ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ތަންތަން ބަލައި ފާސްކުރުމަކީ ކުށްތައް ތަޙުޤީޤުކޮށް އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ތަންފީޛީ އިދާރާތަކަށް ލިބިދީފައިވާ މުހިންމު ބާރެކެވެ. ނަމަވެސް، ފަހަކަށް އައިސް ހިންގާފައިވާ ބައެއް އޮޕަރޭޝަންތަކާ ގުޅިގެން، މިފަދަ އަމުރުތަކުން ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކަށް ލިބިގެންވާ ބާރުތަކުގެ ދާއިރާއާމެދު ވަނީ ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދިފައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން މިފަދަ އިދާރާތަކަށް ކުރެވޭނެ އަދި ނުކުރެވޭނެ ކަންކަމާ މެދު އުފެދިފައިވާ ބަހުސަކީ މިއަދު ދައުލަތުގެ ނިޒާމަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
މި މައްސަލައިގެ އަސާސް ބިނާވެފައި ވަނީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ނުހަނު މުހިންމު އުސޫލަކަށެވެ. އެއީ، ފާސްކުރުމުގެ އަމުރުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާ ހާލަތެއްގައި، މީހެއްގެ މުދަލެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު ތަންފީޛީ އިދާރާތަކަށް ލިބިގެންވޭތޯ އުފެދޭ ސުވާލެވެ. ގިނަ ޤާނޫނީ ނިޒާމުތަކުގައި މީގެ ޖަވާބަކީ ވަރަށް ސާފު ޖަވާބެކެވެ. ފާސްކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި، އެ އަމުރުގެ ދަށުން ކުރެވޭނެ ކަންކަން ތަފްސީލުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. އަމުރުގައި ހަމައެކަނި އޮތީ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރުމަށް ކަމަށްވާނަމަ، އެ ތަނުގައި ހުރި ކޮމްޕިއުޓަރާއި، ލިޔެކިޔުންތަކާއި، ހާރޑް ޑިސްކް އަދި މަޢުލޫމާތު ރައްކާކުރާ އެނޫންވެސް ތަކެތި ގެންދިއުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނުވަތަ ބާރުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފުން ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ.
ފަހަކަށް އައިސް ހިންގި ބައެއް އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ބޭނުންކުރި ކޯޓު އަމުރުގެ ދާއިރާއާ މެދު ޤާނޫނީ ވަކީލުން ވަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ވަކީލުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ބައެއް އަމުރުތަކުން ހުއްދަ ދީފައިވަނީ ހަމައެކަނި ތަން ބަލައި ފާސްކުރުމަށެވެ. އެތަނުގައި ހުރި ތަކެތި ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންދިއުމުގެ ބާރެއް އެ އަމުރުތަކުން ނުދެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޚަބަރުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ފުލުހުން ވަނީ އެފަދަ ތަންތަނުން ގިނަ އަދަދެއްގެ އިލެކްޓްރޯނިކް ސާމާނު ގެންގޮސްފައެވެ. މިއީ އަމުރުގައި ހުއްދަދީފައިވާ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް، ޤާނޫނީ އިމުން ބޭރުން ހިންގާފައިވާ އަމަލެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވެއެވެ. ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަލާއިރު، އަމުރެއްގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ އިބާރާތްތަކަކީ ދައުލަތުގެ ބާރުތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އިންތަކެވެ. އަދި އެ އިންތަކުން ބޭރުން ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީ ކޯޓުގައި ގޮންޖެހިދާނެ، ބާތިލު އަމަލުތަކެކެވެ.
މިފަދަ ހާދިސާތަކުގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ހަމައެކަނި ވަކި މައްސަލައަކަށް ހަނިވެގެންނެއް ނުދެއެވެ. މިއީ މުހިންމު މުއައްސަސާތަކާ މެދު އާންމުން ދެކޭ ގޮތް ބަދަލުކޮށްލާ ކަމެކެވެ. ފުލުހުންނަކީ ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރޭގައި ސާބިތުކަމާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ބަޔަކަށް ވާންޖެހޭއިރު، މީޑިއާއަކީ މިނިވަންކަމާއެކު ބާރު ލިބިފައިވާ ބައެއްކަން ފުލުހުންވެސް ހަނދާންކުރަންޖެހެއެވެ. މުއައްސަސާތަކުގެ ޒިންމާތަކާއި ދައުރުތައް މަސްހުނިވެ، ޤާނޫނީ އުސޫލުތައް މުގުރެމުންދާކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވޭނަމަ، ދައުލަތުގެ ނިޒާމަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެގެންދެއެވެ. ކޯޓު އަމުރުތަކަށް ފުރިހަމައަށް އަމަލުނުކުރާކަމަށް ނުވަތަ ތަންފީޛީ އިދާރާތަކަށް ލިބިދޭ ޤާނޫނީ ބާރުގެ ބޭރުން ކަންކަން ކުރެވިދާނެކަމަށް އާންމުން ގަބޫލުކުރަން ފަށައިފިނަމަ، އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމަށް އޮންނަ އިތުބާރު ގެއްލި، މުޅި މުޖުތަމައުގައި ޤާނޫނަށް ކުރާ އިހުތިރާމް ކުޑަވެގެންދާނެއެވެ.
އަންނަން އޮތް ޖީލަށް މީގެ ދުރު ރާސްތާ ނަތީޖާ މިއަށްވުރެ މާ ނުރައްކާތެރި ވެދާނެއެވެ. މިފަދަ ހާދިސާތައް ބަލަމުންދާ ޒުވާނުންގެ ހިތްތަކުގައި، ޤާނޫނު އެންމެންގެ މައްޗަށް ހަމަހަމަކޮށް ހިންގޭތޯ ސުވާލު އުފެދޭނެއެވެ. ޤާނޫނީ ގަވާއިދުތަކަކީ އެކަމުގައި ޝާމިލުވާ މީހެއްގެ ނިސްބަތުން ބަދަލުވާ އެއްޗެއް ކަމަށް ދެކުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. ބާރުގަދަ ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް ބަސްބުނުމަކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނުރައްކާ އޮތް ކަމެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރަން ޖެހުމާއި، އިންސާފަކީ އެއްހަމައެއްގައި ޤާއިމުކުރެވޭ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ދެކެންޖެހުމަކީ، މީހުން ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމަށާއި ބަސްބުނުމަށް ފަސްޖެހޭ ސަގާފަތެއް އުފަންކުރުވާނެ ކަމެކެވެ.
ނަމަވެސް، މިފަދަ ހާދިސާތަކަށް އާންމުންގެ ސަމާލުކަން ލިބުމަކީ އޭގެ ސަބަބުން ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެއް ވެސް ނިކުމެދާނެ ކަމެކެވެ. މިކަމާ މެދު ބަހުސްކޮށް ފާޑުކިޔުމަކީ، ޤާނޫނީ ރައްކާތެރިކަން ވަރުގަދަ ކުރުމަށާއި، އަމުރުތައް ނެރުމުގެ އިޖުރާއާތުތައް ހަރުދަނާ ކުރުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތަންފީޛީ އިދާރާތަކުގެ ބާރުތަކާއި އާންމު ރައްޔިތުންގެ މިނިވަންކަމާ ދެމެދު އޮންނަންޖެހޭ ހަމަހަމަކަމާ ގުޅޭގޮތުން މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް އޮތް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގެ ކަންބޮޑުވުމެކެވެ.
އެހެންކަމުން މި މައްސަލައިގެ އަސާސީ ސުވާލަށް އޮތީ ވަރަށް ސާދާ، ނަމަވެސް އެހާމެ މުހިންމު ޖަވާބެކެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތްތައް ހިމެނޭހެން، އެންމެންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނީ އިސްތިގުލާލު ހަމަހަމަކޮށް ހިންގަންޖެހޭނެ ކަމެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަށް އާންމުންގެ އިތުބާރު ލިބޭނީ، އެ މުއައްސަސާތަކުން ކުރާ ކޮންމެ އަމަލަކީ ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރޭގައި، ކޯޓުތަކުން ދޭ ބާރުގެ ތަޅުދަނޑިން ހުޅުވޭ ދޮރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ކުރެވޭ ކަންކަމަށް ވެގެންނެވެ.
ފަހަކަށް އައިސް ހިންގި ބައެއް އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ބޭނުންކުރި ކޯޓު އަމުރުގެ ދާއިރާއާ މެދު ޤާނޫނީ ވަކީލުން ވަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ވަކީލުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ބައެއް އަމުރުތަކުން ހުއްދަ ދީފައިވަނީ ހަމައެކަނި ތަން ބަލައި ފާސްކުރުމަށެވެ. އެތަނުގައި ހުރި ތަކެތި ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންދިއުމުގެ ބާރެއް އެ އަމުރުތަކުން ނުދެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޚަބަރުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ފުލުހުން ވަނީ އެފަދަ ތަންތަނުން ގިނަ އަދަދެއްގެ އިލެކްޓްރޯނިކް ސާމާނު ގެންގޮސްފައެވެ. މިއީ އަމުރުގައި ހުއްދަދީފައިވާ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް، ޤާނޫނީ އިމުން ބޭރުން ހިންގާފައިވާ އަމަލެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވެއެވެ. ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަލާއިރު، އަމުރެއްގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ އިބާރާތްތަކަކީ ދައުލަތުގެ ބާރުތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އިންތަކެވެ. އަދި އެ އިންތަކުން ބޭރުން ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީ ކޯޓުގައި ގޮންޖެހިދާނެ، ބާތިލު އަމަލުތަކެކެވެ.
މިފަދަ ހާދިސާތަކުގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ހަމައެކަނި ވަކި މައްސަލައަކަށް ހަނިވެގެންނެއް ނުދެއެވެ. މިއީ މުހިންމު މުއައްސަސާތަކާ މެދު އާންމުން ދެކޭ ގޮތް ބަދަލުކޮށްލާ ކަމެކެވެ. ފުލުހުންނަކީ ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރޭގައި ސާބިތުކަމާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ބަޔަކަށް ވާންޖެހޭއިރު، މީޑިއާއަކީ މިނިވަންކަމާއެކު ބާރު ލިބިފައިވާ ބައެއްކަން ފުލުހުންވެސް ހަނދާންކުރަންޖެހެއެވެ. މުއައްސަސާތަކުގެ ޒިންމާތަކާއި ދައުރުތައް މަސްހުނިވެ، ޤާނޫނީ އުސޫލުތައް މުގުރެމުންދާކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވޭނަމަ، ދައުލަތުގެ ނިޒާމަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެގެންދެއެވެ. ކޯޓު އަމުރުތަކަށް ފުރިހަމައަށް އަމަލުނުކުރާކަމަށް ނުވަތަ ތަންފީޛީ އިދާރާތަކަށް ލިބިދޭ ޤާނޫނީ ބާރުގެ ބޭރުން ކަންކަން ކުރެވިދާނެކަމަށް އާންމުން ގަބޫލުކުރަން ފަށައިފިނަމަ، އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމަށް އޮންނަ އިތުބާރު ގެއްލި، މުޅި މުޖުތަމައުގައި ޤާނޫނަށް ކުރާ އިހުތިރާމް ކުޑަވެގެންދާނެއެވެ.
އަންނަން އޮތް ޖީލަށް މީގެ ދުރު ރާސްތާ ނަތީޖާ މިއަށްވުރެ މާ ނުރައްކާތެރި ވެދާނެއެވެ. މިފަދަ ހާދިސާތައް ބަލަމުންދާ ޒުވާނުންގެ ހިތްތަކުގައި، ޤާނޫނު އެންމެންގެ މައްޗަށް ހަމަހަމަކޮށް ހިންގޭތޯ ސުވާލު އުފެދޭނެއެވެ. ޤާނޫނީ ގަވާއިދުތަކަކީ އެކަމުގައި ޝާމިލުވާ މީހެއްގެ ނިސްބަތުން ބަދަލުވާ އެއްޗެއް ކަމަށް ދެކުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. ބާރުގަދަ ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް ބަސްބުނުމަކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނުރައްކާ އޮތް ކަމެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރަން ޖެހުމާއި، އިންސާފަކީ އެއްހަމައެއްގައި ޤާއިމުކުރެވޭ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ދެކެންޖެހުމަކީ، މީހުން ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމަށާއި ބަސްބުނުމަށް ފަސްޖެހޭ ސަގާފަތެއް އުފަންކުރުވާނެ ކަމެކެވެ.
އެހެންކަމުން މި މައްސަލައިގެ އަސާސީ ސުވާލަށް އޮތީ ވަރަށް ސާދާ، ނަމަވެސް އެހާމެ މުހިންމު ޖަވާބެކެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތްތައް ހިމެނޭހެން، އެންމެންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނީ އިސްތިގުލާލު ހަމަހަމަކޮށް ހިންގަންޖެހޭނެ ކަމެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަށް އާންމުންގެ އިތުބާރު ލިބޭނީ، އެ މުއައްސަސާތަކުން ކުރާ ކޮންމެ އަމަލަކީ ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރޭގައި، ކޯޓުތަކުން ދޭ ބާރުގެ ތަޅުދަނޑިން ހުޅުވޭ ދޮރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ކުރެވޭ ކަންކަމަށް ވެގެންނެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު