ބައްޕަގެ ޖަނާޒާގައި ދެއްކުމަށް އަހަރެމެން ރައްކާކުރާ ބައެއް ވާހަކަތަކަކީ، ބައްޕަ ދުނިޔޭގައި ހުއްޓާ އެމީހުންނަށް އަޑުއިވުން ހައްގު ވާހަކަތަކެކެވެ.
ބައްޕަ ކުރި ބުރަ މަސައްކަތާއި، އާއިލާއަށްޓަކައި ވީ ގުރުބާނީތަކާއި، އުފުލި ތަކުލީފުތަކާއި، އަދި އެއްވެސް ޝަކުވާއެއް ނެތި އާއިލާ ބަލަހައްޓައިދިން ގޮތުގެ ވާހަކަ އަހަރެމެން އެހެން މީހުން ގާތުގައި ދައްކަމެވެ. އެއީ އަހަރެމެންގެ ބަތަލުން ކަމުގައި ބުނަމެވެ. އަދި އެންމެ ރެއަކު ނަމަވެސް އެ ބައްޕައާއެކު ވަގުތުކޮޅެއް ހޭދަކޮށްލަން އެދޭ ކަމަށް ބުނަމެވެ.
ނަމަވެސް، މިއަދު އެ ބައްޕައިންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި އެބަތިއްބެވެ. ބައެއް ބައްޕައިން ތިބީ ޖެހިގެން ހުރި ކޮޓަރީގައެވެ. އަނެއްބައި ބައްޕައިން ތިބީ ރަށުގައެވެ. ދަރިން މާލޭގައި ނުވަތަ ރާއްޖޭން ބޭރުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާތީ، އެ ދަރިންގެ ޚަބަރެއް ވާނޭ އިރެއްގެ އިންތިޒާރުގައެވެ. އެ ބައްޕައިން ތިބީ ފޯނަށް ބަލަހައްޓައިގެން، ދަރިންގެ މެސެޖެއް އާދޭތޯއެވެ. އެކަމަކު އެމީހުން އެވާހަކައެއް ދަރިން ގާތަކު ނުބުނާނެއެވެ.
އެމީހުންނާ ވާހަކަދެއްކުމަށްޓަކައި ވަކި ޚާއްޞަ މުނާސަބަތަކަށް އިންތިޒާރު ކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ފުރިހަމަ ގުޅުމެއް ނުވަތަ ދިގު ތަޤުރީރެއްވެސް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު، އިޚްލާޞްތެރި މަދު ބަސްކޮޅަކުން، އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން މެދުކެނޑިފައިވާ ގުޅުންތައް އަލުން އާލާކޮށްދެއެވެ.
ދިވެހި ގިނަ އާއިލާތަކުގައި، ބައްޕައެއްގެ ލޯބި ފެންނަނީ އެމީހުން އުފުލާ ޒިންމާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ގެއަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި ހޯދައިދިނުމާއި، ކުދިންގެ ކިޔެވުމުގެ ޚަރަދުތައް ބެލެހެއްޓުމާއި، ދަތުރުފަތުރުގެ ކަންކަން ހަމަޖެއްސުމާއި، ހަލާކުވެފައިވާ އެއްޗެއް މަރާމާތުކުރުމާއި، އަދި އަތްމަތި ދަތި ދަނޑިވަޅުތަކުގައިވެސް ފައިސާ ހޯދުމަށް ކުރާ މަސައްކަތުންނެވެ. ބައްޕަގެ ހާސްކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް ދަރިންނަށް ފާހަގަވަނީ ބައްޕަ ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކެވެ. ބައްޕަ ވަރުބަލިވެފައި ހުންނަތަން ފެނުނަސް، އެ ވަރުބަލިކަމުގެ އަސްލު ސަބަބެއް ގިނަ ފަހަރަށް ދަރިންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.
އަހަރެމެން ބޮޑެތިވަމުން އަންނަ ވަރަކަށް، މި ކަންކަން ވިސްނެން ފަށައެވެ. ނަމަވެސް، އެކަން ހަމައެކަނި ހިތުން ގަބޫލުކުރުމަކުން ނުފުދެއެވެ. އެ ވާހަކަ ބައްޕަ ގާތުގައި ބުނަންވެސް ޖެހެއެވެ.
"ބައްޕާ، ކޮށްދިން ހުރިހާ ކަމަކަށް ޝުކުރިއްޔާ."
ކުޑައިރުގެ ދިރިއުޅުން އުފާވެރިކޮށްދިނުމަށް ބައްޕަ ކޮށްދިން އާދައިގެ ކަންކަމާ މެދު ވިސްނާލާށެވެ. ގެއަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި ހަމަޖައްސައިދިނުމާއި، ސްކޫލް ޔުނީފޯމް ތައްޔާރުކޮށްދިނުމާއި، ދަތުރު ފީއާއި، ބަލިވުމުން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމާއި، އިމްތިޙާނުތަކާއި ކޯސްތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދައިދިނުމެވެ. އިންތިހާއަށް ވަރުބަލިވެފައި ހުރި ދުވަސްތަކުގައިވެސް ވަޒީފާއަށް ދިޔަ ދިއުމެވެ.
ފަހަރުގައި ތިޔަ ބައްޕައަކީ ކަނޑުމަތީގައި ގިނަ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރި މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނުވަތަ އިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި، ފިހާރައެއްގައި، އޮފީހެއްގައި ނުވަތަ އާއިލާއާ ދުރުގައި ރިސޯޓެއްގައި މަސައްކަތްކުރި މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. ލިބޭ އާމްދަނީ މަދުވުމުގެ ސަބަބުން، އާއިލާގެ ކަންކަން ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި ކޮންމެ މަހަކުވެސް ދަތި އުނދަގޫ ނިންމުންތައް ނިންމަން ޖެހުނު މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ.
ކުޑަކުދިންގެ ގޮތުގައި ތިބިއިރު، އެކަންކަމުގެ ބުރަދަނެއް އަހަރެމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެއީ ތަބީއީ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ބޮޑެތިވުމުން އެދުވަސްތަކަށް އެނބުރި ބަލާލައި، އެކަންކަން ބަލައިގަންނަން ޖެހެއެވެ. "ބައްޕާ، އަހަރެމެންގެ ކިޔެވުމަށްޓަކައި ބައްޕަ ވަރަށް ބުރަ މަސައްކަތް ކުރިކަން އަހަރެން ދަންނަން. ޝުކުރިއްޔާ." މިފަދަ ޚާއްޞަ ޝުކުރެއްގެ ބަހުން، އެމީހުން ކުރި މަސައްކަތް ދަރިން ބަލައިގަންނަކަން އެނގުމުން ބައްޕައަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބޭނެއެވެ.
"އަހަރެން ބައްޕައާ މެދު ފަޚުރުވެރިވަން."
ބައްޕައިންނަށް ގިނައިން އަޑުއިވެނީ ދަރިން ހޯދާ ކާމިޔާބީތަކުގެ ވާހަކައެވެ. އިމްތިޙާނުގެ ނަތީޖާއާއި، ވަޒީފާއާއި، ކައިވެންޏާއި، ކާފަދަރިން ލިބުމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރުތަކެވެ. ނަމަވެސް، އަހަރެމެން އެމީހުންނާ މެދު ފަޚުރުވެރިވާ ވާހަކަ ބުނަނީ ކިތައް ފަހަރު ހެއްޔެވެ؟
ޙަލާލު ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް، މީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކޮށް، ވީ ވަޢުދުތައް ފުއްދައި، ދަތި އުނދަގޫ ދުވަސްތަކުގައިވެސް އާއިލާ ބެލެހެއްޓި ބައްޕައަކާ މެދު ފަޚުރުވެރިވެވިދާނެއެވެ. ފަހަރުގައި މިއަދު ތިޔަ ލިބިފައިވާ ތަޢުލީމާއި ފުރުޞަތުތައް ބައްޕައަށް ލިބިފައި ނެތިދާނެއެވެ. ދަރިންނަށް މިއަށްވުރެ ގިނަ ކަންތައްތައް ކޮށްނުދެވުނީތީ ބައްޕަ ހިތާމަކޮށްފާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ތިޔަ ދަރިން އަގުވަޒަންކުރާ ކަންކަމަކީ ކޮބައިކަން ބައްޕައަށް ބުނެދޭށެވެ. "ބައްޕަގެ ދަރިއަކަށް ވީތީ އަހަރެން ފަޚުރުވެރިވަން. ތެދުވެރިކަމާއެކު މަސައްކަތްކުރާށާއި މީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކުރަން އަހަންނަށް ދަސްކޮށްދިނީ ބައްޕަ."
"ބައްޕަ ކަންތައް ކޮށްދިނީ އެންމެ ރަނގަޅަށް."
ކުދިން ބޮޑެތިވަމުން އަންނަ ވަރަކަށް، ބައެއް ފަހަރު މައިންބަފައިންގެ ހިތާމަތަކާއި ރެގްރެޓްތައް ފެންނަން ފަށައެވެ. އާއިލާއާއެކު ގިނަ ވަގުތު ހޭދަނުކުރެވުނީތީ ނުވަތަ ރުޅި އިސްކުރެވުނީތީ ބައްޕަ ދެރަވެފައި ހުރެދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެހެން ބައްޕައިންނާ ތިމާގެ ނަފްސު އަޅާކިޔައި، ތިމާއަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ކަންކަން ކޮށްނުދެވުނު ކަމަށް ހީވެދާނެއެވެ.
އެ ދުވަސްވަރުގެ ހާލަތު އޮތްގޮތް ދަރިފުޅަށް ވިސްނޭކަން ބައްޕައަށް ބުނެދޭށެވެ. "އެއީ ދަތި ދުވަސްތަކެއްކަން އަހަންނަށް އެނގޭ ބައްޕާ. ބައްޕަ އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ކުރި މަސައްކަތް އަހަރެން ބަލައިގަންނަން." މިއީ ހުރިހާ ނިންމުމެއް ރަނގަޅޭ ބުނުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ބައްޕަ ކުރި މަސައްކަތުގެ އަގުވަޒަންކޮށް، ހިތްހަމަނުޖެހޭ ކަންކަމާ މެދުވެސް މަޝްވަރާ ކުރެވިދާނެއެވެ.
"ބައްޕާ، މިހާރު ތިޔަ މަސައްކަތް ހުއްޓާލާފައި އަރާމުކޮށްލާ. އަހަރެން އެކަން ކޮށްފާނަން."
ބައްޕަގެ ހަށިގަނޑުން ވަރުދެރަވަމުން އަންނަކަން ދަރިންނަށް ފާހަގަވާން ޖެހޭ ދުވަހެއް އަންނާނެއެވެ. ބުރަ އެއްޗެހި އުފުލުމަށާއި، ގޭގެ ޚަރަދުތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވުމަށް ބައްޕަ އިސްކަންދީފާނެއެވެ. އެހެން މީހުންނަށް އުނދަގޫވެދާނެތީ، ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ރިއްސުންތަކުގެ ވާހަކަ ނުބުނެ ހުރެދާނެއެވެ.
ބައްޕަގެ އެހީތެރިކަން އަބަދުވެސް ލިބޭތީ، އަހަރެމެންނަށް އެކަން އާދަވެފައި އޮވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ބައްޕަގެ ޙާލަތަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބަލާށެވެ. ކުރިން ފަސޭހައިން ކުރި ކަންކަން ކުރުމަށް މިހާރު އުނދަގޫވޭތޯ ބަލާށެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުން ފަސްކުރޭތޯ ނުވަތަ ޚަރަދުތައް ހަމަޖައްސަން މަސައްކަތްކުރޭތޯ ބަލާށެވެ. އަދި ބައްޕަގެ އަމިއްލަވަންތަކަމަށް އިޙްތިރާމްކުރަމުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭށެވެ. "ބައްޕާ، މި ބިލް އަހަރެން ދައްކާފާނަން." "ބައްޕައާއެކު ޑޮކްޓަރަށް ދާން އަހަރެން ދާނަން."
ކުރިން ބައްޕައާ ދިމާލަށް ބާރަށް ވާހަކަދެއްކުނީތީ ނުވަތަ ބަސްބުނެވުނީތީ މަޢާފަށް އެދެން."
އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަށް، ބައްޕައާ ދިމާލަށް ހަރުކަށިކޮށް ވާހަކަދެއްކުނު ވަގުތެއް ހަނދާން ހުންނާނެއެވެ. ފަހަރުގައި އަހަރެމެން ބުރަކޮށް އުޅެނިކޮށް ބައްޕަ ގުޅުމުން ރުޅިވެރިކަމާއެކު ޖަވާބު ދެވުނީއެވެ. ނުވަތަ ބައްޕަ ކުރި ސުވާލަކަށް ދެވަނަ ފަހަރަށް ޖަވާބު ދޭންޖެހުމުން ބައްޕައަކީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނޭނގޭ މީހެއްގެ އިހުސާސް ބައްޕައަށް ކުރެވޭ ގޮތަށް ވާހަކަދެއްކުނީއެވެ.
މަޢާފަށް އެދުމަކީ މާ ބޮޑު ކަމަކަށް ހަދާކަށް ނުޖެހެއެވެ. "ބައްޕާ، އިއްޔެ އަހަރެން ވާހަކަދެއްކި ގޮތުން މަޢާފަށް އެދެން. ބައްޕައާ އެގޮތަށް ވާހަކަދެއްކުން ރަނގަޅެއް ނޫން." މިފަދަ ސާދާ ބަސްކޮޅަކުން މަޢާފަށް އެދޭށެވެ. ބޮޑެތިވެފައިވާ ދަރިންނަށް ބައްޕަގެ ނިންމުންތަކާ ޚިޔާލު ތަފާތުވުމުގެ ޙައްޤު އޮންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ކުރަންވާނީ އިޙްތިރާމާއެކުގައެވެ.
"ބައްޕާ، ދެކެ ވަރަށް ލޯބިވޭ."
ބައެއް އާއިލާތަކުގައި މި ބަސް ބުނުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އަނެއްބައި އާއިލާތަކުގައި، ޚާއްޞަކޮށް ބައްޕަޔާއި ފިރިހެން ދަރިންގެ މެދުގައި މި ބަސް ބުނުމަކީ އާދަވެފައި އޮންނަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ބައްޕަގެ ލޯބި ފެންނަނީ އޭނާ ކުރާ އަމަލުތަކުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ލޯބި ދުލުން ބުނެލުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ފޯނު ބޭއްވުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ކައިގެން ތެދުވާ ވަގުތު މިހެން ބުނެލާށެވެ. ބައްޕަ ދޭ ޖަވާބު ކުރުވި ނަމަވެސް، އެ ބަހުގެ އަގު ވަޒަންކުރަން ބައްޕައަށް ވަގުތު ދޭށެވެ.
"ބައްޕަގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ވާހަކަތައް އަހަންނަށް ކިޔައިދީބަލަ."
ބައްޕަގެ ކޮނޑުގައި ޒިންމާތައް އެޅުމުގެ ކުރިން، ބައްޕަގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމެއް އޮތެވެ. ބައްޕަގެ ކުޑައިރުގެ ދިރިއުޅުމާއި، ރަށު ތެރޭގެ ކަންކަން އޭރު އޮތް ގޮތާއި، ބައްޕަ ކުރި ފުރަތަމަ ވަޒީފާގެ ވާހަކަތައް އަހާލާށެވެ. ދިވެހި އާއިލާތަކަށް މިފަދަ ވާހަކަތަކަކީ ވަރަށް އަގުހުރި ހަނދާންތަކެކެވެ. ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލާފައި ބައްޕަގެ އެ ހަނދާންތައް އަޑުއަހާށެވެ. ފަހަރުގައި އެއީ ތިޔަ އާއިލާގެ ތާރީޚުގެ މުހިންމު ބައެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ.
"ބައްޕާ، މިއަދު ކާން ބޭނުންވަނީ ކޮން އެއްޗެއް؟ އަހަރެން ގެނެސްދީފާނަން."
އަހަރެމެންގެ ތެރޭގައި އޯގާތެރިކަން އެންމެ ބޮޑަށް ފެންނަނީ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރެއިންނެވެ. އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ބައްޕަ ހުރީ ދަރިން ބޭނުންވާ އެއްޗެއް ހޯދައިދީ، ދަރިން ބަނޑުފުރާ ބެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތުގައެވެ. މިހާރު ބައްޕަ ބޭނުންވާ އެއްޗަކާ މެދު ސުވާލުކޮށްލާށެވެ. ބައްޕަ ގަޔާވާ ކާ އެއްޗެއް ހޯދައިދީ، ބައްޕައާއެކު ވަގުތު ހޭދަކޮށްލާށެވެ.
"ބައްޕާ، ދެން އަހަންނާ މެދު ކަންބޮޑުނުވޭ."
ބައްޕައަކު ދަރިއަކާ މެދު ކުރާ ކަންބޮޑުވުން އެއްކޮށް ހުއްޓުވުމަކީ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ބައްޕަގެ ހާސްކަން ކުޑަކޮށްދެވިދާނެއެވެ. ދަތުރެއް ކުރާނަމަ ސަލާމަތުން ދެވުނުކަން އަންގާލާށެވެ. ބައްޕަ ގުޅާފައި އޮތް ނަމަ އަވަހަށް އެ ކޯލަށް ޖަވާބު ދޭށެވެ. ތިމާގެ ޒިންމާތައް ރަނގަޅަށް އަދާކުރާކަން ބައްޕައަށް ދައްކައިދިނުމަކީ ބައްޕައަށް ލިބޭނެ އެންމެ ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.
"ބައްޕާ، އަހަރެން މިހުރީ ބައްޕައަށްޓަކައި."
އަބަދުވެސް އެހެން މީހުން ބަރޯސާވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި ބައްޕައަކަށް، އެހެން މީހެއްގެ އެހީއަށް އެދުމަކީ އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ބަލިވުމުން ނުވަތަ ވަޒީފާއިން ވަކިވުމުން ބައްޕައަށް ދަރިންގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާނެއެވެ. ބައްޕަ ގާތަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، ބައްޕަގެ ޙާލު އަހާލާށެވެ. ބައްޕަގެ ހިތުގައިވާ ޝަކުވާތައް އަޑުއަހައިދޭ މީހަކަށް ވާށެވެ.
"ބައްޕައަކީ އަހަރެންގެ ބަތަލެއް."
އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ ޒިންމާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުން ނޫނީ ބައްޕަގެ ހިތްވަރުގަދަކަން ވަޒީނެއް ނުކުރެވެއެވެ. އާއިލާއަށްޓަކައި ބައްޕަ ވީ ގުރުބާނީތަކަށް ތައުރީފުކޮށް، ބައްޕަގެ ސަބަބުން ތިމާގެ ދިރިއުޅުމަށް އައި ހެޔޮ ބަދަލުތައް ބުނެދޭށެވެ.
އެއް ފެށުމަކުން ފަށާށެވެ
މި ހުރިހާ ވާހަކައެއް އެއްފަހަރާ ބުނާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެންމެ ކަމަކުން ފަށާށެވެ. ޝުކުރުގެ މެސެޖެއް ފޮނުވާލާށެވެ. ނުވަތަ ފޯނުކޮށްލާފައި ހާލު އަހާލާށެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި މައިންބަފައިންނަށް އޯގާތެރިވުމަކީ އަހަރެމެންގެ ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. އެއީ ވަރަށް އާދައިގެ ކަންކަމުންވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.
ބައްޕަ އަބަދު ދުނިޔޭގައި ނުހުންނާނެކަން އަހަރެމެންނަށް އެނގެއެވެ. ނަމަވެސް ދިރިއުޅުމުގެ ބުރަކަމުގެ ތެރޭގައި އެ ވާހަކަތައް ދެއްކުން އަހަރެމެންނަށް ފަސްކުރެވެއެވެ. ބައްޕަ ދުނިޔޭގައި ހުއްޓާ، މިއަދުވެސް ބައްޕައަށްޓަކައި ވަގުތުކޮޅެއް ހުސްކޮށްލާށެވެ.
"ބައްޕާ، ކައިފިންތަ؟ ބައްޕަގެ އަޑު އަހާލަން ބޭނުންވެގެން ގުޅާލީ."
މި ލިޔުމަކީ ބައްޕައިން ދުނިޔޭގައި ތިއްބާ އެމީހުންނަށް ދޭންޖެހޭ ލޯތްބާއި، އިޙްތިރާމާއި، އަދި ޝުކުރުވެރިވުމުގެ މުހިންމުކަމުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ އަސަރުގަދަ ލިޔުމެކެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ ބައްޕަ ނިޔާވުމަށްފަހު އެމީހުންގެ ރަނގަޅު ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، ދުނިޔޭގައި ތިއްބާ އެމީހުންގެ އަގު ވަޒަންކުރުމަށް ހިތްވަރު ދިނުމެވެ.
ނަމަވެސް، މިއަދު އެ ބައްޕައިންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި އެބަތިއްބެވެ. ބައެއް ބައްޕައިން ތިބީ ޖެހިގެން ހުރި ކޮޓަރީގައެވެ. އަނެއްބައި ބައްޕައިން ތިބީ ރަށުގައެވެ. ދަރިން މާލޭގައި ނުވަތަ ރާއްޖޭން ބޭރުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާތީ، އެ ދަރިންގެ ޚަބަރެއް ވާނޭ އިރެއްގެ އިންތިޒާރުގައެވެ. އެ ބައްޕައިން ތިބީ ފޯނަށް ބަލަހައްޓައިގެން، ދަރިންގެ މެސެޖެއް އާދޭތޯއެވެ. އެކަމަކު އެމީހުން އެވާހަކައެއް ދަރިން ގާތަކު ނުބުނާނެއެވެ.
އެމީހުންނާ ވާހަކަދެއްކުމަށްޓަކައި ވަކި ޚާއްޞަ މުނާސަބަތަކަށް އިންތިޒާރު ކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ފުރިހަމަ ގުޅުމެއް ނުވަތަ ދިގު ތަޤުރީރެއްވެސް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު، އިޚްލާޞްތެރި މަދު ބަސްކޮޅަކުން، އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން މެދުކެނޑިފައިވާ ގުޅުންތައް އަލުން އާލާކޮށްދެއެވެ.
ދިވެހި ގިނަ އާއިލާތަކުގައި، ބައްޕައެއްގެ ލޯބި ފެންނަނީ އެމީހުން އުފުލާ ޒިންމާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ގެއަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި ހޯދައިދިނުމާއި، ކުދިންގެ ކިޔެވުމުގެ ޚަރަދުތައް ބެލެހެއްޓުމާއި، ދަތުރުފަތުރުގެ ކަންކަން ހަމަޖެއްސުމާއި، ހަލާކުވެފައިވާ އެއްޗެއް މަރާމާތުކުރުމާއި، އަދި އަތްމަތި ދަތި ދަނޑިވަޅުތަކުގައިވެސް ފައިސާ ހޯދުމަށް ކުރާ މަސައްކަތުންނެވެ. ބައްޕަގެ ހާސްކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް ދަރިންނަށް ފާހަގަވަނީ ބައްޕަ ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކެވެ. ބައްޕަ ވަރުބަލިވެފައި ހުންނަތަން ފެނުނަސް، އެ ވަރުބަލިކަމުގެ އަސްލު ސަބަބެއް ގިނަ ފަހަރަށް ދަރިންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.
އަހަރެމެން ބޮޑެތިވަމުން އަންނަ ވަރަކަށް، މި ކަންކަން ވިސްނެން ފަށައެވެ. ނަމަވެސް، އެކަން ހަމައެކަނި ހިތުން ގަބޫލުކުރުމަކުން ނުފުދެއެވެ. އެ ވާހަކަ ބައްޕަ ގާތުގައި ބުނަންވެސް ޖެހެއެވެ.
"ބައްޕާ، ކޮށްދިން ހުރިހާ ކަމަކަށް ޝުކުރިއްޔާ."
ކުޑައިރުގެ ދިރިއުޅުން އުފާވެރިކޮށްދިނުމަށް ބައްޕަ ކޮށްދިން އާދައިގެ ކަންކަމާ މެދު ވިސްނާލާށެވެ. ގެއަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި ހަމަޖައްސައިދިނުމާއި، ސްކޫލް ޔުނީފޯމް ތައްޔާރުކޮށްދިނުމާއި، ދަތުރު ފީއާއި، ބަލިވުމުން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމާއި، އިމްތިޙާނުތަކާއި ކޯސްތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދައިދިނުމެވެ. އިންތިހާއަށް ވަރުބަލިވެފައި ހުރި ދުވަސްތަކުގައިވެސް ވަޒީފާއަށް ދިޔަ ދިއުމެވެ.
ފަހަރުގައި ތިޔަ ބައްޕައަކީ ކަނޑުމަތީގައި ގިނަ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރި މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނުވަތަ އިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި، ފިހާރައެއްގައި، އޮފީހެއްގައި ނުވަތަ އާއިލާއާ ދުރުގައި ރިސޯޓެއްގައި މަސައްކަތްކުރި މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. ލިބޭ އާމްދަނީ މަދުވުމުގެ ސަބަބުން، އާއިލާގެ ކަންކަން ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި ކޮންމެ މަހަކުވެސް ދަތި އުނދަގޫ ނިންމުންތައް ނިންމަން ޖެހުނު މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ.
ކުޑަކުދިންގެ ގޮތުގައި ތިބިއިރު، އެކަންކަމުގެ ބުރަދަނެއް އަހަރެމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެއީ ތަބީއީ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ބޮޑެތިވުމުން އެދުވަސްތަކަށް އެނބުރި ބަލާލައި، އެކަންކަން ބަލައިގަންނަން ޖެހެއެވެ. "ބައްޕާ، އަހަރެމެންގެ ކިޔެވުމަށްޓަކައި ބައްޕަ ވަރަށް ބުރަ މަސައްކަތް ކުރިކަން އަހަރެން ދަންނަން. ޝުކުރިއްޔާ." މިފަދަ ޚާއްޞަ ޝުކުރެއްގެ ބަހުން، އެމީހުން ކުރި މަސައްކަތް ދަރިން ބަލައިގަންނަކަން އެނގުމުން ބައްޕައަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބޭނެއެވެ.
"އަހަރެން ބައްޕައާ މެދު ފަޚުރުވެރިވަން."
ބައްޕައިންނަށް ގިނައިން އަޑުއިވެނީ ދަރިން ހޯދާ ކާމިޔާބީތަކުގެ ވާހަކައެވެ. އިމްތިޙާނުގެ ނަތީޖާއާއި، ވަޒީފާއާއި، ކައިވެންޏާއި، ކާފަދަރިން ލިބުމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރުތަކެވެ. ނަމަވެސް، އަހަރެމެން އެމީހުންނާ މެދު ފަޚުރުވެރިވާ ވާހަކަ ބުނަނީ ކިތައް ފަހަރު ހެއްޔެވެ؟
ޙަލާލު ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް، މީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކޮށް، ވީ ވަޢުދުތައް ފުއްދައި، ދަތި އުނދަގޫ ދުވަސްތަކުގައިވެސް އާއިލާ ބެލެހެއްޓި ބައްޕައަކާ މެދު ފަޚުރުވެރިވެވިދާނެއެވެ. ފަހަރުގައި މިއަދު ތިޔަ ލިބިފައިވާ ތަޢުލީމާއި ފުރުޞަތުތައް ބައްޕައަށް ލިބިފައި ނެތިދާނެއެވެ. ދަރިންނަށް މިއަށްވުރެ ގިނަ ކަންތައްތައް ކޮށްނުދެވުނީތީ ބައްޕަ ހިތާމަކޮށްފާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ތިޔަ ދަރިން އަގުވަޒަންކުރާ ކަންކަމަކީ ކޮބައިކަން ބައްޕައަށް ބުނެދޭށެވެ. "ބައްޕަގެ ދަރިއަކަށް ވީތީ އަހަރެން ފަޚުރުވެރިވަން. ތެދުވެރިކަމާއެކު މަސައްކަތްކުރާށާއި މީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކުރަން އަހަންނަށް ދަސްކޮށްދިނީ ބައްޕަ."
"ބައްޕަ ކަންތައް ކޮށްދިނީ އެންމެ ރަނގަޅަށް."
ކުދިން ބޮޑެތިވަމުން އަންނަ ވަރަކަށް، ބައެއް ފަހަރު މައިންބަފައިންގެ ހިތާމަތަކާއި ރެގްރެޓްތައް ފެންނަން ފަށައެވެ. އާއިލާއާއެކު ގިނަ ވަގުތު ހޭދަނުކުރެވުނީތީ ނުވަތަ ރުޅި އިސްކުރެވުނީތީ ބައްޕަ ދެރަވެފައި ހުރެދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެހެން ބައްޕައިންނާ ތިމާގެ ނަފްސު އަޅާކިޔައި، ތިމާއަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ކަންކަން ކޮށްނުދެވުނު ކަމަށް ހީވެދާނެއެވެ.
އެ ދުވަސްވަރުގެ ހާލަތު އޮތްގޮތް ދަރިފުޅަށް ވިސްނޭކަން ބައްޕައަށް ބުނެދޭށެވެ. "އެއީ ދަތި ދުވަސްތަކެއްކަން އަހަންނަށް އެނގޭ ބައްޕާ. ބައްޕަ އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ކުރި މަސައްކަތް އަހަރެން ބަލައިގަންނަން." މިއީ ހުރިހާ ނިންމުމެއް ރަނގަޅޭ ބުނުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ބައްޕަ ކުރި މަސައްކަތުގެ އަގުވަޒަންކޮށް، ހިތްހަމަނުޖެހޭ ކަންކަމާ މެދުވެސް މަޝްވަރާ ކުރެވިދާނެއެވެ.
"ބައްޕާ، މިހާރު ތިޔަ މަސައްކަތް ހުއްޓާލާފައި އަރާމުކޮށްލާ. އަހަރެން އެކަން ކޮށްފާނަން."
ބައްޕަގެ ހަށިގަނޑުން ވަރުދެރަވަމުން އަންނަކަން ދަރިންނަށް ފާހަގަވާން ޖެހޭ ދުވަހެއް އަންނާނެއެވެ. ބުރަ އެއްޗެހި އުފުލުމަށާއި، ގޭގެ ޚަރަދުތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވުމަށް ބައްޕަ އިސްކަންދީފާނެއެވެ. އެހެން މީހުންނަށް އުނދަގޫވެދާނެތީ، ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ރިއްސުންތަކުގެ ވާހަކަ ނުބުނެ ހުރެދާނެއެވެ.
ބައްޕަގެ އެހީތެރިކަން އަބަދުވެސް ލިބޭތީ، އަހަރެމެންނަށް އެކަން އާދަވެފައި އޮވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ބައްޕަގެ ޙާލަތަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބަލާށެވެ. ކުރިން ފަސޭހައިން ކުރި ކަންކަން ކުރުމަށް މިހާރު އުނދަގޫވޭތޯ ބަލާށެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުން ފަސްކުރޭތޯ ނުވަތަ ޚަރަދުތައް ހަމަޖައްސަން މަސައްކަތްކުރޭތޯ ބަލާށެވެ. އަދި ބައްޕަގެ އަމިއްލަވަންތަކަމަށް އިޙްތިރާމްކުރަމުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭށެވެ. "ބައްޕާ، މި ބިލް އަހަރެން ދައްކާފާނަން." "ބައްޕައާއެކު ޑޮކްޓަރަށް ދާން އަހަރެން ދާނަން."
ކުރިން ބައްޕައާ ދިމާލަށް ބާރަށް ވާހަކަދެއްކުނީތީ ނުވަތަ ބަސްބުނެވުނީތީ މަޢާފަށް އެދެން."
އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަށް، ބައްޕައާ ދިމާލަށް ހަރުކަށިކޮށް ވާހަކަދެއްކުނު ވަގުތެއް ހަނދާން ހުންނާނެއެވެ. ފަހަރުގައި އަހަރެމެން ބުރަކޮށް އުޅެނިކޮށް ބައްޕަ ގުޅުމުން ރުޅިވެރިކަމާއެކު ޖަވާބު ދެވުނީއެވެ. ނުވަތަ ބައްޕަ ކުރި ސުވާލަކަށް ދެވަނަ ފަހަރަށް ޖަވާބު ދޭންޖެހުމުން ބައްޕައަކީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނޭނގޭ މީހެއްގެ އިހުސާސް ބައްޕައަށް ކުރެވޭ ގޮތަށް ވާހަކަދެއްކުނީއެވެ.
މަޢާފަށް އެދުމަކީ މާ ބޮޑު ކަމަކަށް ހަދާކަށް ނުޖެހެއެވެ. "ބައްޕާ، އިއްޔެ އަހަރެން ވާހަކަދެއްކި ގޮތުން މަޢާފަށް އެދެން. ބައްޕައާ އެގޮތަށް ވާހަކަދެއްކުން ރަނގަޅެއް ނޫން." މިފަދަ ސާދާ ބަސްކޮޅަކުން މަޢާފަށް އެދޭށެވެ. ބޮޑެތިވެފައިވާ ދަރިންނަށް ބައްޕަގެ ނިންމުންތަކާ ޚިޔާލު ތަފާތުވުމުގެ ޙައްޤު އޮންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ކުރަންވާނީ އިޙްތިރާމާއެކުގައެވެ.
"ބައްޕާ، ދެކެ ވަރަށް ލޯބިވޭ."
ބައެއް އާއިލާތަކުގައި މި ބަސް ބުނުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އަނެއްބައި އާއިލާތަކުގައި، ޚާއްޞަކޮށް ބައްޕަޔާއި ފިރިހެން ދަރިންގެ މެދުގައި މި ބަސް ބުނުމަކީ އާދަވެފައި އޮންނަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ބައްޕަގެ ލޯބި ފެންނަނީ އޭނާ ކުރާ އަމަލުތަކުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ލޯބި ދުލުން ބުނެލުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ފޯނު ބޭއްވުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ކައިގެން ތެދުވާ ވަގުތު މިހެން ބުނެލާށެވެ. ބައްޕަ ދޭ ޖަވާބު ކުރުވި ނަމަވެސް، އެ ބަހުގެ އަގު ވަޒަންކުރަން ބައްޕައަށް ވަގުތު ދޭށެވެ.
"ބައްޕަގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ވާހަކަތައް އަހަންނަށް ކިޔައިދީބަލަ."
ބައްޕަގެ ކޮނޑުގައި ޒިންމާތައް އެޅުމުގެ ކުރިން، ބައްޕަގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމެއް އޮތެވެ. ބައްޕަގެ ކުޑައިރުގެ ދިރިއުޅުމާއި، ރަށު ތެރޭގެ ކަންކަން އޭރު އޮތް ގޮތާއި، ބައްޕަ ކުރި ފުރަތަމަ ވަޒީފާގެ ވާހަކަތައް އަހާލާށެވެ. ދިވެހި އާއިލާތަކަށް މިފަދަ ވާހަކަތަކަކީ ވަރަށް އަގުހުރި ހަނދާންތަކެކެވެ. ފޯނު އެއްފަރާތްކޮށްލާފައި ބައްޕަގެ އެ ހަނދާންތައް އަޑުއަހާށެވެ. ފަހަރުގައި އެއީ ތިޔަ އާއިލާގެ ތާރީޚުގެ މުހިންމު ބައެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ.
"ބައްޕާ، މިއަދު ކާން ބޭނުންވަނީ ކޮން އެއްޗެއް؟ އަހަރެން ގެނެސްދީފާނަން."
އަހަރެމެންގެ ތެރޭގައި އޯގާތެރިކަން އެންމެ ބޮޑަށް ފެންނަނީ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރެއިންނެވެ. އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ބައްޕަ ހުރީ ދަރިން ބޭނުންވާ އެއްޗެއް ހޯދައިދީ، ދަރިން ބަނޑުފުރާ ބެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތުގައެވެ. މިހާރު ބައްޕަ ބޭނުންވާ އެއްޗަކާ މެދު ސުވާލުކޮށްލާށެވެ. ބައްޕަ ގަޔާވާ ކާ އެއްޗެއް ހޯދައިދީ، ބައްޕައާއެކު ވަގުތު ހޭދަކޮށްލާށެވެ.
"ބައްޕާ، ދެން އަހަންނާ މެދު ކަންބޮޑުނުވޭ."
ބައްޕައަކު ދަރިއަކާ މެދު ކުރާ ކަންބޮޑުވުން އެއްކޮށް ހުއްޓުވުމަކީ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ބައްޕަގެ ހާސްކަން ކުޑަކޮށްދެވިދާނެއެވެ. ދަތުރެއް ކުރާނަމަ ސަލާމަތުން ދެވުނުކަން އަންގާލާށެވެ. ބައްޕަ ގުޅާފައި އޮތް ނަމަ އަވަހަށް އެ ކޯލަށް ޖަވާބު ދޭށެވެ. ތިމާގެ ޒިންމާތައް ރަނގަޅަށް އަދާކުރާކަން ބައްޕައަށް ދައްކައިދިނުމަކީ ބައްޕައަށް ލިބޭނެ އެންމެ ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.
"ބައްޕާ، އަހަރެން މިހުރީ ބައްޕައަށްޓަކައި."
އަބަދުވެސް އެހެން މީހުން ބަރޯސާވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި ބައްޕައަކަށް، އެހެން މީހެއްގެ އެހީއަށް އެދުމަކީ އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ބަލިވުމުން ނުވަތަ ވަޒީފާއިން ވަކިވުމުން ބައްޕައަށް ދަރިންގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާނެއެވެ. ބައްޕަ ގާތަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، ބައްޕަގެ ޙާލު އަހާލާށެވެ. ބައްޕަގެ ހިތުގައިވާ ޝަކުވާތައް އަޑުއަހައިދޭ މީހަކަށް ވާށެވެ.
"ބައްޕައަކީ އަހަރެންގެ ބަތަލެއް."
އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ ޒިންމާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުން ނޫނީ ބައްޕަގެ ހިތްވަރުގަދަކަން ވަޒީނެއް ނުކުރެވެއެވެ. އާއިލާއަށްޓަކައި ބައްޕަ ވީ ގުރުބާނީތަކަށް ތައުރީފުކޮށް، ބައްޕަގެ ސަބަބުން ތިމާގެ ދިރިއުޅުމަށް އައި ހެޔޮ ބަދަލުތައް ބުނެދޭށެވެ.
އެއް ފެށުމަކުން ފަށާށެވެ
މި ހުރިހާ ވާހަކައެއް އެއްފަހަރާ ބުނާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެންމެ ކަމަކުން ފަށާށެވެ. ޝުކުރުގެ މެސެޖެއް ފޮނުވާލާށެވެ. ނުވަތަ ފޯނުކޮށްލާފައި ހާލު އަހާލާށެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި މައިންބަފައިންނަށް އޯގާތެރިވުމަކީ އަހަރެމެންގެ ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. އެއީ ވަރަށް އާދައިގެ ކަންކަމުންވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.
ބައްޕަ އަބަދު ދުނިޔޭގައި ނުހުންނާނެކަން އަހަރެމެންނަށް އެނގެއެވެ. ނަމަވެސް ދިރިއުޅުމުގެ ބުރަކަމުގެ ތެރޭގައި އެ ވާހަކަތައް ދެއްކުން އަހަރެމެންނަށް ފަސްކުރެވެއެވެ. ބައްޕަ ދުނިޔޭގައި ހުއްޓާ، މިއަދުވެސް ބައްޕައަށްޓަކައި ވަގުތުކޮޅެއް ހުސްކޮށްލާށެވެ.
މި ލިޔުމަކީ ބައްޕައިން ދުނިޔޭގައި ތިއްބާ އެމީހުންނަށް ދޭންޖެހޭ ލޯތްބާއި، އިޙްތިރާމާއި، އަދި ޝުކުރުވެރިވުމުގެ މުހިންމުކަމުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ އަސަރުގަދަ ލިޔުމެކެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ ބައްޕަ ނިޔާވުމަށްފަހު އެމީހުންގެ ރަނގަޅު ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، ދުނިޔޭގައި ތިއްބާ އެމީހުންގެ އަގު ވަޒަންކުރުމަށް ހިތްވަރު ދިނުމެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު