަންޖެހެއެވެ. ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލު އުޖާލާކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާއިރު، އެކުދިންގެ މިއަދުގެ ދިރިއުޅުމުން އެކުދިންނަށް ޖާގަ އެބަދެވޭ ހެއްޔެވެ؟
ދަރިންނަށް އަޅުގަނޑުމެން ހޯދައިދޭ ތަކެތި ބޭނުންވާ ފަދައިން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޯތްބާއި އޯގާތެރިކަން އިހުސާސްކުރަންވެސް އެކުދިން ބޭނުންވެއެވެ. އެކުދިން އާދަޔާ ހިލާފަށް މަޑުމައިތިރިވުމުން އެކަން ފާހަގަކުރާނެ، ކާމިޔާބީއެއްގައި ބައިވެރިވާނެ، މާޔޫސްކަމެއްގައި އަޑުއަހައިދޭނެ ނުވަތަ އުނދަގޫ ދުވަހަކަށްފަހު ގާތުގައި އިށީނދެލާނެ މީހަކު އެކުދިން ބޭނުންވެއެވެ.
އަރާމު ގެއެއްގެ ސަބަބުން ދިރިއުޅުން ފަސޭހަވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ގޭތެރޭގައި ވާހަކަދެއްކުމަށާއި، ސުވާލުކުރުމަށާއި، ކުށް ކުރެވުމުން އެކަން ހިއްސާކުރުމަށާއި، ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދުމަށް އެކުދިންނަށް މަރުހަބާ ކިޔާ މާހައުލެއް އޮންނަންޖެހެއެވެ. "އަހަރެން މިކުރާ ހުރިހާ ކަމަކީ ދަރިންނަށްޓަކައި ކުރާ ކަންކަން" ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން ބުނެފާނެއެވެ. އެއީ ތެދަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ބުރަ ތާވަލެއްގެ ފަހަތުގައިވާ ގުރުބާނީތައް ކުޑަކުދިންނަށް އަބަދަކު ނުވިސްނޭނެއެވެ. އެކުދިންނަށް އިހުސާސްވާނެ ކަމަކީ، އެކުދިން ގޮވާލުމުން އަޅުގަނޑުމެން ބަލައިލާތޯއާއި، ވާހަކަ ދެއްކުމުން އަޑުއަހާތޯއާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދުވަހުގެ ތެރެއިން އެކުދިންނަށް ޖާގައެއް އޮތްތޯއެވެ.
ނަސޭހަތް ދިނުމުގެ ކުރިން އަޑުއަހާ
ދަރިންނާ ދެމެދު ކުރެވޭ ގިނަ މުއާމަލާތްތަކަކީ އަމުރުތަކަކަށް ވެދާނެއެވެ.
"ފިލާވަޅު ނިންމާ."
"ކޮޓަރި ސާފުކުރާ."
"ފޯނާ ނުކުޅޭ."
"މުރާލިކޮށް ކިޔަވާ."
"ނިދަންދޭ."
މި ކަންކަމަކީ ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ. ކުދިންނަށް އިރުޝާދާއި، ތަރުތީބާއި، އިންތަކެއް ބޭނުންވެއެވެ. ނަމަވެސް ގުޅުމެއް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ހަމައެކަނި އިރުޝާދު ދިނުމަށްވުރެ ގިނަ ކަންކަން ބޭނުންވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު "ސްކޫލަށް ދާން ބޭނުމެއް ނޫން" ކަމަށް ބުނާ ކުއްޖަކަށް، ހާޒިރީއާ ބެހޭގޮތުން ނަސޭހަތް ދިނުމުގެ ކުރިން، ސްކޫލުގައި ވަނީ ކީއްތޯ ސުވާލުކުރާނެ ބެލެނިވެރިއަކު ބޭނުންވެއެވެ. ފަރުވާކުޑަ ކަމަށް ފެންނަ ފުރާވަރުގެ ކުއްޖަކީ، ބުނެދޭން ނޭނގޭ ފަދަ އުނދަގޫ ކަމެއް ތަހައްމަލު ކުރަމުންދާ ކުއްޖަކަށް ވެދާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ކުއްޖަކު ހަމައެކަނި ބޭނުންވަނީ މަޖާ ވާހަކައެއް ހިއްސާކޮށްލާށެވެ. އެއީ އޭގެއިން ފިލާވަޅެއް ދަސްކޮށްދޭން ނުވަތަ މައްސަލައެއް ހައްލުކުރާކަށް ނޫނެވެ. އެކުދިން ބޭނުންވަނީ އަޅުގަނޑުމެން އެކުދިންނާއެކު އެ ވަގުތުކޮޅު އުފަލުގައި ހޭދަކުރުމެވެ.
ނަސޭހަތް ދިނުމުގެ ކުރިން މިފަދަ ސުވާލުތައް ކޮށްލެވިދާނެއެވެ:
"ކީއްވީ؟"
"އޭރު ކިހިނެއް އިހުސާސްވީ؟"
"ބޭނުންވަނީ ބައްޕަ/މަންމަ އެހީވާންތަ، ނޫނީ ހަމައެކަނި އަޑުއަހަންތަ؟"
އަދި އަވަސްއަރުވާނުލައި އެކުދިންނަށް ޖަވާބުދޭނެ ފުރުސަތު ދޭށެވެ.
އަޑުއެހުމުގެ މާނައަކީ އެކުދިން ނިންމާ ކޮންމެ ނިންމުމަކަށް އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު ޖަވާބުދެވޭ މިންވަރަށް ކަންކަން ދެނެގަތުމެވެ. ބެލެނިވެރިއަކަށް ލޯތްބާއެކު ސާބިތުކަންމަތީވެސް ހުރެވިދާނެއެވެ. ކޮންމެ ވާހަކައެއް ފާޑުކިޔުމަކަށް ބަދަލުވާނަމަ، ކުދިން ވާހަކަދައްކަން ޖެހިލުންވާނެއެވެ. އެކުދިންގެ ވާހަކަ އަޑުއަހާކަން އިހުސާސްވާނަމަ، ތެދުވެރިކަމާއެކު ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވާނެއެވެ.
ކުރެވޭނެ ވަގުތުތަކުގައި ފޯނު ދުރުގައި ބާއްވާ
ފޯނަކީ މަސައްކަތް ކުރުމަށާއި، ޒިންމާތައް އަދާކުރުމަށާއި، ގުޅުން ބޭއްވުމަށް ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ. މައްސަލައަކަށް ވަނީ، ގާތުގައި ތިބި މީހުންނަށްވުރެ ފޯނަށް ދޭ ސަމާލުކަން ބޮޑުވުމުންނެވެ. އާއިލާގެ މީހުން ސޯފާގައި އެކުގައި ތިބޭއިރު، ކޮންމެ މީހަކު އިނީ އަމިއްލަ ފޯނަށް ގެއްލިފައެވެ. ކުއްޖާގެ ވާހަކަ ފުރިހަމައަށް އަޑުނާހައި ބެލެނިވެރިޔާއަށް ހަމައެކަނި ބަސްތައް އިވިދާނެއެވެ. ކެއުމުގެ ވަގުތު ވާހަކައެއް ނެތި ފާއިތުވެދާނެއެވެ. ކުދިންނަށް މިކަން ފާހަގަވެއެވެ. އަދި އެކުދިން އެކަން ދަސްވެސް ކުރެއެވެ.
މީހަކު ވާހަކަދައްކާއިރު ދަރިން ސަމާލުކަން ދޭން އެދޭނަމަ، ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ ކޮބައިކަން އެކުދިންނަށް ދައްކައިދޭންޖެހެއެވެ. ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލެވޭނެ އާދައިގެ ވަގުތުކޮޅުތަކެއް އިޚްތިޔާރުކުރައްވާށެވެ. މިސާލަކަށް، ކެއުމުގެ ވަގުތު، ކުޑަ ހިނގާލުމަކަށް ދާ ވަގުތު، ނުވަތަ ނިދުމުގެ ކުރިން ވާހަކަދައްކާލަން އޮންނަ ވަގުތު ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލެވިދާނެއެވެ.
އިސްތިސްނާ ހާލަތްތައް ހުންނާނެއެވެ. ވަޒީފާގެ މުހިންމު ފޯނެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، އެކަން ދަރިފުޅަށް އާދައިގެ ގޮތަކަށް ބުނެދޭށެވެ:
"ދަރިފުޅާ މަންމަ ނުވަތަ ބައްޕަ މި ފޯނަށް ޖަވާބުދޭން އެބަޖެހޭ. ނިންމާލާފައި އައިސް ދަރިފުޅުގެ ވާހަކައިގެ ބާކީ ބައި އަޑުއަހާނަން."
އަދި އެއަށްފަހު އަލުން އެ ވާހަކައަށް ރުޖޫޢަވާށެވެ. އެގޮތަށް އެނބުރި އައުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އޭގެއިން ދަރިފުޅަށް އަންގައިދެނީ، މެދުކެނޑުމެއް އައި ނަމަވެސް އެކުއްޖާގެ މުހިންމުކަން ކުޑަނުވާކަމެވެ.
އާދައިގެ ވަގުތުތަކުން ގުޅުން ބަދަހިވޭ
ދަރިންނާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ އަގުބޮޑު ދަތުރުތަކެއް ދިއުން ނުވަތަ ވަރަށް ބޮޑަށް ރޭވިގެން ކުރާ ކަންތައްތަކަކަށް ވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެއީ ހެނދުނުގެ ނާސްތާ ތައްޔާރުކުރާއިރު، ފޭރާން ފަތްޖަހާއިރު، ފިހާރައަށް ދާއިރު، ގަސްތަކަށް ފެންދޭއިރު، ނުވަތަ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު ބޭރުގައި އިށީނދެލައިގެން ތިބޭއިރުވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.
ދިވެހި އާއިލާތަކަށް ބަލާއިރު، އެއީ އަތިރިމަތީގައި ހިނގާލަން ދިއުމަށް ނުވަތަ ނަމާދުން ފައިބައިގެން ކުރެވޭ ވާހަކައަކަށް ވެދާނެއެވެ. ކެއުން ތައްޔާރުކުރުމުގައި އެހީތެރިވުން ނުވަތަ ފަޅަށް އަންނަ ދޯނިފަހަރު ބަލަން ތިބުމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. މާލޭގެ ކުދި ޖާގަތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާއިލާއެއްނަމަ، ކާމޭޒުދޮށުގައި އިށީނދެލައިގެން އިނދެ ކުއްޖާގެ ވާހަކަތަކަށް ޖާގަދިނުން ފުދެއެވެ. މުހިންމީ އެ ވަގުތުކޮޅުގައި ދޭ ސަމާލުކަމެވެ.
ވަކި ޚާއްޞަ ކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރައްވާށެވެ:
"މިއަދު އެންމެ ގަޔާވި ކަމަކީ ކޮބައި؟"
"މިއަދު ވަގުތު ހޭދަކުރީ ކޮން ބަޔަކާއެކު؟"
"އުނދަގޫ ކަމެއް ދިމާވިތަ؟"
"މާދަމާއަށް އެންމެ އުއްމީދުކުރަނީ ކޮން ކަމަކަށް؟"
ބައެއް ކުދިން އަވަހަށް ޖަވާބުދޭނެއެވެ. އަނެއް ބަޔަކަށް ވަގުތު ބޭނުންވާނެއެވެ. މަޑުމައިތިރި ކުދިންނަށް، މޫނަށް ބަލައިގެން ސުވާލުކުރުމަށްވުރެ، ކޮންމެވެސް މަސައްކަތެއްގައި އުޅެމުން ވާހަކަދެއްކުން ފަސޭހަވެދާނެއެވެ. ހިމޭން ވަގުތުކޮޅުތަކަށް ފުރުސަތު ދޭށެވެ. ޝައުޤުވެރިކަން ދަމަހައްޓާށެވެ. ވާހަކަ އޭގެ ޠަބީޢީ ގޮތުގައި ކުރިއަށް ދިޔަދޭށެވެ.
ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްވެސް ޖާގަދީ
ލޯބިވާ އާއިލާއެއްގައިވެސް، މައިންބަފައިންގެ ސަމާލުކަން ލިބުމުގައި ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް ކުރެވޭ ތަޖުރިބާ ތަފާތުވެދާނެއެވެ. އެއް ކުއްޖަކީ ކަންކަމުގައި އިސްނަގައިގެން ވާހަކަދައްކާ ކުއްޖަކަށް ވެދާނެއެވެ. އަނެއް ކުއްޖަކީ މަޑުމަޑުން ހުންނަ ކުއްޖަކަށް ވެދާނެއެވެ. އެއް ކުއްޖަކަށް ފިލާވަޅު ހެދުމުގައި އެހީ ބޭނުންވާއިރު، އަނެއް ކުއްޖަކީ އަމިއްލައަށް ކަންކަން ކުރާ ކުއްޖަކަށް ވާތީ އެކުއްޖާގެ ކަންކަން ރަނގަޅު ކަމަށް އެންމެން ހީކޮށްފާނެއެވެ.
ކޮންމެ ކުއްޖަކާއެކު ވަކިވަކިން ވަގުތު ހޭދަކުރަން މަސައްކަތް ކުރައްވާށެވެ. އެކުދިން ޝައުޤުވެރިވަނީ ކޮން ކަންކަމަކަށްތޯއާއި، ކަންބޮޑުވަނީ ކޮން ކަންކަމަކާ މެދުތޯ ދެނެގަންނާށެވެ. ކުޑަ ކުއްޖަކު ބޭނުންވާނީ އެކުއްޖާގެ ކުޅިވަރުގައި ބައިވެރިވާށެވެ. ބޮޑު ކުއްޖަކު ބޭނުންވާނީ އެކުއްޖާ އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރި އެއްޗެއް ދައްކާލާށެވެ. ފުރާވަރުގެ ކުއްޖަކު، ދަތުރަކު ދާއިރު ނުވަތަ ރޭގަނޑުގެ ނާސްތާއެއްގެ ވަގުތުގައި ވާހަކަދައްކަން ބޭނުންވެދާނެއެވެ.
ބޮޑުވުމަކީ މައިންބަފައިންގެ ލޯބި ބޭނުންނުވާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ބަދަލުވަނީ އެ ލޯބި ބަލައިގަންނަ ގޮތެވެ. އެކުދިންގެ އަމިއްލަ މިނިވަންކަމަށް އިޙްތިރާމްކުރާ ހާލު، އެކުދިންނަށްޓަކައި އަބަދުވެސް ތައްޔާރަށް ހުންނަވާށެވެ. އެކުދިންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަކީ ބޮޑެތި މީހުންގެ ނަޒަރުގައި ކުދި ކަންތައްތަކެއް ކަމަށް ފެނުނަސް، އެކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދޭށެވެ. ރަޙުމަތްތެރިއަކާ ދިމާވި މައްސަލައެއް ނުވަތަ ކްލާހުގައި ދިމާވި ލަދުގަންނަ ކަމަކީ އެ ކުއްޖާއަށް ވަރަށް ބޮޑު ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ.
ދަރިންނަށް އިތުބާރުކުރެވޭ މީހަކަށްވޭ
މައިންބަފައިން އަބަދުވެސް އެދޭނީ ދަރިން ރަނގަޅު ގޮތްތައް އިޚްތިޔާރު ކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް ކުދިންނަށް ކުށް ކުރެވޭނެއެވެ. އެފަދަ ވަގުތުތަކުގައި އަޅުގަނޑުމެން ކަންތައް ކުރާ ގޮތުން، ދެން ފަހަރަކުން ދިމާވާ ކަމެއް އެކުދިން ހިއްސާކުރާނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ނިންމާނެއެވެ. ކުއްޖަކަށް ކުށެއް ކުރެވުމުން ވަގުތުން ލަދުގަންނަވާލާ، ހަޅޭއްލަވައި، ނުވަތަ އެހެން ކުދިންނާ އަޅާކިޔާނަމަ، އެކުދިން ކަންކަން ސިއްރުކުރަން ފަށާނެއެވެ. ކެތްތެރިކަމާއެކު ކަންކަން އަޑުއެހުމުން، އެ ހާލަތު ދެނެގަނެ ދެން ކުރަންވީ ކަންތައް ނިންމުމަށް ފުރުސަތު ލިބެއެވެ.
މިފަދައިން ބުނެވިދާނެއެވެ:
"ބުނެދިނީތީ ވަރަށް އުފާވެއްޖެ. ހިނގި ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން އަހަރެމެން ވާހަކަދައްކަން ޖެހޭނެ، އަދި އެކަން ހައްލުކުރަން އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާނަން."
އެއަށްފަހު ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭ ކަންކަން ހުރެދާނެއެވެ. އުނދަގޫ ވާހަކަތަކެއް ދައްކަން ޖެހިދާނެއެވެ. ލޯބިވުމަކީ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ޒިންމާތަކުން ބަރީއަވުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އޯގާތެރިކަމާއެކު އެ ޒިންމާ އަދާކުރުމެވެ. ކުށެއް ކުރެވުމަކީ އާއިލާގައި އޮތް މަޤާމު ގެއްލޭނެ ކަމެއް ނޫންކަން ކުދިންނަށް އެނގެންޖެހެއެވެ.
މަސައްކަތް ބުރަ މައިންބަފައިންނަށްވެސް ގުޅުން ދެމެހެއްޓޭނެ
ވަރުބަލިވެފައި ތިބޭ ބެލެނިވެރިންނަށް "އިތުރު ވަގުތު ހޭދަކުރަން" ބުނުމަކީ ބުރަ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ކުރެވިދާނެ ކުދި ކަންތައްތަކުން ފައްޓަވާށެވެ. ނިދުމުގެ ކުރިން ބާއްވާ ކުރު ވާހަކަކޮޅަކީ، މަދުން ނޫނީ ނުކުރެވޭ ބޮޑު ރޭވުމަކަށްވުރެ މާ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ގޭގައި ނޫޅޭ ވަގުތުތަކުގައި ފޯނުން ގުޅާލުން ނުވަތަ އެކުގައި ނާސްތާކުރުމަކީވެސް ގުޅުން ދަމަހައްޓައިދޭނެ ކަންކަމެވެ.
ވަގުތުން އަޑުއަހަން އުނދަގޫނަމަ، "ފަހުން" ބުނުމުގެ ބަދަލުގައި ސީދާ ވަގުތެއް ބުނާށެވެ:
"މި މަސައްކަތް މި ނިންމާލަނީ. ކައި ނިމިގެން ހިނގާ ދެމީހުން އެކުގައި އިށީނދެލަން."
އަދި ބުނާ ބަހާ އެއްގޮތަށް ކަންތައް ކުރަން މަސައްކަތް ކުރައްވާށެވެ. ރޭވުމަށް ބަދަލެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، އެކަން ކިޔައިދީ އެހެން ވަގުތެއް ހަމަޖައްސާށެވެ.
ބެލެނިވެރިންނަށްވެސް އަރާމާއި އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެއެވެ. ވީވަރަކުން ގޭތެރޭގެ ޒިންމާތައް ހިއްސާކުރައްވާށެވެ. އެކަކު ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރާއިރު އަނެއް ބަޔަކު އާއިލީ ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ އިންސާފެއް ނޫނެވެ. ދަރިން ބެލުމަކީ މަންމައާއި ބައްޕަގެވެސް ޒިންމާއެކެވެ.
އަލުން ފެށުމަކަށް ދުވަހަކުވެސް ލަހެއް ނުވާނެ
މި ލިޔުން ކިޔާއިރު، ކުރިން ގެއްލިފައިވާ ފުރުސަތުތަކުގެ ހަނދާންތައް އާވެދާނެއެވެ. ނުވަތަ ދަރިފުޅު ވާހަކަ ހިއްސާކުރުން ހުއްޓާލާފައި އޮވެދާނެއެވެ. އޯގާތެރިކަމާއެކު އަލުން ފައްޓަވާށެވެ. މިފަދައިން ބުނެވިދާނެއެވެ:
"ބައްޕަ/މަންމަ ވަރަށް ބިޒީކޮށް އުޅެވުނީމަ، ދަރިފުޅުގެ ވާހަކަތައް އެންމެ ރަނގަޅަށް އަޑެއް ނޭހޭ. ބޭނުންވަނީ ދަރިފުޅަށްޓަކައި އިތުރު ވަގުތު ހުސްކުރަން."
ބޮޑެތިވެފައި ތިބޭ ކުދިން ވަގުތުން ހުރިހާ ވާހަކައެއް ހިއްސާނުކޮށްފާނެއެވެ. އެކުދިންނަށް ޖާގަ ދޭށެވެ. ބަދަލުގައި ވަގުތުން ލޯތްބާއި ސަމާލުކަން ނުލިބުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އެކުދިންނަށްޓަކައި އަބަދުވެސް ތައްޔާރަށް ހުންނަވާށެވެ. ލޯބިވާ ގުޅުމެއް ބިނާކުރުމަށް މައިންބަފައިންނަކީ އެންމެ ފުރިހަމަ ބަޔަކަށް ވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ބޭނުންވަނީ ކަންކަން ފާހަގަކުރުމާއި، އަޑުއެހުމާއި، ކުށެއް ކުރެވުމުން މަޢާފަށް އެދުމާއި، އަލުން މަސައްކަތްކުރުމުގެ އިޚްލާޞްތެރިކަމެވެ.
އިހުސާސްކުރެވޭ ފަދަ ލޯތްބެއް ދޭށެވެ
ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލު އޮންނާނެ ގޮތުގެ ފުރިހަމަ ޔަގީންކަމެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނުއޮންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކުދިންނަކީ ލޯބިލިބޭ، އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ، އަދި އިރުޝާދު ހޯދުމަށް ފަސޭހަ މާހައުލެއް އޮތް ގެއެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ.
އެ މަސައްކަތް ފެށެނީ ކުދިކުދި އަމަލުތަކުންނެވެ. ފޯނުގެ ސްކްރީނުން ނަޒަރު ވަކިކޮށްލާ ބަލައިލުމުންނެވެ. އެކުދިން ކުރިން ބުނި ވާހަކައެއް ހަނދާން ބެހެއްޓުމުންނެވެ. މުހިންމު ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމުންނެވެ. ހިތްހަމަޖައްސައިދިނުމުންނެވެ. އަދި އެކުދިންނާއެކު އުފަލުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމުންނެވެ.
މިރޭ، ކުޑަވަގުތުކޮޅަކަށް ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލާށެވެ. ދަރިފުޅާ ގާތުގައި އިށީނދެލާށެވެ. އެކުއްޖާގެ ދުވަސް ދިޔަ ގޮތާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކޮށް، ޖަވާބު ކަނުލައި އަޑުއަހާށެވެ. އެކުއްޖާ ތިޔަ ބެލެނިވެރިޔާއަށް ކިޔައިދޭން ބޭނުންވެފައިވާ ވާހަކައެއް އޮވެދާނެއެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު