ބަންގްލަދޭޝްގެ ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ޝައިޚް ޙަސީނާ، ޤައުމުން ފިލައިގެން ވަޑައިގަތްތާ 21 މަހަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވެފައިވާއިރު، އެކަމަނާ އަނބުރާ ޤައުމަށް ވަޑައިގަތުމުގެ އުންމީދުތައް ފަނޑުވެ، އެކަމަކީ މިހާރު އަމަލީގޮތުން ނާދިރު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިޔާސީ މުޙައްލިލުން ފާހަގަކުރަން ފަށައިފިއެވެ.
ތަފާތު އިންޓަވިއުތަކާއި އޮންލައިން ޚިޠާބުތަކުގައި، ޑިމޮކްރަސީ އަލުން އިއާދަކުރުމަށްޓަކައި "ވަރަށް އަވަހަށް" އެނބުރި ޤައުމަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށް ޙަސީނާ ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވި ނަމަވެސް، އެކަމަނާއާ ކުރިމަތިވެފައިވާ ޤާނޫނީ ގޮންޖެހުންތަކާއި ސިޔާސީ ހަޤީޤަތްތައް ހުރީ އެއާ ދެކޮޅަށެވެ.
ޤާނޫނީ ހުރަސްތަކާއި މަރުގެ ޙުކުމް
2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު، ބަންގްލަދޭޝްގެ އިންޓަނޭޝަނަލް ކްރައިމްސް ޓްރައިބިއުނަލް (އައި.ސީ.ޓީ) އިން ވަނީ އިންސާނިއްޔާތާ ޚިލާފު ޖަރީމާތައް ހިންގާފައިވާތީ، ޝައިޚް ޙަސީނާގެ ޣައިރު ހާޒިރުގައި އެކަމަނާ މަރަން ޙުކުމްކޮށްފައެވެ. މި ޙުކުމް އައީ 2024 ވަނަ އަހަރު ބަންގްލަދޭޝްގައި ހިނގައިދިޔަ ރައްޔިތުންގެ އުތުރިއެރުމުގައި މަރުވި 1,400 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ މަރަށް އެކަމަނާ ސީދާ ޒިންމާވާންޖެހޭނެ ކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމާ ގުޅިގެންނެވެ. މަރުވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ގިނައީ ކިޔަވާ ކުދިންނާއި ޒުވާނުންނެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކުގެ ތެރޭގައި، ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް "ބާރުގަދަ ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރުމަށާއި" އަދި "ފެންނަ ކޮންމެ ތަނަކުން ބަޑިޖެހުމަށް" ޙަސީނާ އަމުރުކުރައްވާ އޯޑިއޯ ރެކޯޑިންގްތަކެއް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންގެ ގަޔަށް ހެލިކޮޕްޓަރުން ބަޑިޖެހި ކަމުގެ ރިޕޯޓްތަކާއެކު، ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ބޮޑު ނުރުހުމެއް އުފެދި، ވަޒީފާގެ ކޯޓާ ނިޒާމާ ދެކޮޅަށް ފެށި ޙަރަކާތް ބަދަލުވެގެންދިޔައީ ޙަސީނާގެ ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމާ ދެކޮޅު އިންޤިލާބަކަށެވެ.
ވެރިކަން ވެއްޓުމާއި ފިލައިގެން ވަޑައިގަތުން
މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ނިމުން އައީ، މުޒާހަރާތައް ހުއްޓުވުމަށް ސަރުކާރުން އަސްކަރީ ބާރު ބޭނުންކުރަން ރޭވި ރޭވުމަށް އެހީތެރިވުމަށް އަސްކަރިއްޔާއިން ދެކޮޅު ހެދުމުންނެވެ. އެއާއެކު، 2024 އޮގަސްޓް 5 ވަނަ ދުވަހު، ގިނަ އަދަދެއްގެ ރައްޔިތުން އެކަމަނާގެ ރަސްމީ ގެކޮޅަށް މިސްރާބުޖެހުމުން، މަޤާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވައި ހެލިކޮޕްޓަރެއްގައި އިންޑިއާއަށް ވަނީ ފިލައިގެން ވަޑައިގަންނަވާފައެވެ.
އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށް ހުރި މައިގަނޑު ހުރަސްތައް
ޙަސީނާ އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ އައި.ސީ.ޓީ އިން އިއްވާފައިވާ މަރުގެ ޙުކުމާއި އެކަމަނާ ހައްޔަރުކުރުމަށް ނެރެފައިވާ އަމުރެވެ. ޤައުމަށް އެތެރެވާ ހިނދުން ފެށިގެން އެކަމަނާ ހައްޔަރުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުން ޙުކުމް އިސްތިއުނާފު ކުރަން އޮންނަ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު މިހާރު ވަނީ ފާއިތުވެފައެވެ.
ބަންގްލަދޭޝްގެ މިހާރުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ޙަސީނާ އަނބުރާ ހަވާލުކުރުމަށް އިންޑިއާގައި ރަސްމީކޮށް އެދިފައެވެ. މަރުގެ އަދަބު އޮތުމާއި ސިޔާސީ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި އިންޑިއާއިން އެކަމަނާ ހަވާލުކުރުމަކީ ނާދިރު ކަމެއް ނަމަވެސް، މިއީ އެކަމަނާގެ މިނިވަންކަމަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.
ސިޔާސީ ޙަޔާތުގެ ނިމުން؟
ޙަސީނާގެ އަވާމީ ލީގު މިހާރު ވަނީ މުޅިން ފުނޑުފުނޑުވެފައެވެ. ޕާޓީގެ ޙަރަކާތްތައް މަނާކޮށްފައިވާއިރު، ރައްޔިތުންގެ ތާއީދު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ގެއްލިފައެވެ. މިހާރު އުމުރުފުޅުން 78 އަހަރު ވެފައިވާ ޝައިޚް ޙަސީނާ ހުންނެވީ ސިޔާސީގޮތުން މުޅިން އެކަހެރިވެފައެވެ.
ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ދެކޭގޮތުގައި، 15 އަހަރުގެ ދިގު ވެރިކަމަށްފަހު އެކަމަނާގެ ސިޔާސީ ޙަޔާތް މިހާރު ވަނީ ނިމުމަކަށް އައިސްފައެވެ. ޤާނޫނީ ބޮޑެތި އަދަބުތަކާއި ސިޔާސީ މަޝްރަޙަށް އައި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން، ޝައިޚް ޙަސީނާ އަނބުރާ ބަންގްލަދޭޝްއަށް ވަޑައިގަތުމަކީ ދުރު ކަމެކެވެ.
ޤާނޫނީ ހުރަސްތަކާއި މަރުގެ ޙުކުމް
2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު، ބަންގްލަދޭޝްގެ އިންޓަނޭޝަނަލް ކްރައިމްސް ޓްރައިބިއުނަލް (އައި.ސީ.ޓީ) އިން ވަނީ އިންސާނިއްޔާތާ ޚިލާފު ޖަރީމާތައް ހިންގާފައިވާތީ، ޝައިޚް ޙަސީނާގެ ޣައިރު ހާޒިރުގައި އެކަމަނާ މަރަން ޙުކުމްކޮށްފައެވެ. މި ޙުކުމް އައީ 2024 ވަނަ އަހަރު ބަންގްލަދޭޝްގައި ހިނގައިދިޔަ ރައްޔިތުންގެ އުތުރިއެރުމުގައި މަރުވި 1,400 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ މަރަށް އެކަމަނާ ސީދާ ޒިންމާވާންޖެހޭނެ ކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމާ ގުޅިގެންނެވެ. މަރުވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ގިނައީ ކިޔަވާ ކުދިންނާއި ޒުވާނުންނެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކުގެ ތެރޭގައި، ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް "ބާރުގަދަ ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރުމަށާއި" އަދި "ފެންނަ ކޮންމެ ތަނަކުން ބަޑިޖެހުމަށް" ޙަސީނާ އަމުރުކުރައްވާ އޯޑިއޯ ރެކޯޑިންގްތަކެއް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންގެ ގަޔަށް ހެލިކޮޕްޓަރުން ބަޑިޖެހި ކަމުގެ ރިޕޯޓްތަކާއެކު، ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ބޮޑު ނުރުހުމެއް އުފެދި، ވަޒީފާގެ ކޯޓާ ނިޒާމާ ދެކޮޅަށް ފެށި ޙަރަކާތް ބަދަލުވެގެންދިޔައީ ޙަސީނާގެ ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމާ ދެކޮޅު އިންޤިލާބަކަށެވެ.
ވެރިކަން ވެއްޓުމާއި ފިލައިގެން ވަޑައިގަތުން
މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ނިމުން އައީ، މުޒާހަރާތައް ހުއްޓުވުމަށް ސަރުކާރުން އަސްކަރީ ބާރު ބޭނުންކުރަން ރޭވި ރޭވުމަށް އެހީތެރިވުމަށް އަސްކަރިއްޔާއިން ދެކޮޅު ހެދުމުންނެވެ. އެއާއެކު، 2024 އޮގަސްޓް 5 ވަނަ ދުވަހު، ގިނަ އަދަދެއްގެ ރައްޔިތުން އެކަމަނާގެ ރަސްމީ ގެކޮޅަށް މިސްރާބުޖެހުމުން، މަޤާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވައި ހެލިކޮޕްޓަރެއްގައި އިންޑިއާއަށް ވަނީ ފިލައިގެން ވަޑައިގަންނަވާފައެވެ.
އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށް ހުރި މައިގަނޑު ހުރަސްތައް
ޙަސީނާ އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ އައި.ސީ.ޓީ އިން އިއްވާފައިވާ މަރުގެ ޙުކުމާއި އެކަމަނާ ހައްޔަރުކުރުމަށް ނެރެފައިވާ އަމުރެވެ. ޤައުމަށް އެތެރެވާ ހިނދުން ފެށިގެން އެކަމަނާ ހައްޔަރުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުން ޙުކުމް އިސްތިއުނާފު ކުރަން އޮންނަ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު މިހާރު ވަނީ ފާއިތުވެފައެވެ.
ބަންގްލަދޭޝްގެ މިހާރުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ޙަސީނާ އަނބުރާ ހަވާލުކުރުމަށް އިންޑިއާގައި ރަސްމީކޮށް އެދިފައެވެ. މަރުގެ އަދަބު އޮތުމާއި ސިޔާސީ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި އިންޑިއާއިން އެކަމަނާ ހަވާލުކުރުމަކީ ނާދިރު ކަމެއް ނަމަވެސް، މިއީ އެކަމަނާގެ މިނިވަންކަމަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.
ސިޔާސީ ޙަޔާތުގެ ނިމުން؟
ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ދެކޭގޮތުގައި، 15 އަހަރުގެ ދިގު ވެރިކަމަށްފަހު އެކަމަނާގެ ސިޔާސީ ޙަޔާތް މިހާރު ވަނީ ނިމުމަކަށް އައިސްފައެވެ. ޤާނޫނީ ބޮޑެތި އަދަބުތަކާއި ސިޔާސީ މަޝްރަޙަށް އައި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން، ޝައިޚް ޙަސީނާ އަނބުރާ ބަންގްލަދޭޝްއަށް ވަޑައިގަތުމަކީ ދުރު ކަމެކެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު