(ކުރީއަދަދާގުޅޭ) ... އަހަރެން ކަރުނައިގެ ތެރެއިން އެ ސިޓީއަށް ބަލައިލީމެވެ. "މީހުން އަހަރެމެން ދެކެ އިންތިހާއަށް ލޯބިވާއިރުވެސް، ބައެއް ފަހަރު ވަރަށް ފުންކޮށް ހިތުގައި ޖައްސާފާނެ," އަހަރެން ބުނީމެވެ.
އެ ދުވަސްވީ މީހާ ހިމޭންކަމާއެކު ބޯޖަހާލިއެވެ.
އެ ރޭ އަހަރެން ޒިޔާދަށް ގުޅައި ގެއަށް ގެނައީމެވެ. އޭނާގެ އުމުރުން މިހާރު ތިރީސް އަހަރެވެ. އޭނާއަކީ މިހާރު ޒިންމާދާރު ބައްޕައެކެވެ. އަހަރެން އެ ސިޓީ އޭނާގެ އަތަށް ދިނީމެވެ. އޭނާ އެ ސިޓީ ކިޔައި ނިންމުމަށްފަހު، ދެއަތުން މޫނު ފޮރުވައި ގިސްލަން ފެށިއެވެ.
"މަންމާ... އަހަންނަކަށް ހަމަ ހިލާ ނޭނގެ."
"އަހަންނަށް އެނގޭ ދަރިފުޅާ."
"އަހަރެން ހީކުރީ ބައްޕަ ހުރިހާ ދަރަންޏެއް ދެއްކީ ބައްޕަގެ އަމިއްލަ ބުރަ މަސައްކަތުން ރައްކާކުރި ފައިސާއިން ކަމަށް."
"އޭނާ ދެއްކީ އެ ފައިސާއިން. އެކަމަކު ހަމައެކަނި އެއަކުން ނޫން."
"މި ހުރިހާ ތަކުލީފެއް މި ޖެހުނީ އަހަރެންގެ ސަބަބުން!"
"ނޫން," އަހަރެން އޭނާގެ އަތުގައި ހިފާލަމުން ބުނީމެވެ. "ދަރިފުޅު ނިންމީ އުމުރުން ނަވާރަ އަހަރުގައި ނިންމި ޅަ، މޮޔަ ނިންމުމެއް. ބައްޕަ ނިންމީ އެކަން ފޮރުވައި ރަނގަޅު ކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ނިންމި އިތުރު މޮޔަ ނިންމުމެއް. ދަރިފުޅުގެ މުޅި އުމުރު ދުވަހު ކުށްވެރިކަމުގެ ބުރަ އުފުލައިގެން، ތިންވަނަ މޮޔަކަން ނުކުރާތި."
ޒިޔާދުގެ ލޮލުން ކަރުނަ ނުހިފެއްޓުނެވެ. ދެން އޭނާ އަހަންނަށް މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނޭނގޭ ވާހަކައެއް ހިއްސާކުރިއެވެ. ދަރަނި އެއްކޮށް ދައްކައި ނިމުނު ދުވަހު، ނައީމް އޭނާ ގޮވައިގެން އާޓިފިޝަލް ބީޗަށް ދިޔައެވެ. ދެ ގަޑިއިރު ވަންދެން އެތަނުގައި ތިބިއިރު، ނައީމް އެއްވެސް ވަރަކަށް ހަޅޭއްލަވައި، ރުޅިއެއް ނާދެއެވެ. އޭނާ ހަމައެކަނި ބުނީ، "ދަރިފުޅާ، ކުށެއް ކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ ކުށް ފޮރުވަން ދިހަ ދޮގު ހަދަން ޖެހުމުގެ ކުރިން، އިތުބާރުކުރެވޭ މީހެއްގެ ކައިރީގައި އެ ވާހަކަ ބުނާށެވެ."
އަހަރެންގެ ހިތުގެ އަޑިން ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވިއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ ދަރިފުޅަށް އެ ދިނީ، އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަމަލުނުކުރެވުނު އެންމެ ބޮޑު ނަސޭހަތެވެ. އެއީ ހަމަ އަހަރެން ދަންނަ ނައީމެވެ؛ އެހެން މީހުންގެ މައްސަލަތަކުގައި ނުހަނު ބުއްދިވެރި، އެކަމަކު އަމިއްލަ މައްސަލަތަކުގައި ގޮތްދޫނުކުރާ، ބޮޑާ މީހެކެވެ.
ޒިޔާދު އެ ރޭ ގެއިން ނުކުމެގެން ދަމުން، ކާ މޭޒުމަތީގައި އޮތް ބާ އަނގޮޓި ނަގައި އަހަންނަށް ދިއްކޮށްލިއެވެ.
"މަންމަ ދެން މިއަޅާނަންތަ؟"
"ދަރިފުޅާ... އަދި އަހަންނަކަށް ނޭނގެ."
"ބައްޕަ ދެކެ މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައިސްފައިތަ ތިހުރީ؟"
"އާނ، ވަރަށް ބޮޑަށް."
"މައާފެއް ނުކުރާނަންތަ؟"
"އެ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ދޭކަށްވެސް އަދި އަހަންނަކަށް ނޭނގެ."
އޭނާ އެ އަނގޮޓި އަލުން މޭޒުމަތީގައި ބޭއްވިއެވެ. "ފަހަރެއްގައި، މިރޭގެ ވަގުތުން އެކަން ނިންމާކަށް މަންމައަކަށް ނުޖެހޭނެ." ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، އަހަރެންގެ ދަރިފުޅުގެ ވިސްނުމާއި ބަސްމަގުން އޭނާގެ ބައްޕަގެ ހަރުދަނާކަން ފެނިގެން ދިޔައެވެ.
އޭގެ ފަހުން އެތައް ދުވަހެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ކޮޓަރީގެ ވަތްގަނޑު ތެރޭގައި ބާއްވައިގެން ހުރީމެވެ. ބައެއް ހެނދުނުތަކުގައި އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް މަހާލަން ހިތް އެދެއެވެ. އަނެއްބައި ހެނދުނުތަކުގައި ރުޅިގަދަވެގެން ގޮސް، ކަނޑުގެ އެންމެ ފުން ހިސާބަށް އެ އެއްލާލަން ބޭނުންވެއެވެ. އަހަރެންގެ ހިތާމަތަކުގެ ތެރެއަށް މިހާރު ވަނީ ބޮޑު އޮޅުންބޮޅުމެއް ވަދެފައެވެ. އެ އަނގޮޓި ފެނުމުގެ ކުރިން، އަހަރެން ނައީމްގެ މަތިން ހަނދާންކުރީ އެއްވެސް ކިލަނބުކަމެއް ނެތް ސާފު ލޯތްބަކާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އޭނާގެ މަތިން ހަނދާންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އަހަރެންގެ ހިތް އެދެނީ އޭނާއާ ޒުވާބުކޮށް، ޝަކުވާތައް ބަންޑުންކޮށްލާށެވެ.
ބައެއް ރޭރޭ އެކަނި އިންނައިރު، އަހަރެމެންގެ ދެމެދުގައި ދެކެވެން ޖެހޭނެ ވާހަކަތައް އަހަރެންގެ ޚިޔާލަށް ގެންނަމެވެ. އަހަރެން ބުނާނެއެވެ: "ނައީމް އަހަންނަށް އިތުބާރު ކުރަން ޖެހޭނެއެއްނު!" އޭނާ އިސްޖަހައިގެން އިނދެ ބުނާނެކަން ޔަގީނެވެ: "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމްގެ ސަބަބުން އަހަރެން އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އަމިއްލަ ނަފްސު ކުށްވެރިކޮށް ހިތާމަކުރިން!" "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމް ތީ ހާދަ މޮޔަ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ." "ހާދަ ބޮޑާ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ."
ދެން ފަހަރެއްގައި އަހަރެން އަހާނަމެވެ، "ވަގުތު އޮއްވައި ތި ވާހަކަ އަހަރެން ގާތު ނުބުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟" އޭނާ ދޭނެ ޖަވާބު އަހަންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސިފަވެއެވެ: "އަހަރެން ހީކުރީ އަދި އަހަރެމެންނަށް ވަގުތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ."
އަހަންނަށް އެންމެ ފަސޭހައިން މައާފް ނުކުރެވުނު ކަމަކީ އެއީއެވެ. ގެއްލުނު ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. އަދި ވިއްކާލި އަނގޮޓިއެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ ވަގުތެވެ. އެގާރަ އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާ އެ ބޮޑު ސިއްރު ހިތުއަޅައިގެން، އަހަރެންގެ އެންމެ ގާތުގައި އުޅުނެވެ. އެ ދޮގު ފަރުދާގެ ފުރަގަހުގައި އޮވެ، އަހަރެމެން ކިތައް ރޭ އެކުގައި ސައިބޯން ތިބީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އުފަންދުވަސް ފާހަގަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އީދު ހެނދުނު އެކުގައި ހޭދަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ އެ ވާހަކަ ބުނަން އުޅެފައި، ހިތްވަރު އެލިގެން ކިތައް ރޭ ހިމޭންވީ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އަހަންނަށް ދުވަހަކުވެސް ޖަވާބު ލިބޭނެ ސުވާލުތަކެއް ނޫނެވެ.
އޭނާ ނިޔާވިތާ ތިން މަސް ފަހުން، އަހަރެމެންގެ ތިރީސް ތިންވަނަ ކައިވެނީގެ އަހަރީ ދުވަސް ބައްދަލުކުރިއެވެ. އެ ދުވަސް ފާހަގަކުރާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ޚިޔާލެއް އަހަރެންގެ ނެތެވެ. އެ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ފަތިސް ނަމާދުކޮށްގެން އަހަރެން އޮށޯވެލައިގެން އޮއްވައި، ލިޔާނާ ގުޅިއެވެ.
"މަންމާ، ގޭގަތަ ތިއުޅެނީ؟"
"އާނ ދަރިފުޅާ."
"މިދަނީ އިނގޭ."
އޭނާ އައީ ބާ ނޫސްކަރުދާހުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް އޮޅާފައި އޮތް ކުޑަ ޕާރުސަލެއް ހިފައިގެންނެވެ.
"ތީ ކޯޗެއް؟" އަހަރެން އެހީމެވެ.
"މިއީ ބައްޕަ ނިޔާވުމުގެ ކުރިން އަހަރެންގެ އަތަށް ދިން އެއްޗެއް."
އަހަރެންގެ މޭގަނޑު އަނެއްކާވެސް ތެޅިގަތެވެ. "ކޮން އިރަކު؟"
"މިދިޔަ އަހަރު."
އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލަން ހުރީމެވެ. "ދެން ތި ދެނީ މިހާރުތަ؟"
"ބައްޕަ ވަރަށް ބޮޑަށް ޝަރުތުކުރި، އަހަރީ ދުވަސް އައުމުގެ ކުރިން މަންމައަށް ނުދިނުމަށް."
"ލިޔާނާ!"
"މަންމާ، އަހަރެން ހަނދާން ހުއްޓޭ!"
"ދަރިފުޅު ހަނދާން ނެތުނީނު މިއަދާ ހަމައަށް!"
"އަހަރެންގެ ކުޑަ ދެ ކުދިން ބަލަމުން އުޅޭއިރު ބައެއް ކަންކަން ލަސްވެދާނެއެއްނު މަންމާ!"
އިރުކޮޅަކު އެކަކު އަނެކަކަށް ބަލަން ތިބުމަށްފަހު، އަހަރެމެން ދެމީހުންނަށް އެއްފަހަރާ ހީނގަނެވުނެވެ. އެއީ ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން، އެ ގޭގެ ހަތަރުފާރުގެ އެތެރޭގައި ގުގުމައިގެން ދިޔަ ފުރަތަމަ ހަގީގީ ހުނުމުގެ އަޑެވެ. އަހަރެން ސޯފާގައި އިށީނދެ، އެ ޕާރުސަލް ހުޅުވާލީމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޮތީ ވަރަށް ނަލަކޮށް ހަދާފައިވާ ކުޑަ ލަކުޑި ފޮށްޓެކެވެ. އޭގައި އެއްވެސް ގަހަނާއެއް ނެތެވެ. އަދި ފައިސާއެއްވެސް ނެތެވެ. އޮތީ ހަމައެކަނި ބާވެފައިވާ ކުޑަ ފޮޓޯއެކެވެ؛ އަހަރެމެންގެ ކައިވެނީގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ފޮޓޯއެވެ.
ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެން އެ ފޮޓޯއަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިނީމެވެ. ފޮޓޯގައި ނައީމް ފެންނަނީ ނުހަނު ޒުވާންކޮށެވެ. އޭނާގެ އިސްތަށިގަނޑު ވަނީ ކަޅުކޮށް، ބޯކޮށެވެ. އަހަރެން ފެންނަނީ ލަދުވެތިކަމާއެކު ހިނިތުންވެފައި އިން، މުޅިން ތަފާތު ޒުވާން އަންހެން ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފޮޓޯގެ ފަހަތުގައި ނައީމްގެ އަތުލިޔުމުން ނޯޓެއް ލިޔެފައި އޮތެވެ.
'ޝިފާ،
ހުރިހާ ކަމެއް އަހަރެން ރޭވި ގޮތަށް އަމާންކަމާއެކު ދިޔަނަމަ، މިރޭ އަހަރެން ޝިފާއަށް އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ އަނގޮޓީގެ މުޅި ހަގީގަތް ކިޔައިދޭނަމެވެ.'
ކަރުނައިގެ ތެރެއިންވެސް އަހަރެންގެ ތުންފަތްމައްޗަށް ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވިއެވެ.
'އަހަރެން އެ ވާހަކަ ބުނުމުން ޝިފާ އިންތިހާއަށް ރުޅިއަންނާނެކަން އަހަންނަށް ޔަގީނެވެ. އެއީ ވާނެ ގޮތެވެ.
އެހެންކަމުން، މި ވާހަކަ ފެށުމުގެ ކުރިން ބޭރުން އަހަރެމެން ދެމީހުން އެންމެ ގަޔާވާ ރެސްޓޯރެންޓުން ކާ އެއްޗެހި ގެނެސް ސުފުރާމަތީގައި އަތުރަން އަހަރެން ރޭވީމެވެ. އެއީ ޝިފާ މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައިސްގެން ކައްކަން ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، އެ ރޭ ބަނޑުހައިހޫނުކަންމަތީ ނުބެހެއްޓުމަށެވެ.'
އަހަންނަށް އަޑުވީއްލައި ހީނގަނެވުނެވެ. ލިޔާނާ އޭނާގެ އަނގަމަތީގައި އަތްއަޅައި ހިފަހައްޓައިލިއެވެ. "މިއީ ހަމަ ސީދާ ބައްޕަގެ ސިކުނޑިން ނެރޭނެ ޒާތުގެ ޚިޔާލެއް!" އޭނާ ބުންޏެވެ.
އޭގެ ތިރީގައި އިތުރު އިރުޝާދެއް އޮތެވެ؛ 'ފޮޓޯގެ ދަށަށް ބަލައިލާށެވެ.'
އަހަރެން އެ ފޮޓޯ ނެގީމެވެ. އޭގެ ދަށުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް ފަތްޖަހާފައި އޮތް ދެވަނަ ކަރުދާސްކޮޅެއް އޮތެވެ. މިއީ ކުރީގެ ނޯޓަށްވުރެ ކުރު، އެކަމަކު މާ ފުން ނޯޓެކެވެ.
'އަނގޮޓި ގެއްލުމުން ޝިފާ އެންމެ ބޮޑަށް ދެރަވީ، އަހަރެމެންގެ މާތް ކައިވެނީގެ ރަމްޒަކަށް ޝިފާގެ ފަރުވާކުޑަކަމުން އިހުމާލުވެވުނީ ކަމަށް އަހަރެން ހީކޮށްފާނެތީ ކަމަށް، އެ ހާދިސާ ހިނގި ދުވަހު ޝިފާ ބުނީމެވެ.'
އެގާރަ އަހަރު ކުރިން އަހަރެން ރޮމުން ބުނި އެ ބަސްތައް ކުއްލިއަކަށް ހަނދާނަށް އައެވެ. އަހަރެން އެކަން ހަނދާން ނެތިފައި އޮތް ނަމަވެސް، އޭނާ އެންމެ ބަހެއްވެސް ހަނދާން ނައްތައެއް ނުލައެވެ.
'އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެފަދަ ގޮތަކަށް ގަބޫލުނުކުރާކަން ޝިފާއަށް އެނގެން އަހަރެން ބޭނުމެވެ.' އަހަރެންގެ ކަރުބެދި، އަޑު ބޭރުނުވާ ވަރުވިއެވެ. 'ޝިފާ ދުވަހަކުވެސް އަހަރެމެންގެ ކައިވެންޏަކަށް އިހުމާލެއް ނުވެއެވެ. އެ ކައިވެންޏަށް އިހުމާލުވީ އަހަންނެވެ. އަހަރެންގެ ތެދުވެރިކަން ވަގުތީ ގޮތުން ނަމަވެސް ގެއްލުނީއެވެ.'
އަހަރެން ކިޔުން މަޑުޖައްސާލީމެވެ. ލޮލަށް ޖަމާވި ކަރުނަތަކުގެ ސަބަބުން ދެން އޮތް ޖުމްލަ ފެންނަނީ ފުސްކޮށެވެ.
'އަހަރެން އަލުން އިސްލާހުވެ، ޝިފާގެ އިތުބާރު ހޯދަން އެތެރެއެތެރެއިން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަކަން ޝިފާއަށް ނޭނގުނުއިރުވެސް، އަހަރެންގެ ގާތުގައި ސާބިތުވެ ހުރީތީ ހިތުގެ އަޑިން ޝުކުރުވެރިވަމެވެ.'
ދެން އޮތީ އެންމެ ފަހު ފޮޅުވަތެވެ. 'މިރޭ މާތް ﷲ އަހަންނަށް ހިތްވަރު ދެއްވައިފިނަމަ، މި ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކަރުދާހުގައި ފޮރުވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސީދާ ޝިފާގެ ލޮލަށް ބަލައިގެން، އަހަރެންގެ ދުލުން ކިޔައިދޭނަމެވެ. — ނައީމް'
އޭނާއަށް އެ ރޭގެ ފުރުސަތެއް ނުލިބުނެވެ. އަދި އަހަންނަށްވެސް އޭނާގެ ދުލުން އެ ވާހަކަ އަޑުއެހުމުގެ ނަސީބެއް ނުލިބުނެވެ. އަހަރެން އެ ކަރުދާސްކޮޅު މޭގައި ޖައްސައި ބާރުކޮށްލައިގެން އިނދެ ގިސްލަމުން ގެންދިޔައީމެވެ. ލިޔާނާ އައިސް އަހަރެންގެ ކައިރީގައި އިށީނދެ، އަހަރެންގެ ގައިގައި ބައްދައިގަތެވެ. ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެމެން ދެމައިން ކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަމެވެ. ދެން އޭނާ ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމާ... އެ އަނގޮޓި ނުފެނުނު ނަމައޭ ހިތަށް އަރާތަ؟"
އަހަރެން ފުންކޮށް އެކަމާ ވިސްނައިލީމެވެ. "ނޫން ދަރިފުޅާ." "މިހާ ބޮޑަށް ހިތުގައި ޖެހުނުއިރުވެސްތަ؟" "އާނއެކެވެ." "ކީއްވެގެން؟" "މުޅި އުމުރު ދުވަހު، ދަރިފުޅުގެ ބައްޕަގެ އަސްލު ސޫރަ ނޫން، ފުރިހަމަ ކަމަށް ދެއްކި އެހެން ސޫރައަކަށް ލޯބިކުރުމަށްވުރެ، ހިތި ނަމަވެސް އޭނާގެ ހަގީގަތް އެނގުން މާ ރަނގަޅު."
ލިޔާނާ ހިމޭންކަމާއެކު ބޯޖަހައިލިއެވެ. ދެން އޭނާ އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމަ އަދިވެސް ބައްޕަދެކެ ލޯބިވޭތަ؟"
އަހަރެން ސިޓިންގރޫމުގައި ހުރި އޭނާގެ ހުސް ގޮނޑިއަށް ބަލައިލީމެވެ. "އާނއެކެވެ." އެ ޖަވާބުން އަހަރެން އަމިއްލައަށްވެސް ހައިރާންވިއެވެ. ހިތުގައި އުފެދުނު ރުޅިވެރިކަމުގެ މައްޗަށް، ލޯބި ކުރިހޯދައިފިއެވެ. އެތައް ލަކުނުތަކަކާއި ބަދަލުތަކަކާއެކު ނަމަވެސް، އެ ލޯބި އަދިވެސް ދިރި އެބައޮތެވެ.
އެ ދުވަހުގެ ހަވީރުގެ ވަގުތުގައި، އަހަރެން އެކަނިމާއެކަނި މާލޭގެ ގޮނޑުދޮށަށް ދިޔައީމެވެ. އުޑުމަތި މަޑުމަޑުން އަނދިރިވަމުން، އިރުއޮއްސުމުގެ ރަން ދޯދިތައް ފެތުރެމުން ދިޔައެވެ. ކަނޑުމަތިން ލޯންޗުތައް އެކި ރަށްރަށާ ދިމާލަށް ދުއްވަމުން ދިޔައެވެ. ޒުވާނުން ތޮށިގަނޑު މަތީގައި ތިބެ ސައްލާކުރެއެވެ. އާއިލާތަކުން ކުދިން ގޮވައިގެން ހަވީރުގެ ފިނިވައި ހޯދަން ހިނގާލަން ނުކުމެ އުޅެއެވެ. ސައިކަލްތަކުގެ އަޑު އަހަރެންގެ ފުރަގަހުން މެދުކެނޑުމެއް ނެތި އިވެމުން ދިޔައެވެ. ނައީމް ވަކިވެދިޔަ ނަމަވެސް، ދުނިޔެ އޭގެ ހަލަބޮލިކަމުގައި ހަމަ ކުރިއަށް ދަނީއެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން އެކަމާ މެދު ނުހަނު ދެރަވިއެވެ؛ އަހަރެންގެ މުޅި ދުނިޔެ ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދިޔައިރުވެސް، މި ރަށް ހުއްޓުމެއް ނެތި ކުރިއަށް ދަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް ވިސްނިއްޖެއެވެ؛ އެއްވެސް މީހެއްގެ ހިތާމައަކަށްޓަކައި ދުނިޔެ މަޑެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ހިތާމަތަކާއެކުވެސް ދިރިއުޅުމާއިގެން ކުރިއަށް ދާން ދަސްކޮށްދެނީއެވެ.
އަހަރެންގެ ޖީބުގައި ކައިވެނީގެ ދެ އަނގޮޓިވެސް އޮތެވެ؛ އަސްލު ބާ އަނގޮޓިއާއި، އެ އަނގޮޓި "ގެއްލުނު" ކަމަށް ބުނެ ނައީމް ފަހުން ގަނެދިން އާ އަނގޮޓިއެވެ. އަހަރެން މޫދާ ދިމާލަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިށީނީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ، އަހަރެންގެ ބާ އަނގޮޓި ވަޅުލެވިފައި އޮތީ ކަނޑުގެ އަޑީގެ ވެލިގަނޑު ތެރޭގައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ފަރުގެ ގަލެއްގެ ދޭތެރޭގައި ތާށިވެފައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ބާރު އޮއިވަރާއެކު ކަނޑުގެ އެންމެ ފުނަށް ގެނބިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ނެގީމެވެ. އޭގެ ރަންކުލަ ވަނީ ފަނޑުވެފައެވެ. ކުރެހުންތައް ވަނީ ފުހެވިފައެވެ. އަހަރެން ހަނދާން ހުންނަހާ އެ ރީއްޗެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ހަނދާންތަކުން އެ އަނގޮޓި އޮފްކޮށްދިނީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ވަގުތުކޮޅަކަށް އަހަރެން އެ ކަނޑަށް އުކާލަން ހިތަށް އެރިއެވެ. ނައީމް އަމިއްލައަށްވެސް ލިޔެފައިވަނީ އަހަރެން ރުޅިއައުމުގެ ހައްގު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. ފަހަރެއްގައި ކަނޑަށް އެ އަނގޮޓި ހަގީގަތުގައިވެސް ދޫކޮށްލުމުން މި ވާހަކަ ނިމިދާނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިލިތަކުގެ ދެމެދުގައި ހިފަހައްޓާލީމެވެ. ދެން އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ ގޭގެ މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. ކުޑަކުޑަ ކުލީ ކޮޓަރިއެކެވެ. އެންމެ ފަންކާއެކެވެ. އެންމެ ގޮދަޑިއެކެވެ. ދެމީހުންނަށް ކިރިޔާ ވަދެވޭވަރުގެ ބަދިގެއެކެވެ. މަސައްކަތުން ވަރުބަލިވެގެން ނައީމް ގެއަށް އަންނަ ގޮތެވެ. އަހަރެން ކާން ހަދައިގެން އިންތިޒާރުގައި އިންނަ ގޮތެވެ. މަސް ނިމޭއިރު ދެމީހުން ފައިސާ ގުނަން ތިބޭ ގޮތެވެ.
އެ އަނގޮޓި އޭރުވެސް އޮތެވެ. ލިޔާނާ އުފަންވީއިރުވެސް އޮތެވެ. ނިޝާ ސްކޫލަށް ދިޔަ ފުރަތަމަ ދުވަހުވެސް އޮތެވެ. ޒިޔާދު ތުއްތުއިރު ނައީމްގެ މޭމަތީގައި ނިދާފައި އޮތް އިރުވެސް އޮތެވެ. އީދު ހެނދުނުތަކާއި، ބަލިވުމާއި، ޒުވާބުތަކާއި، އަލުން ސުލްހަވުމުގައިވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރެވެ. އެ އަނގޮޓީގައި ދޮގެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދޮގު ހެދުމުގެ މާ ކުރިންވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. އެންމެ ކުށަކަށް އެ އަނގޮޓިއާ ގުޅިފައިވާ ހުރިހާ ހަނދާނެއް މިލްކެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް ލެއްވީމެވެ. އަދިވެސް އެ ހަމަ ހެޔޮވަރެވެ. ދެން އާ އަނގޮޓި އޭގެ ކައިރީގައި އަޅާލީމެވެ. ދެ އަނގޮޓި. ދެ ހަގީގަތް. އެއް ކައިވެނި. ބާ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ އަހަރެމެން ފެށި ދިރިއުޅުމެވެ. ދެވަނަ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ ސިއްރަށްފަހު އައި އަހަރުތަކެވެ. ވަކިވަކިން ބަލާއިރު އެއިން އެއްވެސް އަނގޮޓިއަކުން މުޅި ވާހަކައެއް ކިޔައެއް ނުދެއެވެ.
އަހަރެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލީމެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަންނަށް ދޮގު ހެދިއެވެ. އެއީ ތެދެކެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަރެމެންގެ ދަރިފުޅު ސަލާމަތްކުރިއެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ ބޮޑާވިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ ބިރުގަތެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އަމިއްލަ އެދުމުގެ ނިންމުންތަކެއް ނިންމިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރީ ހިމޭނުން އެކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވިއެވެ. އެއީވެސް ހަމަ ތެދެކެވެ.
އިންސާނުންނަކީ ހަމައެކަނި އެއް ސިފައެއްގައި ތިބޭ ބައެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ނައީމް "މުޅި އިންސާނާގެ މަތިން ހަނދާންކުރާށޭ" ބުނި މާނައަކީ އެއީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ކައިވެނީގެ ބައްތިރީސް އަހަރުން އަހަންނަށް ވަރަށް އާދައިގެ ކަމެއް ދަސްކޮށްދީފިއެވެ. މީހަކުދެކެ ލޯބިވުމަކީ އެމީހަކީ ފުރިހަމަ މީހެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމެއް ނޫނެވެ. މީހަކަށް މައާފްކުރުމަކީ އެމީހަކު ދުވަހަކުވެސް ތަދުނުކުރާ ކަމަށް ހެދުމެއް ނޫނެވެ. އަދި މީހަކު މަރުވުމުން އެމީހަކީ ކުށެއް ނެތް ވަލީވެރިއަކަށް ހެދުމަކީވެސް ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ.
އަހަންނަށް ނައީމްދެކެ ލޯބިވެސް ވެވިދާނެއެވެ، އަދި ހަމަ އެއާއކު ރުޅިވެސް އާދެވިދާނެއެވެ. އަހަންނަށް އޭނާއަށް މައާފްވެސް ކުރެވިދާނެއެވެ، އަދި އޭނާ އަހަންނަށް އިތުބާރު ނުކުރީތީ ދެރަވެސް ވެވިދާނެއެވެ. އޭނާގެ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރާއިރު، އޭނާގެ ކުށްތައް ފޮރުވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެއީ މުޅި އިންސާނާއެވެ.
އަހަރެން އަތް އުފުލާލީމެވެ. "ޔާ ﷲ، ނައީމަށް އެނގިގެންނާއި ނޭނގި ކުރެވުނު ކުށްތަކަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާ ކުރި ހެޔޮ އަމަލުތައް ގަބޫލުކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ބޮޑާކަމާއި، ބިރުވެރިކަމާއި، ނިކަމެތިކަމަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކަށްވަޅު އަލިކޮށްދެއްވާށިއެވެ."
ވައިރޯޅިތައް ފެންގަނޑުމަތިން ޖެހެމުން ދިޔައެވެ. ދެން އަހަރެން އިތުރުކޮށްލީމެވެ، "އަދި އަހަންނަށް ކުރެވުނު ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން، އޭނާ އަހަންނަށް ނުބުނެ މައާފްކުރި ކަންތައްތަކަށް އަހަންނަށްވެސް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ."
ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އަހަރެންގެ ހިތަށް ލުއިކަމެއް ލިބުނެވެ. އެއީ މުޅިން ފަސޭހަވުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ޒަޚަމްތަކަކީ ފިލައިގެންދާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއިން ލޭ އޮހުރުން ހުއްޓުނީއެވެ.
ދަމުން އަހަރެން އިނގިލީގައި އޮތް ދެ އަނގޮޓިއަށް ބަލާލީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކުރީ އަހަރެންގެ އަނގޮޓި ގެންދިޔައީ ކަނޑު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެހެނެއް ނުވެއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އެ ފޮރުވީއެވެ. ނަމަވެސް އެ އަނގޮޓި އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާގެ ލަދުވެތިކަން އުފުލިއެވެ. އޭނާ މަރުވި ފަހުން އަހަރެންގެ ރުޅިވެރިކަން އުފުލިއެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން، އެ އަނގޮޓި އަހަންނަށް ހަގީގަތް ގެނެސްދިނެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން ހީކުރީ އެންމެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމަކީ އަގުހުރި އެއްޗެއް ގެއްލުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ، އެއަށްވުރެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމެއް އޮންނަކަން. އެއީ ހިތުގެ އަޑީގައި ހަގީގަތް ބާއްވައިގެން، އެ ވާހަކަ ބުނާނެ ހިތްވަރު ލިބޭއިރު ވަގުތު ފާއިތުވެފައި އޮތުމެވެ.
ނައީމް އެގާރަ އަހަރު މަޑުކުރިއެވެ. އޭނާ ހީކުރީ އަދި އެއް އަހަރީ ދުވަސް އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ރޭގަނޑުގެ ކެއުން އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ފުރުސަތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އޭނާއަށް ހެދުނީ ގޯހެކެވެ. އެއީ އޭނާ އަހަންނަށް ދިން އެންމެ ފަހު ފިލާވަޅެވެ.
އެހެންކަމުން މިހާރު އަހަރެން މީހަކުދެކެ ލޯބިވާނަމަ، އެމީހެއްގެ ކައިރީގައި އެ ބުނަމެވެ. ތަދެއް ވެއްޖެނަމަ، އެ ވާހަކަ ދައްކަމެވެ. ކުށެއް ކުރެވިއްޖެނަމަ، ބޮޑާކަމުގެ ދަށުގައި އެކަން ނުފޮރުވަން މަސައްކަތް ކުރަމެވެ. އަދި އަހަރެންގެ ދަރިން ގެއިން ނުކުމެގެންދާއިރު، މުހިންމު ވާހަކައެއް ބުނަން އޮތްނަމަ އެ ވާހަކައެއް ނުބުނެ އެކުދިން ދިޔަ ނުދެމެވެ. ސަބަބަކީ އަނގޮޓި ފެނިދާނެއެވެ. ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކިދާނެއެވެ. އަދި އިތުބާރުވެސް ބައެއް ފަހަރު އަލުން ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވަގުތަކީ— ވަގުތަކީ އެއްވެސް އޮފީހަކުން ނުވަތަ ތަނަކުން އަލުން ހޯދައިދެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
އަހަރެން ބާ އަނގޮޓީގައި އަތްލީމެވެ. ދެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލާފައި މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ، "އަހަރެން ނައީމަށް މައާފްކޮށްފިން."
ބަނދަރުގެ ތޮށިގަނޑުގައި ރާޅެއް ޖެހި އަޑު އިވުނެވެ. އެ ވަގުތު އޭނާގެ އަޑު އިވުނު ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވުނެވެ. އެއީ މައާފަށް އެދޭ އަޑެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ ކަންވީގޮތް ކިޔައިދޭ އަޑެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާ އަބަދުވެސް އަހަރެންގެ ރުޅި ފިިނިވުމުން ބުނާ ބަހެވެ. އޭނާ މަޑުމަޑުން ހީނލާފައި ބުނާ ފަދައެވެ: "އަހަންނަށް އެނގޭ ޝިފާ މައާފް ކުރާނެކަން."
އަހަރެން ހިނިތުންވެލީމެވެ. "މާ ބޮޑަށް ބޮޑާނުވޭ," އަހަރެން މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ. "ނައީމަށް ހެދުނީ ހަމަ ގޯހެއް."
ދެން އަހަރެން ގެއަށް ދިޔުމަށް ހިނގައިގަތީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ އަހަންނަށް އަނގޮޓިއެއް ގެއްލުނީ ކަމަށެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރުގެ ކައިވެންޏަށްފަހު، އެންމެ ފަހުން އަހަންނަށް ވިސްނުނީ ނައީމް އަހަންނަށް ދޫކޮށްފައި ދިޔަ އެންމެ މުހިންމު އެއްޗަކީ އަނގޮޓި ނޫންކަމެވެ.
އެއީ ހަގީގަތެވެ. އެއީ ކިތަންމެ ހިތްދަތި ހަގީގަތެއް ނަމަވެސް، އެއީ އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަންނަށް ދިން އެންމެ ފަހު ހަދިޔާއެވެ.
އޭނާ އެ އަނގޮޓި އަލުން މޭޒުމަތީގައި ބޭއްވިއެވެ. "ފަހަރެއްގައި، މިރޭގެ ވަގުތުން އެކަން ނިންމާކަށް މަންމައަކަށް ނުޖެހޭނެ." ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، އަހަރެންގެ ދަރިފުޅުގެ ވިސްނުމާއި ބަސްމަގުން އޭނާގެ ބައްޕަގެ ހަރުދަނާކަން ފެނިގެން ދިޔައެވެ.
އޭގެ ފަހުން އެތައް ދުވަހެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ކޮޓަރީގެ ވަތްގަނޑު ތެރޭގައި ބާއްވައިގެން ހުރީމެވެ. ބައެއް ހެނދުނުތަކުގައި އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް މަހާލަން ހިތް އެދެއެވެ. އަނެއްބައި ހެނދުނުތަކުގައި ރުޅިގަދަވެގެން ގޮސް، ކަނޑުގެ އެންމެ ފުން ހިސާބަށް އެ އެއްލާލަން ބޭނުންވެއެވެ. އަހަރެންގެ ހިތާމަތަކުގެ ތެރެއަށް މިހާރު ވަނީ ބޮޑު އޮޅުންބޮޅުމެއް ވަދެފައެވެ. އެ އަނގޮޓި ފެނުމުގެ ކުރިން، އަހަރެން ނައީމްގެ މަތިން ހަނދާންކުރީ އެއްވެސް ކިލަނބުކަމެއް ނެތް ސާފު ލޯތްބަކާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އޭނާގެ މަތިން ހަނދާންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އަހަރެންގެ ހިތް އެދެނީ އޭނާއާ ޒުވާބުކޮށް، ޝަކުވާތައް ބަންޑުންކޮށްލާށެވެ.
ބައެއް ރޭރޭ އެކަނި އިންނައިރު، އަހަރެމެންގެ ދެމެދުގައި ދެކެވެން ޖެހޭނެ ވާހަކަތައް އަހަރެންގެ ޚިޔާލަށް ގެންނަމެވެ. އަހަރެން ބުނާނެއެވެ: "ނައީމް އަހަންނަށް އިތުބާރު ކުރަން ޖެހޭނެއެއްނު!" އޭނާ އިސްޖަހައިގެން އިނދެ ބުނާނެކަން ޔަގީނެވެ: "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމްގެ ސަބަބުން އަހަރެން އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އަމިއްލަ ނަފްސު ކުށްވެރިކޮށް ހިތާމަކުރިން!" "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމް ތީ ހާދަ މޮޔަ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ." "ހާދަ ބޮޑާ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ."
ދެން ފަހަރެއްގައި އަހަރެން އަހާނަމެވެ، "ވަގުތު އޮއްވައި ތި ވާހަކަ އަހަރެން ގާތު ނުބުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟" އޭނާ ދޭނެ ޖަވާބު އަހަންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސިފަވެއެވެ: "އަހަރެން ހީކުރީ އަދި އަހަރެމެންނަށް ވަގުތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ."
އަހަންނަށް އެންމެ ފަސޭހައިން މައާފް ނުކުރެވުނު ކަމަކީ އެއީއެވެ. ގެއްލުނު ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. އަދި ވިއްކާލި އަނގޮޓިއެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ ވަގުތެވެ. އެގާރަ އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާ އެ ބޮޑު ސިއްރު ހިތުއަޅައިގެން، އަހަރެންގެ އެންމެ ގާތުގައި އުޅުނެވެ. އެ ދޮގު ފަރުދާގެ ފުރަގަހުގައި އޮވެ، އަހަރެމެން ކިތައް ރޭ އެކުގައި ސައިބޯން ތިބީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އުފަންދުވަސް ފާހަގަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އީދު ހެނދުނު އެކުގައި ހޭދަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ އެ ވާހަކަ ބުނަން އުޅެފައި، ހިތްވަރު އެލިގެން ކިތައް ރޭ ހިމޭންވީ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އަހަންނަށް ދުވަހަކުވެސް ޖަވާބު ލިބޭނެ ސުވާލުތަކެއް ނޫނެވެ.
އޭނާ ނިޔާވިތާ ތިން މަސް ފަހުން، އަހަރެމެންގެ ތިރީސް ތިންވަނަ ކައިވެނީގެ އަހަރީ ދުވަސް ބައްދަލުކުރިއެވެ. އެ ދުވަސް ފާހަގަކުރާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ޚިޔާލެއް އަހަރެންގެ ނެތެވެ. އެ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ފަތިސް ނަމާދުކޮށްގެން އަހަރެން އޮށޯވެލައިގެން އޮއްވައި، ލިޔާނާ ގުޅިއެވެ.
"މަންމާ، ގޭގަތަ ތިއުޅެނީ؟"
"އާނ ދަރިފުޅާ."
"މިދަނީ އިނގޭ."
އޭނާ އައީ ބާ ނޫސްކަރުދާހުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް އޮޅާފައި އޮތް ކުޑަ ޕާރުސަލެއް ހިފައިގެންނެވެ.
"ތީ ކޯޗެއް؟" އަހަރެން އެހީމެވެ.
"މިއީ ބައްޕަ ނިޔާވުމުގެ ކުރިން އަހަރެންގެ އަތަށް ދިން އެއްޗެއް."
އަހަރެންގެ މޭގަނޑު އަނެއްކާވެސް ތެޅިގަތެވެ. "ކޮން އިރަކު؟"
"މިދިޔަ އަހަރު."
އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލަން ހުރީމެވެ. "ދެން ތި ދެނީ މިހާރުތަ؟"
"ބައްޕަ ވަރަށް ބޮޑަށް ޝަރުތުކުރި، އަހަރީ ދުވަސް އައުމުގެ ކުރިން މަންމައަށް ނުދިނުމަށް."
"ލިޔާނާ!"
"މަންމާ، އަހަރެން ހަނދާން ހުއްޓޭ!"
"ދަރިފުޅު ހަނދާން ނެތުނީނު މިއަދާ ހަމައަށް!"
"އަހަރެންގެ ކުޑަ ދެ ކުދިން ބަލަމުން އުޅޭއިރު ބައެއް ކަންކަން ލަސްވެދާނެއެއްނު މަންމާ!"
އިރުކޮޅަކު އެކަކު އަނެކަކަށް ބަލަން ތިބުމަށްފަހު، އަހަރެމެން ދެމީހުންނަށް އެއްފަހަރާ ހީނގަނެވުނެވެ. އެއީ ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން، އެ ގޭގެ ހަތަރުފާރުގެ އެތެރޭގައި ގުގުމައިގެން ދިޔަ ފުރަތަމަ ހަގީގީ ހުނުމުގެ އަޑެވެ. އަހަރެން ސޯފާގައި އިށީނދެ، އެ ޕާރުސަލް ހުޅުވާލީމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޮތީ ވަރަށް ނަލަކޮށް ހަދާފައިވާ ކުޑަ ލަކުޑި ފޮށްޓެކެވެ. އޭގައި އެއްވެސް ގަހަނާއެއް ނެތެވެ. އަދި ފައިސާއެއްވެސް ނެތެވެ. އޮތީ ހަމައެކަނި ބާވެފައިވާ ކުޑަ ފޮޓޯއެކެވެ؛ އަހަރެމެންގެ ކައިވެނީގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ފޮޓޯއެވެ.
ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެން އެ ފޮޓޯއަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިނީމެވެ. ފޮޓޯގައި ނައީމް ފެންނަނީ ނުހަނު ޒުވާންކޮށެވެ. އޭނާގެ އިސްތަށިގަނޑު ވަނީ ކަޅުކޮށް، ބޯކޮށެވެ. އަހަރެން ފެންނަނީ ލަދުވެތިކަމާއެކު ހިނިތުންވެފައި އިން، މުޅިން ތަފާތު ޒުވާން އަންހެން ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފޮޓޯގެ ފަހަތުގައި ނައީމްގެ އަތުލިޔުމުން ނޯޓެއް ލިޔެފައި އޮތެވެ.
'ޝިފާ،
ހުރިހާ ކަމެއް އަހަރެން ރޭވި ގޮތަށް އަމާންކަމާއެކު ދިޔަނަމަ، މިރޭ އަހަރެން ޝިފާއަށް އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ އަނގޮޓީގެ މުޅި ހަގީގަތް ކިޔައިދޭނަމެވެ.'
ކަރުނައިގެ ތެރެއިންވެސް އަހަރެންގެ ތުންފަތްމައްޗަށް ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވިއެވެ.
'އަހަރެން އެ ވާހަކަ ބުނުމުން ޝިފާ އިންތިހާއަށް ރުޅިއަންނާނެކަން އަހަންނަށް ޔަގީނެވެ. އެއީ ވާނެ ގޮތެވެ.
އެހެންކަމުން، މި ވާހަކަ ފެށުމުގެ ކުރިން ބޭރުން އަހަރެމެން ދެމީހުން އެންމެ ގަޔާވާ ރެސްޓޯރެންޓުން ކާ އެއްޗެހި ގެނެސް ސުފުރާމަތީގައި އަތުރަން އަހަރެން ރޭވީމެވެ. އެއީ ޝިފާ މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައިސްގެން ކައްކަން ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، އެ ރޭ ބަނޑުހައިހޫނުކަންމަތީ ނުބެހެއްޓުމަށެވެ.'
އަހަންނަށް އަޑުވީއްލައި ހީނގަނެވުނެވެ. ލިޔާނާ އޭނާގެ އަނގަމަތީގައި އަތްއަޅައި ހިފަހައްޓައިލިއެވެ. "މިއީ ހަމަ ސީދާ ބައްޕަގެ ސިކުނޑިން ނެރޭނެ ޒާތުގެ ޚިޔާލެއް!" އޭނާ ބުންޏެވެ.
އޭގެ ތިރީގައި އިތުރު އިރުޝާދެއް އޮތެވެ؛ 'ފޮޓޯގެ ދަށަށް ބަލައިލާށެވެ.'
އަހަރެން އެ ފޮޓޯ ނެގީމެވެ. އޭގެ ދަށުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް ފަތްޖަހާފައި އޮތް ދެވަނަ ކަރުދާސްކޮޅެއް އޮތެވެ. މިއީ ކުރީގެ ނޯޓަށްވުރެ ކުރު، އެކަމަކު މާ ފުން ނޯޓެކެވެ.
'އަނގޮޓި ގެއްލުމުން ޝިފާ އެންމެ ބޮޑަށް ދެރަވީ، އަހަރެމެންގެ މާތް ކައިވެނީގެ ރަމްޒަކަށް ޝިފާގެ ފަރުވާކުޑަކަމުން އިހުމާލުވެވުނީ ކަމަށް އަހަރެން ހީކޮށްފާނެތީ ކަމަށް، އެ ހާދިސާ ހިނގި ދުވަހު ޝިފާ ބުނީމެވެ.'
އެގާރަ އަހަރު ކުރިން އަހަރެން ރޮމުން ބުނި އެ ބަސްތައް ކުއްލިއަކަށް ހަނދާނަށް އައެވެ. އަހަރެން އެކަން ހަނދާން ނެތިފައި އޮތް ނަމަވެސް، އޭނާ އެންމެ ބަހެއްވެސް ހަނދާން ނައްތައެއް ނުލައެވެ.
'އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެފަދަ ގޮތަކަށް ގަބޫލުނުކުރާކަން ޝިފާއަށް އެނގެން އަހަރެން ބޭނުމެވެ.' އަހަރެންގެ ކަރުބެދި، އަޑު ބޭރުނުވާ ވަރުވިއެވެ. 'ޝިފާ ދުވަހަކުވެސް އަހަރެމެންގެ ކައިވެންޏަކަށް އިހުމާލެއް ނުވެއެވެ. އެ ކައިވެންޏަށް އިހުމާލުވީ އަހަންނެވެ. އަހަރެންގެ ތެދުވެރިކަން ވަގުތީ ގޮތުން ނަމަވެސް ގެއްލުނީއެވެ.'
އަހަރެން ކިޔުން މަޑުޖައްސާލީމެވެ. ލޮލަށް ޖަމާވި ކަރުނަތަކުގެ ސަބަބުން ދެން އޮތް ޖުމްލަ ފެންނަނީ ފުސްކޮށެވެ.
'އަހަރެން އަލުން އިސްލާހުވެ، ޝިފާގެ އިތުބާރު ހޯދަން އެތެރެއެތެރެއިން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަކަން ޝިފާއަށް ނޭނގުނުއިރުވެސް، އަހަރެންގެ ގާތުގައި ސާބިތުވެ ހުރީތީ ހިތުގެ އަޑިން ޝުކުރުވެރިވަމެވެ.'
ދެން އޮތީ އެންމެ ފަހު ފޮޅުވަތެވެ. 'މިރޭ މާތް ﷲ އަހަންނަށް ހިތްވަރު ދެއްވައިފިނަމަ، މި ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކަރުދާހުގައި ފޮރުވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސީދާ ޝިފާގެ ލޮލަށް ބަލައިގެން، އަހަރެންގެ ދުލުން ކިޔައިދޭނަމެވެ. — ނައީމް'
އޭނާއަށް އެ ރޭގެ ފުރުސަތެއް ނުލިބުނެވެ. އަދި އަހަންނަށްވެސް އޭނާގެ ދުލުން އެ ވާހަކަ އަޑުއެހުމުގެ ނަސީބެއް ނުލިބުނެވެ. އަހަރެން އެ ކަރުދާސްކޮޅު މޭގައި ޖައްސައި ބާރުކޮށްލައިގެން އިނދެ ގިސްލަމުން ގެންދިޔައީމެވެ. ލިޔާނާ އައިސް އަހަރެންގެ ކައިރީގައި އިށީނދެ، އަހަރެންގެ ގައިގައި ބައްދައިގަތެވެ. ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެމެން ދެމައިން ކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަމެވެ. ދެން އޭނާ ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމާ... އެ އަނގޮޓި ނުފެނުނު ނަމައޭ ހިތަށް އަރާތަ؟"
އަހަރެން ފުންކޮށް އެކަމާ ވިސްނައިލީމެވެ. "ނޫން ދަރިފުޅާ." "މިހާ ބޮޑަށް ހިތުގައި ޖެހުނުއިރުވެސްތަ؟" "އާނއެކެވެ." "ކީއްވެގެން؟" "މުޅި އުމުރު ދުވަހު، ދަރިފުޅުގެ ބައްޕަގެ އަސްލު ސޫރަ ނޫން، ފުރިހަމަ ކަމަށް ދެއްކި އެހެން ސޫރައަކަށް ލޯބިކުރުމަށްވުރެ، ހިތި ނަމަވެސް އޭނާގެ ހަގީގަތް އެނގުން މާ ރަނގަޅު."
ލިޔާނާ ހިމޭންކަމާއެކު ބޯޖަހައިލިއެވެ. ދެން އޭނާ އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމަ އަދިވެސް ބައްޕަދެކެ ލޯބިވޭތަ؟"
އަހަރެން ސިޓިންގރޫމުގައި ހުރި އޭނާގެ ހުސް ގޮނޑިއަށް ބަލައިލީމެވެ. "އާނއެކެވެ." އެ ޖަވާބުން އަހަރެން އަމިއްލައަށްވެސް ހައިރާންވިއެވެ. ހިތުގައި އުފެދުނު ރުޅިވެރިކަމުގެ މައްޗަށް، ލޯބި ކުރިހޯދައިފިއެވެ. އެތައް ލަކުނުތަކަކާއި ބަދަލުތަކަކާއެކު ނަމަވެސް، އެ ލޯބި އަދިވެސް ދިރި އެބައޮތެވެ.
އެ ދުވަހުގެ ހަވީރުގެ ވަގުތުގައި، އަހަރެން އެކަނިމާއެކަނި މާލޭގެ ގޮނޑުދޮށަށް ދިޔައީމެވެ. އުޑުމަތި މަޑުމަޑުން އަނދިރިވަމުން، އިރުއޮއްސުމުގެ ރަން ދޯދިތައް ފެތުރެމުން ދިޔައެވެ. ކަނޑުމަތިން ލޯންޗުތައް އެކި ރަށްރަށާ ދިމާލަށް ދުއްވަމުން ދިޔައެވެ. ޒުވާނުން ތޮށިގަނޑު މަތީގައި ތިބެ ސައްލާކުރެއެވެ. އާއިލާތަކުން ކުދިން ގޮވައިގެން ހަވީރުގެ ފިނިވައި ހޯދަން ހިނގާލަން ނުކުމެ އުޅެއެވެ. ސައިކަލްތަކުގެ އަޑު އަހަރެންގެ ފުރަގަހުން މެދުކެނޑުމެއް ނެތި އިވެމުން ދިޔައެވެ. ނައީމް ވަކިވެދިޔަ ނަމަވެސް، ދުނިޔެ އޭގެ ހަލަބޮލިކަމުގައި ހަމަ ކުރިއަށް ދަނީއެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން އެކަމާ މެދު ނުހަނު ދެރަވިއެވެ؛ އަހަރެންގެ މުޅި ދުނިޔެ ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދިޔައިރުވެސް، މި ރަށް ހުއްޓުމެއް ނެތި ކުރިއަށް ދަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް ވިސްނިއްޖެއެވެ؛ އެއްވެސް މީހެއްގެ ހިތާމައަކަށްޓަކައި ދުނިޔެ މަޑެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ހިތާމަތަކާއެކުވެސް ދިރިއުޅުމާއިގެން ކުރިއަށް ދާން ދަސްކޮށްދެނީއެވެ.
އަހަރެންގެ ޖީބުގައި ކައިވެނީގެ ދެ އަނގޮޓިވެސް އޮތެވެ؛ އަސްލު ބާ އަނގޮޓިއާއި، އެ އަނގޮޓި "ގެއްލުނު" ކަމަށް ބުނެ ނައީމް ފަހުން ގަނެދިން އާ އަނގޮޓިއެވެ. އަހަރެން މޫދާ ދިމާލަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިށީނީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ، އަހަރެންގެ ބާ އަނގޮޓި ވަޅުލެވިފައި އޮތީ ކަނޑުގެ އަޑީގެ ވެލިގަނޑު ތެރޭގައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ފަރުގެ ގަލެއްގެ ދޭތެރޭގައި ތާށިވެފައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ބާރު އޮއިވަރާއެކު ކަނޑުގެ އެންމެ ފުނަށް ގެނބިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ނެގީމެވެ. އޭގެ ރަންކުލަ ވަނީ ފަނޑުވެފައެވެ. ކުރެހުންތައް ވަނީ ފުހެވިފައެވެ. އަހަރެން ހަނދާން ހުންނަހާ އެ ރީއްޗެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ހަނދާންތަކުން އެ އަނގޮޓި އޮފްކޮށްދިނީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ވަގުތުކޮޅަކަށް އަހަރެން އެ ކަނޑަށް އުކާލަން ހިތަށް އެރިއެވެ. ނައީމް އަމިއްލައަށްވެސް ލިޔެފައިވަނީ އަހަރެން ރުޅިއައުމުގެ ހައްގު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. ފަހަރެއްގައި ކަނޑަށް އެ އަނގޮޓި ހަގީގަތުގައިވެސް ދޫކޮށްލުމުން މި ވާހަކަ ނިމިދާނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިލިތަކުގެ ދެމެދުގައި ހިފަހައްޓާލީމެވެ. ދެން އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ ގޭގެ މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. ކުޑަކުޑަ ކުލީ ކޮޓަރިއެކެވެ. އެންމެ ފަންކާއެކެވެ. އެންމެ ގޮދަޑިއެކެވެ. ދެމީހުންނަށް ކިރިޔާ ވަދެވޭވަރުގެ ބަދިގެއެކެވެ. މަސައްކަތުން ވަރުބަލިވެގެން ނައީމް ގެއަށް އަންނަ ގޮތެވެ. އަހަރެން ކާން ހަދައިގެން އިންތިޒާރުގައި އިންނަ ގޮތެވެ. މަސް ނިމޭއިރު ދެމީހުން ފައިސާ ގުނަން ތިބޭ ގޮތެވެ.
އެ އަނގޮޓި އޭރުވެސް އޮތެވެ. ލިޔާނާ އުފަންވީއިރުވެސް އޮތެވެ. ނިޝާ ސްކޫލަށް ދިޔަ ފުރަތަމަ ދުވަހުވެސް އޮތެވެ. ޒިޔާދު ތުއްތުއިރު ނައީމްގެ މޭމަތީގައި ނިދާފައި އޮތް އިރުވެސް އޮތެވެ. އީދު ހެނދުނުތަކާއި، ބަލިވުމާއި، ޒުވާބުތަކާއި، އަލުން ސުލްހަވުމުގައިވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރެވެ. އެ އަނގޮޓީގައި ދޮގެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދޮގު ހެދުމުގެ މާ ކުރިންވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. އެންމެ ކުށަކަށް އެ އަނގޮޓިއާ ގުޅިފައިވާ ހުރިހާ ހަނދާނެއް މިލްކެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް ލެއްވީމެވެ. އަދިވެސް އެ ހަމަ ހެޔޮވަރެވެ. ދެން އާ އަނގޮޓި އޭގެ ކައިރީގައި އަޅާލީމެވެ. ދެ އަނގޮޓި. ދެ ހަގީގަތް. އެއް ކައިވެނި. ބާ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ އަހަރެމެން ފެށި ދިރިއުޅުމެވެ. ދެވަނަ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ ސިއްރަށްފަހު އައި އަހަރުތަކެވެ. ވަކިވަކިން ބަލާއިރު އެއިން އެއްވެސް އަނގޮޓިއަކުން މުޅި ވާހަކައެއް ކިޔައެއް ނުދެއެވެ.
އަހަރެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލީމެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަންނަށް ދޮގު ހެދިއެވެ. އެއީ ތެދެކެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަރެމެންގެ ދަރިފުޅު ސަލާމަތްކުރިއެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ ބޮޑާވިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ ބިރުގަތެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އަމިއްލަ އެދުމުގެ ނިންމުންތަކެއް ނިންމިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރީ ހިމޭނުން އެކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވިއެވެ. އެއީވެސް ހަމަ ތެދެކެވެ.
އިންސާނުންނަކީ ހަމައެކަނި އެއް ސިފައެއްގައި ތިބޭ ބައެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ނައީމް "މުޅި އިންސާނާގެ މަތިން ހަނދާންކުރާށޭ" ބުނި މާނައަކީ އެއީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ކައިވެނީގެ ބައްތިރީސް އަހަރުން އަހަންނަށް ވަރަށް އާދައިގެ ކަމެއް ދަސްކޮށްދީފިއެވެ. މީހަކުދެކެ ލޯބިވުމަކީ އެމީހަކީ ފުރިހަމަ މީހެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމެއް ނޫނެވެ. މީހަކަށް މައާފްކުރުމަކީ އެމީހަކު ދުވަހަކުވެސް ތަދުނުކުރާ ކަމަށް ހެދުމެއް ނޫނެވެ. އަދި މީހަކު މަރުވުމުން އެމީހަކީ ކުށެއް ނެތް ވަލީވެރިއަކަށް ހެދުމަކީވެސް ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ.
އަހަންނަށް ނައީމްދެކެ ލޯބިވެސް ވެވިދާނެއެވެ، އަދި ހަމަ އެއާއެކު ރުޅިވެސް އާދެވިދާނެއެވެ. އަހަންނަށް އޭނާއަށް މައާފްވެސް ކުރެވިދާނެއެވެ، އަދި އޭނާ އަހަންނަށް އިތުބާރު ނުކުރީތީ ދެރަވެސް ވެވިދާނެއެވެ. އޭނާގެ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރާއިރު، އޭނާގެ ކުށްތައް ފޮރުވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެއީ މުޅި އިންސާނާއެވެ.
އަހަރެން އަތް އުފުލާލީމެވެ. "ޔާ ﷲ، ނައީމަށް އެނގިގެންނާއި ނޭނގި ކުރެވުނު ކުށްތަކަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާ ކުރި ހެޔޮ އަމަލުތައް ގަބޫލުކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ބޮޑާކަމާއި، ބިރުވެރިކަމާއި، ނިކަމެތިކަމަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކަށްވަޅު އަލިކޮށްދެއްވާށިއެވެ."
ވައިރޯޅިތައް ފެންގަނޑުމަތިން ޖެހެމުން ދިޔައެވެ. ދެން އަހަރެން އިތުރުކޮށްލީމެވެ، "އަދި އަހަންނަށް ކުރެވުނު ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން، އޭނާ އަހަންނަށް ނުބުނެ މައާފްކުރި ކަންތައްތަކަށް އަހަންނަށްވެސް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ."
ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އަހަރެންގެ ހިތަށް ލުއިކަމެއް ލިބުނެވެ. އެއީ މުޅިން ފަސޭހަވުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ޒަޚަމްތަކަކީ ފިލައިގެންދާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއިން ލޭ އޮހުރުން ހުއްޓުނީއެވެ.
ދަމުން އަހަރެން އިނގިލީގައި އޮތް ދެ އަނގޮޓިއަށް ބަލާލީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކުރީ އަހަރެންގެ އަނގޮޓި ގެންދިޔައީ ކަނޑު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެހެނެއް ނުވެއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އެ ފޮރުވީއެވެ. ނަމަވެސް އެ އަނގޮޓި އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާގެ ލަދުވެތިކަން އުފުލިއެވެ. އޭނާ މަރުވި ފަހުން އަހަރެންގެ ރުޅިވެރިކަން އުފުލިއެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން، އެ އަނގޮޓި އަހަންނަށް ހަގީގަތް ގެނެސްދިނެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން ހީކުރީ އެންމެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމަކީ އަގުހުރި އެއްޗެއް ގެއްލުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ، އެއަށްވުރެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމެއް އޮންނަކަން. އެއީ ހިތުގެ އަޑީގައި ހަގީގަތް ބާއްވައިގެން، އެ ވާހަކަ ބުނާނެ ހިތްވަރު ލިބޭއިރު ވަގުތު ފާއިތުވެފައި އޮތުމެވެ.
ނައީމް އެގާރަ އަހަރު މަޑުކުރިއެވެ. އޭނާ ހީކުރީ އަދި އެއް އަހަރީ ދުވަސް އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ރޭގަނޑުގެ ކެއުން އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ފުރުސަތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އޭނާއަށް ހެދުނީ ގޯހެކެވެ. އެއީ އޭނާ އަހަންނަށް ދިން އެންމެ ފަހު ފިލާވަޅެވެ.
އެހެންކަމުން މިހާރު އަހަރެން މީހަކުދެކެ ލޯބިވާނަމަ، އެމީހެއްގެ ކައިރީގައި އެ ބުނަމެވެ. ތަދެއް ވެއްޖެނަމަ، އެ ވާހަކަ ދައްކަމެވެ. ކުށެއް ކުރެވިއްޖެނަމަ، ބޮޑާކަމުގެ ދަށުގައި އެކަން ނުފޮރުވަން މަސައްކަތް ކުރަމެވެ. އަދި އަހަރެންގެ ދަރިން ގެއިން ނުކުމެގެންދާއިރު، މުހިންމު ވާހަކައެއް ބުނަން އޮތްނަމަ އެ ވާހަކައެއް ނުބުނެ އެކުދިން ދިޔަ ނުދެމެވެ. ސަބަބަކީ އަނގޮޓި ފެނިދާނެއެވެ. ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކިދާނެއެވެ. އަދި އިތުބާރުވެސް ބައެއް ފަހަރު އަލުން ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވަގުތަކީ— ވަގުތަކީ އެއްވެސް އޮފީހަކުން ނުވަތަ ތަނަކުން އަލުން ހޯދައިދެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
އަހަރެން ބާ އަނގޮޓީގައި އަތްލީމެވެ. ދެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލާފައި މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ، "އަހަރެން ނައީމަށް މައާފްކޮށްފިން."
ބަނދަރުގެ ތޮށިގަނޑުގައި ރާޅެއް ޖެހި އަޑު އިވުނެވެ. އެ ވަގުތު އޭނާގެ އަޑު އިވުނު ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވުނެވެ. އެއީ މައާފަށް އެދޭ އަޑެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ ކަންވީގޮތް ކިޔައިދޭ އަޑެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާ އަބަދުވެސް އަހަރެންގެ ރުޅި ފިިނިވުމުން ބުނާ ބަހެވެ. އޭނާ މަޑުމަޑުން ހީނލާފައި ބުނާ ފަދައެވެ: "އަހަންނަށް އެނގޭ ޝިފާ މައާފް ކުރާނެކަން."
އަހަރެން ހިނިތުންވެލީމެވެ. "މާ ބޮޑަށް ބޮޑާނުވޭ," އަހަރެން މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ. "ނައީމަށް ހެދުނީ ހަމަ ގޯހެއް."
ދެން އަހަރެން ގެއަށް ދިޔުމަށް ހިނގައިގަތީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ އަހަންނަށް އަނގޮޓިއެއް ގެއްލުނީ ކަމަށެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރުގެ ކައިވެންޏަށްފަހު، އެންމެ ފަހުން އަހަންނަށް ވިސްނުނީ ނައީމް އަހަންނަށް ދޫކޮށްފައި ދިޔަ އެންމެ މުހިންމު އެއްޗަކީ އަނގޮޓި ނޫންކަމެވެ.
އެއީ ހަގީގަތެވެ. އެއީ ކިތަންމެ ހިތްދަތި ހަގީގަތެއް ނަމަވެސް، އެއީ އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަންނަށް ދިން އެންމެ ފަހު ހަދިޔާއެވެ.
- ނިމުނީ -
އެ ރޭ އަހަރެން ޒިޔާދަށް ގުޅައި ގެއަށް ގެނައީމެވެ. އޭނާގެ އުމުރުން މިހާރު ތިރީސް އަހަރެވެ. އޭނާއަކީ މިހާރު ޒިންމާދާރު ބައްޕައެކެވެ. އަހަރެން އެ ސިޓީ އޭނާގެ އަތަށް ދިނީމެވެ. އޭނާ އެ ސިޓީ ކިޔައި ނިންމުމަށްފަހު، ދެއަތުން މޫނު ފޮރުވައި ގިސްލަން ފެށިއެވެ.
"މަންމާ... އަހަންނަކަށް ހަމަ ހިލާ ނޭނގެ."
"އަހަންނަށް އެނގޭ ދަރިފުޅާ."
"އަހަރެން ހީކުރީ ބައްޕަ ހުރިހާ ދަރަންޏެއް ދެއްކީ ބައްޕަގެ އަމިއްލަ ބުރަ މަސައްކަތުން ރައްކާކުރި ފައިސާއިން ކަމަށް."
"އޭނާ ދެއްކީ އެ ފައިސާއިން. އެކަމަކު ހަމައެކަނި އެއަކުން ނޫން."
"މި ހުރިހާ ތަކުލީފެއް މި ޖެހުނީ އަހަރެންގެ ސަބަބުން!"
"ނޫން," އަހަރެން އޭނާގެ އަތުގައި ހިފާލަމުން ބުނީމެވެ. "ދަރިފުޅު ނިންމީ އުމުރުން ނަވާރަ އަހަރުގައި ނިންމި ޅަ، މޮޔަ ނިންމުމެއް. ބައްޕަ ނިންމީ އެކަން ފޮރުވައި ރަނގަޅު ކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ނިންމި އިތުރު މޮޔަ ނިންމުމެއް. ދަރިފުޅުގެ މުޅި އުމުރު ދުވަހު ކުށްވެރިކަމުގެ ބުރަ އުފުލައިގެން، ތިންވަނަ މޮޔަކަން ނުކުރާތި."
ޒިޔާދުގެ ލޮލުން ކަރުނަ ނުހިފެއްޓުނެވެ. ދެން އޭނާ އަހަންނަށް މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނޭނގޭ ވާހަކައެއް ހިއްސާކުރިއެވެ. ދަރަނި އެއްކޮށް ދައްކައި ނިމުނު ދުވަހު، ނައީމް އޭނާ ގޮވައިގެން އާޓިފިޝަލް ބީޗަށް ދިޔައެވެ. ދެ ގަޑިއިރު ވަންދެން އެތަނުގައި ތިބިއިރު، ނައީމް އެއްވެސް ވަރަކަށް ހަޅޭއްލަވައި، ރުޅިއެއް ނާދެއެވެ. އޭނާ ހަމައެކަނި ބުނީ، "ދަރިފުޅާ، ކުށެއް ކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ ކުށް ފޮރުވަން ދިހަ ދޮގު ހަދަން ޖެހުމުގެ ކުރިން، އިތުބާރުކުރެވޭ މީހެއްގެ ކައިރީގައި އެ ވާހަކަ ބުނާށެވެ."
އަހަރެންގެ ހިތުގެ އަޑިން ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވިއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ ދަރިފުޅަށް އެ ދިނީ، އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަމަލުނުކުރެވުނު އެންމެ ބޮޑު ނަސޭހަތެވެ. އެއީ ހަމަ އަހަރެން ދަންނަ ނައީމެވެ؛ އެހެން މީހުންގެ މައްސަލަތަކުގައި ނުހަނު ބުއްދިވެރި، އެކަމަކު އަމިއްލަ މައްސަލަތަކުގައި ގޮތްދޫނުކުރާ، ބޮޑާ މީހެކެވެ.
ޒިޔާދު އެ ރޭ ގެއިން ނުކުމެގެން ދަމުން، ކާ މޭޒުމަތީގައި އޮތް ބާ އަނގޮޓި ނަގައި އަހަންނަށް ދިއްކޮށްލިއެވެ.
"މަންމަ ދެން މިއަޅާނަންތަ؟"
"ދަރިފުޅާ... އަދި އަހަންނަކަށް ނޭނގެ."
"ބައްޕަ ދެކެ މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައިސްފައިތަ ތިހުރީ؟"
"އާނ، ވަރަށް ބޮޑަށް."
"މައާފެއް ނުކުރާނަންތަ؟"
"އެ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ދޭކަށްވެސް އަދި އަހަންނަކަށް ނޭނގެ."
އޭނާ އެ އަނގޮޓި އަލުން މޭޒުމަތީގައި ބޭއްވިއެވެ. "ފަހަރެއްގައި، މިރޭގެ ވަގުތުން އެކަން ނިންމާކަށް މަންމައަކަށް ނުޖެހޭނެ." ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، އަހަރެންގެ ދަރިފުޅުގެ ވިސްނުމާއި ބަސްމަގުން އޭނާގެ ބައްޕަގެ ހަރުދަނާކަން ފެނިގެން ދިޔައެވެ.
އޭގެ ފަހުން އެތައް ދުވަހެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ކޮޓަރީގެ ވަތްގަނޑު ތެރޭގައި ބާއްވައިގެން ހުރީމެވެ. ބައެއް ހެނދުނުތަކުގައި އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް މަހާލަން ހިތް އެދެއެވެ. އަނެއްބައި ހެނދުނުތަކުގައި ރުޅިގަދަވެގެން ގޮސް، ކަނޑުގެ އެންމެ ފުން ހިސާބަށް އެ އެއްލާލަން ބޭނުންވެއެވެ. އަހަރެންގެ ހިތާމަތަކުގެ ތެރެއަށް މިހާރު ވަނީ ބޮޑު އޮޅުންބޮޅުމެއް ވަދެފައެވެ. އެ އަނގޮޓި ފެނުމުގެ ކުރިން، އަހަރެން ނައީމްގެ މަތިން ހަނދާންކުރީ އެއްވެސް ކިލަނބުކަމެއް ނެތް ސާފު ލޯތްބަކާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އޭނާގެ މަތިން ހަނދާންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އަހަރެންގެ ހިތް އެދެނީ އޭނާއާ ޒުވާބުކޮށް، ޝަކުވާތައް ބަންޑުންކޮށްލާށެވެ.
ބައެއް ރޭރޭ އެކަނި އިންނައިރު، އަހަރެމެންގެ ދެމެދުގައި ދެކެވެން ޖެހޭނެ ވާހަކަތައް އަހަރެންގެ ޚިޔާލަށް ގެންނަމެވެ. އަހަރެން ބުނާނެއެވެ: "ނައީމް އަހަންނަށް އިތުބާރު ކުރަން ޖެހޭނެއެއްނު!" އޭނާ އިސްޖަހައިގެން އިނދެ ބުނާނެކަން ޔަގީނެވެ: "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމްގެ ސަބަބުން އަހަރެން އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އަމިއްލަ ނަފްސު ކުށްވެރިކޮށް ހިތާމަކުރިން!" "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމް ތީ ހާދަ މޮޔަ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ." "ހާދަ ބޮޑާ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ."
ދެން ފަހަރެއްގައި އަހަރެން އަހާނަމެވެ، "ވަގުތު އޮއްވައި ތި ވާހަކަ އަހަރެން ގާތު ނުބުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟" އޭނާ ދޭނެ ޖަވާބު އަހަންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސިފަވެއެވެ: "އަހަރެން ހީކުރީ އަދި އަހަރެމެންނަށް ވަގުތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ."
އަހަންނަށް އެންމެ ފަސޭހައިން މައާފް ނުކުރެވުނު ކަމަކީ އެއީއެވެ. ގެއްލުނު ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. އަދި ވިއްކާލި އަނގޮޓިއެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ ވަގުތެވެ. އެގާރަ އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާ އެ ބޮޑު ސިއްރު ހިތުއަޅައިގެން، އަހަރެންގެ އެންމެ ގާތުގައި އުޅުނެވެ. އެ ދޮގު ފަރުދާގެ ފުރަގަހުގައި އޮވެ، އަހަރެމެން ކިތައް ރޭ އެކުގައި ސައިބޯން ތިބީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އުފަންދުވަސް ފާހަގަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އީދު ހެނދުނު އެކުގައި ހޭދަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ އެ ވާހަކަ ބުނަން އުޅެފައި، ހިތްވަރު އެލިގެން ކިތައް ރޭ ހިމޭންވީ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އަހަންނަށް ދުވަހަކުވެސް ޖަވާބު ލިބޭނެ ސުވާލުތަކެއް ނޫނެވެ.
އޭނާ ނިޔާވިތާ ތިން މަސް ފަހުން، އަހަރެމެންގެ ތިރީސް ތިންވަނަ ކައިވެނީގެ އަހަރީ ދުވަސް ބައްދަލުކުރިއެވެ. އެ ދުވަސް ފާހަގަކުރާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ޚިޔާލެއް އަހަރެންގެ ނެތެވެ. އެ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ފަތިސް ނަމާދުކޮށްގެން އަހަރެން އޮށޯވެލައިގެން އޮއްވައި، ލިޔާނާ ގުޅިއެވެ.
"މަންމާ، ގޭގަތަ ތިއުޅެނީ؟"
"އާނ ދަރިފުޅާ."
"މިދަނީ އިނގޭ."
އޭނާ އައީ ބާ ނޫސްކަރުދާހުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް އޮޅާފައި އޮތް ކުޑަ ޕާރުސަލެއް ހިފައިގެންނެވެ.
"ތީ ކޯޗެއް؟" އަހަރެން އެހީމެވެ.
"މިއީ ބައްޕަ ނިޔާވުމުގެ ކުރިން އަހަރެންގެ އަތަށް ދިން އެއްޗެއް."
އަހަރެންގެ މޭގަނޑު އަނެއްކާވެސް ތެޅިގަތެވެ. "ކޮން އިރަކު؟"
"މިދިޔަ އަހަރު."
އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލަން ހުރީމެވެ. "ދެން ތި ދެނީ މިހާރުތަ؟"
"ބައްޕަ ވަރަށް ބޮޑަށް ޝަރުތުކުރި، އަހަރީ ދުވަސް އައުމުގެ ކުރިން މަންމައަށް ނުދިނުމަށް."
"ލިޔާނާ!"
"މަންމާ، އަހަރެން ހަނދާން ހުއްޓޭ!"
"ދަރިފުޅު ހަނދާން ނެތުނީނު މިއަދާ ހަމައަށް!"
"އަހަރެންގެ ކުޑަ ދެ ކުދިން ބަލަމުން އުޅޭއިރު ބައެއް ކަންކަން ލަސްވެދާނެއެއްނު މަންމާ!"
އިރުކޮޅަކު އެކަކު އަނެކަކަށް ބަލަން ތިބުމަށްފަހު، އަހަރެމެން ދެމީހުންނަށް އެއްފަހަރާ ހީނގަނެވުނެވެ. އެއީ ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން، އެ ގޭގެ ހަތަރުފާރުގެ އެތެރޭގައި ގުގުމައިގެން ދިޔަ ފުރަތަމަ ހަގީގީ ހުނުމުގެ އަޑެވެ. އަހަރެން ސޯފާގައި އިށީނދެ، އެ ޕާރުސަލް ހުޅުވާލީމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޮތީ ވަރަށް ނަލަކޮށް ހަދާފައިވާ ކުޑަ ލަކުޑި ފޮށްޓެކެވެ. އޭގައި އެއްވެސް ގަހަނާއެއް ނެތެވެ. އަދި ފައިސާއެއްވެސް ނެތެވެ. އޮތީ ހަމައެކަނި ބާވެފައިވާ ކުޑަ ފޮޓޯއެކެވެ؛ އަހަރެމެންގެ ކައިވެނީގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ފޮޓޯއެވެ.
ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެން އެ ފޮޓޯއަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިނީމެވެ. ފޮޓޯގައި ނައީމް ފެންނަނީ ނުހަނު ޒުވާންކޮށެވެ. އޭނާގެ އިސްތަށިގަނޑު ވަނީ ކަޅުކޮށް، ބޯކޮށެވެ. އަހަރެން ފެންނަނީ ލަދުވެތިކަމާއެކު ހިނިތުންވެފައި އިން، މުޅިން ތަފާތު ޒުވާން އަންހެން ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފޮޓޯގެ ފަހަތުގައި ނައީމްގެ އަތުލިޔުމުން ނޯޓެއް ލިޔެފައި އޮތެވެ.
'ޝިފާ،
ހުރިހާ ކަމެއް އަހަރެން ރޭވި ގޮތަށް އަމާންކަމާއެކު ދިޔަނަމަ، މިރޭ އަހަރެން ޝިފާއަށް އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ އަނގޮޓީގެ މުޅި ހަގީގަތް ކިޔައިދޭނަމެވެ.'
ކަރުނައިގެ ތެރެއިންވެސް އަހަރެންގެ ތުންފަތްމައްޗަށް ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވިއެވެ.
'އަހަރެން އެ ވާހަކަ ބުނުމުން ޝިފާ އިންތިހާއަށް ރުޅިއަންނާނެކަން އަހަންނަށް ޔަގީނެވެ. އެއީ ވާނެ ގޮތެވެ.
އެހެންކަމުން، މި ވާހަކަ ފެށުމުގެ ކުރިން ބޭރުން އަހަރެމެން ދެމީހުން އެންމެ ގަޔާވާ ރެސްޓޯރެންޓުން ކާ އެއްޗެހި ގެނެސް ސުފުރާމަތީގައި އަތުރަން އަހަރެން ރޭވީމެވެ. އެއީ ޝިފާ މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައިސްގެން ކައްކަން ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، އެ ރޭ ބަނޑުހައިހޫނުކަންމަތީ ނުބެހެއްޓުމަށެވެ.'
އަހަންނަށް އަޑުވީއްލައި ހީނގަނެވުނެވެ. ލިޔާނާ އޭނާގެ އަނގަމަތީގައި އަތްއަޅައި ހިފަހައްޓައިލިއެވެ. "މިއީ ހަމަ ސީދާ ބައްޕަގެ ސިކުނޑިން ނެރޭނެ ޒާތުގެ ޚިޔާލެއް!" އޭނާ ބުންޏެވެ.
އޭގެ ތިރީގައި އިތުރު އިރުޝާދެއް އޮތެވެ؛ 'ފޮޓޯގެ ދަށަށް ބަލައިލާށެވެ.'
އަހަރެން އެ ފޮޓޯ ނެގީމެވެ. އޭގެ ދަށުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް ފަތްޖަހާފައި އޮތް ދެވަނަ ކަރުދާސްކޮޅެއް އޮތެވެ. މިއީ ކުރީގެ ނޯޓަށްވުރެ ކުރު، އެކަމަކު މާ ފުން ނޯޓެކެވެ.
'އަނގޮޓި ގެއްލުމުން ޝިފާ އެންމެ ބޮޑަށް ދެރަވީ، އަހަރެމެންގެ މާތް ކައިވެނީގެ ރަމްޒަކަށް ޝިފާގެ ފަރުވާކުޑަކަމުން އިހުމާލުވެވުނީ ކަމަށް އަހަރެން ހީކޮށްފާނެތީ ކަމަށް، އެ ހާދިސާ ހިނގި ދުވަހު ޝިފާ ބުނީމެވެ.'
އެގާރަ އަހަރު ކުރިން އަހަރެން ރޮމުން ބުނި އެ ބަސްތައް ކުއްލިއަކަށް ހަނދާނަށް އައެވެ. އަހަރެން އެކަން ހަނދާން ނެތިފައި އޮތް ނަމަވެސް، އޭނާ އެންމެ ބަހެއްވެސް ހަނދާން ނައްތައެއް ނުލައެވެ.
'އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެފަދަ ގޮތަކަށް ގަބޫލުނުކުރާކަން ޝިފާއަށް އެނގެން އަހަރެން ބޭނުމެވެ.' އަހަރެންގެ ކަރުބެދި، އަޑު ބޭރުނުވާ ވަރުވިއެވެ. 'ޝިފާ ދުވަހަކުވެސް އަހަރެމެންގެ ކައިވެންޏަކަށް އިހުމާލެއް ނުވެއެވެ. އެ ކައިވެންޏަށް އިހުމާލުވީ އަހަންނެވެ. އަހަރެންގެ ތެދުވެރިކަން ވަގުތީ ގޮތުން ނަމަވެސް ގެއްލުނީއެވެ.'
އަހަރެން ކިޔުން މަޑުޖައްސާލީމެވެ. ލޮލަށް ޖަމާވި ކަރުނަތަކުގެ ސަބަބުން ދެން އޮތް ޖުމްލަ ފެންނަނީ ފުސްކޮށެވެ.
'އަހަރެން އަލުން އިސްލާހުވެ، ޝިފާގެ އިތުބާރު ހޯދަން އެތެރެއެތެރެއިން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަކަން ޝިފާއަށް ނޭނގުނުއިރުވެސް، އަހަރެންގެ ގާތުގައި ސާބިތުވެ ހުރީތީ ހިތުގެ އަޑިން ޝުކުރުވެރިވަމެވެ.'
ދެން އޮތީ އެންމެ ފަހު ފޮޅުވަތެވެ. 'މިރޭ މާތް ﷲ އަހަންނަށް ހިތްވަރު ދެއްވައިފިނަމަ، މި ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކަރުދާހުގައި ފޮރުވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސީދާ ޝިފާގެ ލޮލަށް ބަލައިގެން، އަހަރެންގެ ދުލުން ކިޔައިދޭނަމެވެ. — ނައީމް'
އޭނާއަށް އެ ރޭގެ ފުރުސަތެއް ނުލިބުނެވެ. އަދި އަހަންނަށްވެސް އޭނާގެ ދުލުން އެ ވާހަކަ އަޑުއެހުމުގެ ނަސީބެއް ނުލިބުނެވެ. އަހަރެން އެ ކަރުދާސްކޮޅު މޭގައި ޖައްސައި ބާރުކޮށްލައިގެން އިނދެ ގިސްލަމުން ގެންދިޔައީމެވެ. ލިޔާނާ އައިސް އަހަރެންގެ ކައިރީގައި އިށީނދެ، އަހަރެންގެ ގައިގައި ބައްދައިގަތެވެ. ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެމެން ދެމައިން ކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަމެވެ. ދެން އޭނާ ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމާ... އެ އަނގޮޓި ނުފެނުނު ނަމައޭ ހިތަށް އަރާތަ؟"
އަހަރެން ފުންކޮށް އެކަމާ ވިސްނައިލީމެވެ. "ނޫން ދަރިފުޅާ." "މިހާ ބޮޑަށް ހިތުގައި ޖެހުނުއިރުވެސްތަ؟" "އާނއެކެވެ." "ކީއްވެގެން؟" "މުޅި އުމުރު ދުވަހު، ދަރިފުޅުގެ ބައްޕަގެ އަސްލު ސޫރަ ނޫން، ފުރިހަމަ ކަމަށް ދެއްކި އެހެން ސޫރައަކަށް ލޯބިކުރުމަށްވުރެ، ހިތި ނަމަވެސް އޭނާގެ ހަގީގަތް އެނގުން މާ ރަނގަޅު."
ލިޔާނާ ހިމޭންކަމާއެކު ބޯޖަހައިލިއެވެ. ދެން އޭނާ އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމަ އަދިވެސް ބައްޕަދެކެ ލޯބިވޭތަ؟"
އަހަރެން ސިޓިންގރޫމުގައި ހުރި އޭނާގެ ހުސް ގޮނޑިއަށް ބަލައިލީމެވެ. "އާނއެކެވެ." އެ ޖަވާބުން އަހަރެން އަމިއްލައަށްވެސް ހައިރާންވިއެވެ. ހިތުގައި އުފެދުނު ރުޅިވެރިކަމުގެ މައްޗަށް، ލޯބި ކުރިހޯދައިފިއެވެ. އެތައް ލަކުނުތަކަކާއި ބަދަލުތަކަކާއެކު ނަމަވެސް، އެ ލޯބި އަދިވެސް ދިރި އެބައޮތެވެ.
އެ ދުވަހުގެ ހަވީރުގެ ވަގުތުގައި، އަހަރެން އެކަނިމާއެކަނި މާލޭގެ ގޮނޑުދޮށަށް ދިޔައީމެވެ. އުޑުމަތި މަޑުމަޑުން އަނދިރިވަމުން، އިރުއޮއްސުމުގެ ރަން ދޯދިތައް ފެތުރެމުން ދިޔައެވެ. ކަނޑުމަތިން ލޯންޗުތައް އެކި ރަށްރަށާ ދިމާލަށް ދުއްވަމުން ދިޔައެވެ. ޒުވާނުން ތޮށިގަނޑު މަތީގައި ތިބެ ސައްލާކުރެއެވެ. އާއިލާތަކުން ކުދިން ގޮވައިގެން ހަވީރުގެ ފިނިވައި ހޯދަން ހިނގާލަން ނުކުމެ އުޅެއެވެ. ސައިކަލްތަކުގެ އަޑު އަހަރެންގެ ފުރަގަހުން މެދުކެނޑުމެއް ނެތި އިވެމުން ދިޔައެވެ. ނައީމް ވަކިވެދިޔަ ނަމަވެސް، ދުނިޔެ އޭގެ ހަލަބޮލިކަމުގައި ހަމަ ކުރިއަށް ދަނީއެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން އެކަމާ މެދު ނުހަނު ދެރަވިއެވެ؛ އަހަރެންގެ މުޅި ދުނިޔެ ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދިޔައިރުވެސް، މި ރަށް ހުއްޓުމެއް ނެތި ކުރިއަށް ދަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް ވިސްނިއްޖެއެވެ؛ އެއްވެސް މީހެއްގެ ހިތާމައަކަށްޓަކައި ދުނިޔެ މަޑެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ހިތާމަތަކާއެކުވެސް ދިރިއުޅުމާއިގެން ކުރިއަށް ދާން ދަސްކޮށްދެނީއެވެ.
އަހަރެންގެ ޖީބުގައި ކައިވެނީގެ ދެ އަނގޮޓިވެސް އޮތެވެ؛ އަސްލު ބާ އަނގޮޓިއާއި، އެ އަނގޮޓި "ގެއްލުނު" ކަމަށް ބުނެ ނައީމް ފަހުން ގަނެދިން އާ އަނގޮޓިއެވެ. އަހަރެން މޫދާ ދިމާލަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިށީނީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ، އަހަރެންގެ ބާ އަނގޮޓި ވަޅުލެވިފައި އޮތީ ކަނޑުގެ އަޑީގެ ވެލިގަނޑު ތެރޭގައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ފަރުގެ ގަލެއްގެ ދޭތެރޭގައި ތާށިވެފައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ބާރު އޮއިވަރާއެކު ކަނޑުގެ އެންމެ ފުނަށް ގެނބިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ނެގީމެވެ. އޭގެ ރަންކުލަ ވަނީ ފަނޑުވެފައެވެ. ކުރެހުންތައް ވަނީ ފުހެވިފައެވެ. އަހަރެން ހަނދާން ހުންނަހާ އެ ރީއްޗެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ހަނދާންތަކުން އެ އަނގޮޓި އޮފްކޮށްދިނީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ވަގުތުކޮޅަކަށް އަހަރެން އެ ކަނޑަށް އުކާލަން ހިތަށް އެރިއެވެ. ނައީމް އަމިއްލައަށްވެސް ލިޔެފައިވަނީ އަހަރެން ރުޅިއައުމުގެ ހައްގު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. ފަހަރެއްގައި ކަނޑަށް އެ އަނގޮޓި ހަގީގަތުގައިވެސް ދޫކޮށްލުމުން މި ވާހަކަ ނިމިދާނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިލިތަކުގެ ދެމެދުގައި ހިފަހައްޓާލީމެވެ. ދެން އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ ގޭގެ މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. ކުޑަކުޑަ ކުލީ ކޮޓަރިއެކެވެ. އެންމެ ފަންކާއެކެވެ. އެންމެ ގޮދަޑިއެކެވެ. ދެމީހުންނަށް ކިރިޔާ ވަދެވޭވަރުގެ ބަދިގެއެކެވެ. މަސައްކަތުން ވަރުބަލިވެގެން ނައީމް ގެއަށް އަންނަ ގޮތެވެ. އަހަރެން ކާން ހަދައިގެން އިންތިޒާރުގައި އިންނަ ގޮތެވެ. މަސް ނިމޭއިރު ދެމީހުން ފައިސާ ގުނަން ތިބޭ ގޮތެވެ.
އެ އަނގޮޓި އޭރުވެސް އޮތެވެ. ލިޔާނާ އުފަންވީއިރުވެސް އޮތެވެ. ނިޝާ ސްކޫލަށް ދިޔަ ފުރަތަމަ ދުވަހުވެސް އޮތެވެ. ޒިޔާދު ތުއްތުއިރު ނައީމްގެ މޭމަތީގައި ނިދާފައި އޮތް އިރުވެސް އޮތެވެ. އީދު ހެނދުނުތަކާއި، ބަލިވުމާއި، ޒުވާބުތަކާއި، އަލުން ސުލްހަވުމުގައިވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރެވެ. އެ އަނގޮޓީގައި ދޮގެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދޮގު ހެދުމުގެ މާ ކުރިންވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. އެންމެ ކުށަކަށް އެ އަނގޮޓިއާ ގުޅިފައިވާ ހުރިހާ ހަނދާނެއް މިލްކެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް ލެއްވީމެވެ. އަދިވެސް އެ ހަމަ ހެޔޮވަރެވެ. ދެން އާ އަނގޮޓި އޭގެ ކައިރީގައި އަޅާލީމެވެ. ދެ އަނގޮޓި. ދެ ހަގީގަތް. އެއް ކައިވެނި. ބާ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ އަހަރެމެން ފެށި ދިރިއުޅުމެވެ. ދެވަނަ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ ސިއްރަށްފަހު އައި އަހަރުތަކެވެ. ވަކިވަކިން ބަލާއިރު އެއިން އެއްވެސް އަނގޮޓިއަކުން މުޅި ވާހަކައެއް ކިޔައެއް ނުދެއެވެ.
އަހަރެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލީމެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަންނަށް ދޮގު ހެދިއެވެ. އެއީ ތެދެކެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަރެމެންގެ ދަރިފުޅު ސަލާމަތްކުރިއެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ ބޮޑާވިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ ބިރުގަތެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އަމިއްލަ އެދުމުގެ ނިންމުންތަކެއް ނިންމިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރީ ހިމޭނުން އެކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވިއެވެ. އެއީވެސް ހަމަ ތެދެކެވެ.
އިންސާނުންނަކީ ހަމައެކަނި އެއް ސިފައެއްގައި ތިބޭ ބައެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ނައީމް "މުޅި އިންސާނާގެ މަތިން ހަނދާންކުރާށޭ" ބުނި މާނައަކީ އެއީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ކައިވެނީގެ ބައްތިރީސް އަހަރުން އަހަންނަށް ވަރަށް އާދައިގެ ކަމެއް ދަސްކޮށްދީފިއެވެ. މީހަކުދެކެ ލޯބިވުމަކީ އެމީހަކީ ފުރިހަމަ މީހެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމެއް ނޫނެވެ. މީހަކަށް މައާފްކުރުމަކީ އެމީހަކު ދުވަހަކުވެސް ތަދުނުކުރާ ކަމަށް ހެދުމެއް ނޫނެވެ. އަދި މީހަކު މަރުވުމުން އެމީހަކީ ކުށެއް ނެތް ވަލީވެރިއަކަށް ހެދުމަކީވެސް ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ.
އަހަންނަށް ނައީމްދެކެ ލޯބިވެސް ވެވިދާނެއެވެ، އަދި ހަމަ އެއާއކު ރުޅިވެސް އާދެވިދާނެއެވެ. އަހަންނަށް އޭނާއަށް މައާފްވެސް ކުރެވިދާނެއެވެ، އަދި އޭނާ އަހަންނަށް އިތުބާރު ނުކުރީތީ ދެރަވެސް ވެވިދާނެއެވެ. އޭނާގެ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރާއިރު، އޭނާގެ ކުށްތައް ފޮރުވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެއީ މުޅި އިންސާނާއެވެ.
އަހަރެން އަތް އުފުލާލީމެވެ. "ޔާ ﷲ، ނައީމަށް އެނގިގެންނާއި ނޭނގި ކުރެވުނު ކުށްތަކަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާ ކުރި ހެޔޮ އަމަލުތައް ގަބޫލުކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ބޮޑާކަމާއި، ބިރުވެރިކަމާއި، ނިކަމެތިކަމަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކަށްވަޅު އަލިކޮށްދެއްވާށިއެވެ."
ވައިރޯޅިތައް ފެންގަނޑުމަތިން ޖެހެމުން ދިޔައެވެ. ދެން އަހަރެން އިތުރުކޮށްލީމެވެ، "އަދި އަހަންނަށް ކުރެވުނު ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން، އޭނާ އަހަންނަށް ނުބުނެ މައާފްކުރި ކަންތައްތަކަށް އަހަންނަށްވެސް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ."
ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އަހަރެންގެ ހިތަށް ލުއިކަމެއް ލިބުނެވެ. އެއީ މުޅިން ފަސޭހަވުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ޒަޚަމްތަކަކީ ފިލައިގެންދާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއިން ލޭ އޮހުރުން ހުއްޓުނީއެވެ.
ދަމުން އަހަރެން އިނގިލީގައި އޮތް ދެ އަނގޮޓިއަށް ބަލާލީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކުރީ އަހަރެންގެ އަނގޮޓި ގެންދިޔައީ ކަނޑު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެހެނެއް ނުވެއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އެ ފޮރުވީއެވެ. ނަމަވެސް އެ އަނގޮޓި އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާގެ ލަދުވެތިކަން އުފުލިއެވެ. އޭނާ މަރުވި ފަހުން އަހަރެންގެ ރުޅިވެރިކަން އުފުލިއެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން، އެ އަނގޮޓި އަހަންނަށް ހަގީގަތް ގެނެސްދިނެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން ހީކުރީ އެންމެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމަކީ އަގުހުރި އެއްޗެއް ގެއްލުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ، އެއަށްވުރެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމެއް އޮންނަކަން. އެއީ ހިތުގެ އަޑީގައި ހަގީގަތް ބާއްވައިގެން، އެ ވާހަކަ ބުނާނެ ހިތްވަރު ލިބޭއިރު ވަގުތު ފާއިތުވެފައި އޮތުމެވެ.
ނައީމް އެގާރަ އަހަރު މަޑުކުރިއެވެ. އޭނާ ހީކުރީ އަދި އެއް އަހަރީ ދުވަސް އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ރޭގަނޑުގެ ކެއުން އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ފުރުސަތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އޭނާއަށް ހެދުނީ ގޯހެކެވެ. އެއީ އޭނާ އަހަންނަށް ދިން އެންމެ ފަހު ފިލާވަޅެވެ.
އެހެންކަމުން މިހާރު އަހަރެން މީހަކުދެކެ ލޯބިވާނަމަ، އެމީހެއްގެ ކައިރީގައި އެ ބުނަމެވެ. ތަދެއް ވެއްޖެނަމަ، އެ ވާހަކަ ދައްކަމެވެ. ކުށެއް ކުރެވިއްޖެނަމަ، ބޮޑާކަމުގެ ދަށުގައި އެކަން ނުފޮރުވަން މަސައްކަތް ކުރަމެވެ. އަދި އަހަރެންގެ ދަރިން ގެއިން ނުކުމެގެންދާއިރު، މުހިންމު ވާހަކައެއް ބުނަން އޮތްނަމަ އެ ވާހަކައެއް ނުބުނެ އެކުދިން ދިޔަ ނުދެމެވެ. ސަބަބަކީ އަނގޮޓި ފެނިދާނެއެވެ. ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކިދާނެއެވެ. އަދި އިތުބާރުވެސް ބައެއް ފަހަރު އަލުން ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވަގުތަކީ— ވަގުތަކީ އެއްވެސް އޮފީހަކުން ނުވަތަ ތަނަކުން އަލުން ހޯދައިދެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
އަހަރެން ބާ އަނގޮޓީގައި އަތްލީމެވެ. ދެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލާފައި މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ، "އަހަރެން ނައީމަށް މައާފްކޮށްފިން."
ބަނދަރުގެ ތޮށިގަނޑުގައި ރާޅެއް ޖެހި އަޑު އިވުނެވެ. އެ ވަގުތު އޭނާގެ އަޑު އިވުނު ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވުނެވެ. އެއީ މައާފަށް އެދޭ އަޑެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ ކަންވީގޮތް ކިޔައިދޭ އަޑެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާ އަބަދުވެސް އަހަރެންގެ ރުޅި ފިިނިވުމުން ބުނާ ބަހެވެ. އޭނާ މަޑުމަޑުން ހީނލާފައި ބުނާ ފަދައެވެ: "އަހަންނަށް އެނގޭ ޝިފާ މައާފް ކުރާނެކަން."
އަހަރެން ހިނިތުންވެލީމެވެ. "މާ ބޮޑަށް ބޮޑާނުވޭ," އަހަރެން މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ. "ނައީމަށް ހެދުނީ ހަމަ ގޯހެއް."
ދެން އަހަރެން ގެއަށް ދިޔުމަށް ހިނގައިގަތީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ އަހަންނަށް އަނގޮޓިއެއް ގެއްލުނީ ކަމަށެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރުގެ ކައިވެންޏަށްފަހު، އެންމެ ފަހުން އަހަންނަށް ވިސްނުނީ ނައީމް އަހަންނަށް ދޫކޮށްފައި ދިޔަ އެންމެ މުހިންމު އެއްޗަކީ އަނގޮޓި ނޫންކަމެވެ.
އެއީ ހަގީގަތެވެ. އެއީ ކިތަންމެ ހިތްދަތި ހަގީގަތެއް ނަމަވެސް، އެއީ އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަންނަށް ދިން އެންމެ ފަހު ހަދިޔާއެވެ.
އޭނާ އެ އަނގޮޓި އަލުން މޭޒުމަތީގައި ބޭއްވިއެވެ. "ފަހަރެއްގައި، މިރޭގެ ވަގުތުން އެކަން ނިންމާކަށް މަންމައަކަށް ނުޖެހޭނެ." ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، އަހަރެންގެ ދަރިފުޅުގެ ވިސްނުމާއި ބަސްމަގުން އޭނާގެ ބައްޕަގެ ހަރުދަނާކަން ފެނިގެން ދިޔައެވެ.
އޭގެ ފަހުން އެތައް ދުވަހެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ކޮޓަރީގެ ވަތްގަނޑު ތެރޭގައި ބާއްވައިގެން ހުރީމެވެ. ބައެއް ހެނދުނުތަކުގައި އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް މަހާލަން ހިތް އެދެއެވެ. އަނެއްބައި ހެނދުނުތަކުގައި ރުޅިގަދަވެގެން ގޮސް، ކަނޑުގެ އެންމެ ފުން ހިސާބަށް އެ އެއްލާލަން ބޭނުންވެއެވެ. އަހަރެންގެ ހިތާމަތަކުގެ ތެރެއަށް މިހާރު ވަނީ ބޮޑު އޮޅުންބޮޅުމެއް ވަދެފައެވެ. އެ އަނގޮޓި ފެނުމުގެ ކުރިން، އަހަރެން ނައީމްގެ މަތިން ހަނދާންކުރީ އެއްވެސް ކިލަނބުކަމެއް ނެތް ސާފު ލޯތްބަކާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އޭނާގެ މަތިން ހަނދާންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އަހަރެންގެ ހިތް އެދެނީ އޭނާއާ ޒުވާބުކޮށް، ޝަކުވާތައް ބަންޑުންކޮށްލާށެވެ.
ބައެއް ރޭރޭ އެކަނި އިންނައިރު، އަހަރެމެންގެ ދެމެދުގައި ދެކެވެން ޖެހޭނެ ވާހަކަތައް އަހަރެންގެ ޚިޔާލަށް ގެންނަމެވެ. އަހަރެން ބުނާނެއެވެ: "ނައީމް އަހަންނަށް އިތުބާރު ކުރަން ޖެހޭނެއެއްނު!" އޭނާ އިސްޖަހައިގެން އިނދެ ބުނާނެކަން ޔަގީނެވެ: "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމްގެ ސަބަބުން އަހަރެން އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އަމިއްލަ ނަފްސު ކުށްވެރިކޮށް ހިތާމަކުރިން!" "އަހަންނަށް އެނގެއެވެ." "ނައީމް ތީ ހާދަ މޮޔަ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ." "ހާދަ ބޮޑާ މީހެކެވެ!" "އާނއެކެވެ."
ދެން ފަހަރެއްގައި އަހަރެން އަހާނަމެވެ، "ވަގުތު އޮއްވައި ތި ވާހަކަ އަހަރެން ގާތު ނުބުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟" އޭނާ ދޭނެ ޖަވާބު އަހަންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސިފަވެއެވެ: "އަހަރެން ހީކުރީ އަދި އަހަރެމެންނަށް ވަގުތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ."
އަހަންނަށް އެންމެ ފަސޭހައިން މައާފް ނުކުރެވުނު ކަމަކީ އެއީއެވެ. ގެއްލުނު ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. އަދި ވިއްކާލި އަނގޮޓިއެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ ވަގުތެވެ. އެގާރަ އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާ އެ ބޮޑު ސިއްރު ހިތުއަޅައިގެން، އަހަރެންގެ އެންމެ ގާތުގައި އުޅުނެވެ. އެ ދޮގު ފަރުދާގެ ފުރަގަހުގައި އޮވެ، އަހަރެމެން ކިތައް ރޭ އެކުގައި ސައިބޯން ތިބީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އުފަންދުވަސް ފާހަގަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް އީދު ހެނދުނު އެކުގައި ހޭދަކުރީމު ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ އެ ވާހަކަ ބުނަން އުޅެފައި، ހިތްވަރު އެލިގެން ކިތައް ރޭ ހިމޭންވީ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އަހަންނަށް ދުވަހަކުވެސް ޖަވާބު ލިބޭނެ ސުވާލުތަކެއް ނޫނެވެ.
އޭނާ ނިޔާވިތާ ތިން މަސް ފަހުން، އަހަރެމެންގެ ތިރީސް ތިންވަނަ ކައިވެނީގެ އަހަރީ ދުވަސް ބައްދަލުކުރިއެވެ. އެ ދުވަސް ފާހަގަކުރާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ޚިޔާލެއް އަހަރެންގެ ނެތެވެ. އެ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ފަތިސް ނަމާދުކޮށްގެން އަހަރެން އޮށޯވެލައިގެން އޮއްވައި، ލިޔާނާ ގުޅިއެވެ.
"މަންމާ، ގޭގަތަ ތިއުޅެނީ؟"
"އާނ ދަރިފުޅާ."
"މިދަނީ އިނގޭ."
އޭނާ އައީ ބާ ނޫސްކަރުދާހުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް އޮޅާފައި އޮތް ކުޑަ ޕާރުސަލެއް ހިފައިގެންނެވެ.
"ތީ ކޯޗެއް؟" އަހަރެން އެހީމެވެ.
"މިއީ ބައްޕަ ނިޔާވުމުގެ ކުރިން އަހަރެންގެ އަތަށް ދިން އެއްޗެއް."
އަހަރެންގެ މޭގަނޑު އަނެއްކާވެސް ތެޅިގަތެވެ. "ކޮން އިރަކު؟"
"މިދިޔަ އަހަރު."
އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލަން ހުރީމެވެ. "ދެން ތި ދެނީ މިހާރުތަ؟"
"ބައްޕަ ވަރަށް ބޮޑަށް ޝަރުތުކުރި، އަހަރީ ދުވަސް އައުމުގެ ކުރިން މަންމައަށް ނުދިނުމަށް."
"ލިޔާނާ!"
"މަންމާ، އަހަރެން ހަނދާން ހުއްޓޭ!"
"ދަރިފުޅު ހަނދާން ނެތުނީނު މިއަދާ ހަމައަށް!"
"އަހަރެންގެ ކުޑަ ދެ ކުދިން ބަލަމުން އުޅޭއިރު ބައެއް ކަންކަން ލަސްވެދާނެއެއްނު މަންމާ!"
އިރުކޮޅަކު އެކަކު އަނެކަކަށް ބަލަން ތިބުމަށްފަހު، އަހަރެމެން ދެމީހުންނަށް އެއްފަހަރާ ހީނގަނެވުނެވެ. އެއީ ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން، އެ ގޭގެ ހަތަރުފާރުގެ އެތެރޭގައި ގުގުމައިގެން ދިޔަ ފުރަތަމަ ހަގީގީ ހުނުމުގެ އަޑެވެ. އަހަރެން ސޯފާގައި އިށީނދެ، އެ ޕާރުސަލް ހުޅުވާލީމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޮތީ ވަރަށް ނަލަކޮށް ހަދާފައިވާ ކުޑަ ލަކުޑި ފޮށްޓެކެވެ. އޭގައި އެއްވެސް ގަހަނާއެއް ނެތެވެ. އަދި ފައިސާއެއްވެސް ނެތެވެ. އޮތީ ހަމައެކަނި ބާވެފައިވާ ކުޑަ ފޮޓޯއެކެވެ؛ އަހަރެމެންގެ ކައިވެނީގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ފޮޓޯއެވެ.
ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެން އެ ފޮޓޯއަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިނީމެވެ. ފޮޓޯގައި ނައީމް ފެންނަނީ ނުހަނު ޒުވާންކޮށެވެ. އޭނާގެ އިސްތަށިގަނޑު ވަނީ ކަޅުކޮށް، ބޯކޮށެވެ. އަހަރެން ފެންނަނީ ލަދުވެތިކަމާއެކު ހިނިތުންވެފައި އިން، މުޅިން ތަފާތު ޒުވާން އަންހެން ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފޮޓޯގެ ފަހަތުގައި ނައީމްގެ އަތުލިޔުމުން ނޯޓެއް ލިޔެފައި އޮތެވެ.
'ޝިފާ،
ހުރިހާ ކަމެއް އަހަރެން ރޭވި ގޮތަށް އަމާންކަމާއެކު ދިޔަނަމަ، މިރޭ އަހަރެން ޝިފާއަށް އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ އަނގޮޓީގެ މުޅި ހަގީގަތް ކިޔައިދޭނަމެވެ.'
ކަރުނައިގެ ތެރެއިންވެސް އަހަރެންގެ ތުންފަތްމައްޗަށް ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވިއެވެ.
'އަހަރެން އެ ވާހަކަ ބުނުމުން ޝިފާ އިންތިހާއަށް ރުޅިއަންނާނެކަން އަހަންނަށް ޔަގީނެވެ. އެއީ ވާނެ ގޮތެވެ.
އެހެންކަމުން، މި ވާހަކަ ފެށުމުގެ ކުރިން ބޭރުން އަހަރެމެން ދެމީހުން އެންމެ ގަޔާވާ ރެސްޓޯރެންޓުން ކާ އެއްޗެހި ގެނެސް ސުފުރާމަތީގައި އަތުރަން އަހަރެން ރޭވީމެވެ. އެއީ ޝިފާ މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައިސްގެން ކައްކަން ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، އެ ރޭ ބަނޑުހައިހޫނުކަންމަތީ ނުބެހެއްޓުމަށެވެ.'
އަހަންނަށް އަޑުވީއްލައި ހީނގަނެވުނެވެ. ލިޔާނާ އޭނާގެ އަނގަމަތީގައި އަތްއަޅައި ހިފަހައްޓައިލިއެވެ. "މިއީ ހަމަ ސީދާ ބައްޕަގެ ސިކުނޑިން ނެރޭނެ ޒާތުގެ ޚިޔާލެއް!" އޭނާ ބުންޏެވެ.
އޭގެ ތިރީގައި އިތުރު އިރުޝާދެއް އޮތެވެ؛ 'ފޮޓޯގެ ދަށަށް ބަލައިލާށެވެ.'
އަހަރެން އެ ފޮޓޯ ނެގީމެވެ. އޭގެ ދަށުގައި ވަރަށް ރީތިކޮށް ފަތްޖަހާފައި އޮތް ދެވަނަ ކަރުދާސްކޮޅެއް އޮތެވެ. މިއީ ކުރީގެ ނޯޓަށްވުރެ ކުރު، އެކަމަކު މާ ފުން ނޯޓެކެވެ.
'އަނގޮޓި ގެއްލުމުން ޝިފާ އެންމެ ބޮޑަށް ދެރަވީ، އަހަރެމެންގެ މާތް ކައިވެނީގެ ރަމްޒަކަށް ޝިފާގެ ފަރުވާކުޑަކަމުން އިހުމާލުވެވުނީ ކަމަށް އަހަރެން ހީކޮށްފާނެތީ ކަމަށް، އެ ހާދިސާ ހިނގި ދުވަހު ޝިފާ ބުނީމެވެ.'
އެގާރަ އަހަރު ކުރިން އަހަރެން ރޮމުން ބުނި އެ ބަސްތައް ކުއްލިއަކަށް ހަނދާނަށް އައެވެ. އަހަރެން އެކަން ހަނދާން ނެތިފައި އޮތް ނަމަވެސް، އޭނާ އެންމެ ބަހެއްވެސް ހަނދާން ނައްތައެއް ނުލައެވެ.
'އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެފަދަ ގޮތަކަށް ގަބޫލުނުކުރާކަން ޝިފާއަށް އެނގެން އަހަރެން ބޭނުމެވެ.' އަހަރެންގެ ކަރުބެދި، އަޑު ބޭރުނުވާ ވަރުވިއެވެ. 'ޝިފާ ދުވަހަކުވެސް އަހަރެމެންގެ ކައިވެންޏަކަށް އިހުމާލެއް ނުވެއެވެ. އެ ކައިވެންޏަށް އިހުމާލުވީ އަހަންނެވެ. އަހަރެންގެ ތެދުވެރިކަން ވަގުތީ ގޮތުން ނަމަވެސް ގެއްލުނީއެވެ.'
އަހަރެން ކިޔުން މަޑުޖައްސާލީމެވެ. ލޮލަށް ޖަމާވި ކަރުނަތަކުގެ ސަބަބުން ދެން އޮތް ޖުމްލަ ފެންނަނީ ފުސްކޮށެވެ.
'އަހަރެން އަލުން އިސްލާހުވެ، ޝިފާގެ އިތުބާރު ހޯދަން އެތެރެއެތެރެއިން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަކަން ޝިފާއަށް ނޭނގުނުއިރުވެސް، އަހަރެންގެ ގާތުގައި ސާބިތުވެ ހުރީތީ ހިތުގެ އަޑިން ޝުކުރުވެރިވަމެވެ.'
ދެން އޮތީ އެންމެ ފަހު ފޮޅުވަތެވެ. 'މިރޭ މާތް ﷲ އަހަންނަށް ހިތްވަރު ދެއްވައިފިނަމަ، މި ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކަރުދާހުގައި ފޮރުވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސީދާ ޝިފާގެ ލޮލަށް ބަލައިގެން، އަހަރެންގެ ދުލުން ކިޔައިދޭނަމެވެ. — ނައީމް'
އޭނާއަށް އެ ރޭގެ ފުރުސަތެއް ނުލިބުނެވެ. އަދި އަހަންނަށްވެސް އޭނާގެ ދުލުން އެ ވާހަކަ އަޑުއެހުމުގެ ނަސީބެއް ނުލިބުނެވެ. އަހަރެން އެ ކަރުދާސްކޮޅު މޭގައި ޖައްސައި ބާރުކޮށްލައިގެން އިނދެ ގިސްލަމުން ގެންދިޔައީމެވެ. ލިޔާނާ އައިސް އަހަރެންގެ ކައިރީގައި އިށީނދެ، އަހަރެންގެ ގައިގައި ބައްދައިގަތެވެ. ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ވަންދެން އަހަރެމެން ދެމައިން ކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަމެވެ. ދެން އޭނާ ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމާ... އެ އަނގޮޓި ނުފެނުނު ނަމައޭ ހިތަށް އަރާތަ؟"
އަހަރެން ފުންކޮށް އެކަމާ ވިސްނައިލީމެވެ. "ނޫން ދަރިފުޅާ." "މިހާ ބޮޑަށް ހިތުގައި ޖެހުނުއިރުވެސްތަ؟" "އާނއެކެވެ." "ކީއްވެގެން؟" "މުޅި އުމުރު ދުވަހު، ދަރިފުޅުގެ ބައްޕަގެ އަސްލު ސޫރަ ނޫން، ފުރިހަމަ ކަމަށް ދެއްކި އެހެން ސޫރައަކަށް ލޯބިކުރުމަށްވުރެ، ހިތި ނަމަވެސް އޭނާގެ ހަގީގަތް އެނގުން މާ ރަނގަޅު."
ލިޔާނާ ހިމޭންކަމާއެކު ބޯޖަހައިލިއެވެ. ދެން އޭނާ އަހައިލިއެވެ؛ "މަންމަ އަދިވެސް ބައްޕަދެކެ ލޯބިވޭތަ؟"
އަހަރެން ސިޓިންގރޫމުގައި ހުރި އޭނާގެ ހުސް ގޮނޑިއަށް ބަލައިލީމެވެ. "އާނއެކެވެ." އެ ޖަވާބުން އަހަރެން އަމިއްލައަށްވެސް ހައިރާންވިއެވެ. ހިތުގައި އުފެދުނު ރުޅިވެރިކަމުގެ މައްޗަށް، ލޯބި ކުރިހޯދައިފިއެވެ. އެތައް ލަކުނުތަކަކާއި ބަދަލުތަކަކާއެކު ނަމަވެސް، އެ ލޯބި އަދިވެސް ދިރި އެބައޮތެވެ.
އެ ދުވަހުގެ ހަވީރުގެ ވަގުތުގައި، އަހަރެން އެކަނިމާއެކަނި މާލޭގެ ގޮނޑުދޮށަށް ދިޔައީމެވެ. އުޑުމަތި މަޑުމަޑުން އަނދިރިވަމުން، އިރުއޮއްސުމުގެ ރަން ދޯދިތައް ފެތުރެމުން ދިޔައެވެ. ކަނޑުމަތިން ލޯންޗުތައް އެކި ރަށްރަށާ ދިމާލަށް ދުއްވަމުން ދިޔައެވެ. ޒުވާނުން ތޮށިގަނޑު މަތީގައި ތިބެ ސައްލާކުރެއެވެ. އާއިލާތަކުން ކުދިން ގޮވައިގެން ހަވީރުގެ ފިނިވައި ހޯދަން ހިނގާލަން ނުކުމެ އުޅެއެވެ. ސައިކަލްތަކުގެ އަޑު އަހަރެންގެ ފުރަގަހުން މެދުކެނޑުމެއް ނެތި އިވެމުން ދިޔައެވެ. ނައީމް ވަކިވެދިޔަ ނަމަވެސް، ދުނިޔެ އޭގެ ހަލަބޮލިކަމުގައި ހަމަ ކުރިއަށް ދަނީއެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން އެކަމާ މެދު ނުހަނު ދެރަވިއެވެ؛ އަހަރެންގެ މުޅި ދުނިޔެ ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދިޔައިރުވެސް، މި ރަށް ހުއްޓުމެއް ނެތި ކުރިއަށް ދަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް ވިސްނިއްޖެއެވެ؛ އެއްވެސް މީހެއްގެ ހިތާމައަކަށްޓަކައި ދުނިޔެ މަޑެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ހިތާމަތަކާއެކުވެސް ދިރިއުޅުމާއިގެން ކުރިއަށް ދާން ދަސްކޮށްދެނީއެވެ.
އަހަރެންގެ ޖީބުގައި ކައިވެނީގެ ދެ އަނގޮޓިވެސް އޮތެވެ؛ އަސްލު ބާ އަނގޮޓިއާއި، އެ އަނގޮޓި "ގެއްލުނު" ކަމަށް ބުނެ ނައީމް ފަހުން ގަނެދިން އާ އަނގޮޓިއެވެ. އަހަރެން މޫދާ ދިމާލަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިށީނީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ، އަހަރެންގެ ބާ އަނގޮޓި ވަޅުލެވިފައި އޮތީ ކަނޑުގެ އަޑީގެ ވެލިގަނޑު ތެރޭގައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ފަރުގެ ގަލެއްގެ ދޭތެރޭގައި ތާށިވެފައި ކަމަށެވެ. ނޫނީ ބާރު އޮއިވަރާއެކު ކަނޑުގެ އެންމެ ފުނަށް ގެނބިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި ނެގީމެވެ. އޭގެ ރަންކުލަ ވަނީ ފަނޑުވެފައެވެ. ކުރެހުންތައް ވަނީ ފުހެވިފައެވެ. އަހަރެން ހަނދާން ހުންނަހާ އެ ރީއްޗެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ހަނދާންތަކުން އެ އަނގޮޓި އޮފްކޮށްދިނީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ވަގުތުކޮޅަކަށް އަހަރެން އެ ކަނޑަށް އުކާލަން ހިތަށް އެރިއެވެ. ނައީމް އަމިއްލައަށްވެސް ލިޔެފައިވަނީ އަހަރެން ރުޅިއައުމުގެ ހައްގު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. ފަހަރެއްގައި ކަނޑަށް އެ އަނގޮޓި ހަގީގަތުގައިވެސް ދޫކޮށްލުމުން މި ވާހަކަ ނިމިދާނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިލިތަކުގެ ދެމެދުގައި ހިފަހައްޓާލީމެވެ. ދެން އަހަރެމެންގެ ފުރަތަމަ ގޭގެ މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. ކުޑަކުޑަ ކުލީ ކޮޓަރިއެކެވެ. އެންމެ ފަންކާއެކެވެ. އެންމެ ގޮދަޑިއެކެވެ. ދެމީހުންނަށް ކިރިޔާ ވަދެވޭވަރުގެ ބަދިގެއެކެވެ. މަސައްކަތުން ވަރުބަލިވެގެން ނައީމް ގެއަށް އަންނަ ގޮތެވެ. އަހަރެން ކާން ހަދައިގެން އިންތިޒާރުގައި އިންނަ ގޮތެވެ. މަސް ނިމޭއިރު ދެމީހުން ފައިސާ ގުނަން ތިބޭ ގޮތެވެ.
އެ އަނގޮޓި އޭރުވެސް އޮތެވެ. ލިޔާނާ އުފަންވީއިރުވެސް އޮތެވެ. ނިޝާ ސްކޫލަށް ދިޔަ ފުރަތަމަ ދުވަހުވެސް އޮތެވެ. ޒިޔާދު ތުއްތުއިރު ނައީމްގެ މޭމަތީގައި ނިދާފައި އޮތް އިރުވެސް އޮތެވެ. އީދު ހެނދުނުތަކާއި، ބަލިވުމާއި، ޒުވާބުތަކާއި، އަލުން ސުލްހަވުމުގައިވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރެވެ. އެ އަނގޮޓީގައި ދޮގެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދޮގު ހެދުމުގެ މާ ކުރިންވެސް އެ އަނގޮޓި އޮތެވެ. އެންމެ ކުށަކަށް އެ އަނގޮޓިއާ ގުޅިފައިވާ ހުރިހާ ހަނދާނެއް މިލްކެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އަހަރެން އެ އަނގޮޓި އިނގިއްޔަށް ލެއްވީމެވެ. އަދިވެސް އެ ހަމަ ހެޔޮވަރެވެ. ދެން އާ އަނގޮޓި އޭގެ ކައިރީގައި އަޅާލީމެވެ. ދެ އަނގޮޓި. ދެ ހަގީގަތް. އެއް ކައިވެނި. ބާ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ އަހަރެމެން ފެށި ދިރިއުޅުމެވެ. ދެވަނަ އަނގޮޓިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ ސިއްރަށްފަހު އައި އަހަރުތަކެވެ. ވަކިވަކިން ބަލާއިރު އެއިން އެއްވެސް އަނގޮޓިއަކުން މުޅި ވާހަކައެއް ކިޔައެއް ނުދެއެވެ.
އަހަރެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލީމެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަންނަށް ދޮގު ހެދިއެވެ. އެއީ ތެދެކެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަރެމެންގެ ދަރިފުޅު ސަލާމަތްކުރިއެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ ބޮޑާވިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ ބިރުގަތެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އަމިއްލަ އެދުމުގެ ނިންމުންތަކެއް ނިންމިއެވެ. ތެދެކެވެ. އޭނާ އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރީ ހިމޭނުން އެކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށެވެ. އެއީވެސް ތެދެކެވެ. އޭނާ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވިއެވެ. އެއީވެސް ހަމަ ތެދެކެވެ.
އިންސާނުންނަކީ ހަމައެކަނި އެއް ސިފައެއްގައި ތިބޭ ބައެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ނައީމް "މުޅި އިންސާނާގެ މަތިން ހަނދާންކުރާށޭ" ބުނި މާނައަކީ އެއީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ކައިވެނީގެ ބައްތިރީސް އަހަރުން އަހަންނަށް ވަރަށް އާދައިގެ ކަމެއް ދަސްކޮށްދީފިއެވެ. މީހަކުދެކެ ލޯބިވުމަކީ އެމީހަކީ ފުރިހަމަ މީހެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމެއް ނޫނެވެ. މީހަކަށް މައާފްކުރުމަކީ އެމީހަކު ދުވަހަކުވެސް ތަދުނުކުރާ ކަމަށް ހެދުމެއް ނޫނެވެ. އަދި މީހަކު މަރުވުމުން އެމީހަކީ ކުށެއް ނެތް ވަލީވެރިއަކަށް ހެދުމަކީވެސް ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ.
އަހަންނަށް ނައީމްދެކެ ލޯބިވެސް ވެވިދާނެއެވެ، އަދި ހަމަ އެއާއެކު ރުޅިވެސް އާދެވިދާނެއެވެ. އަހަންނަށް އޭނާއަށް މައާފްވެސް ކުރެވިދާނެއެވެ، އަދި އޭނާ އަހަންނަށް އިތުބާރު ނުކުރީތީ ދެރަވެސް ވެވިދާނެއެވެ. އޭނާގެ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރާއިރު، އޭނާގެ ކުށްތައް ފޮރުވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެއީ މުޅި އިންސާނާއެވެ.
އަހަރެން އަތް އުފުލާލީމެވެ. "ޔާ ﷲ، ނައީމަށް އެނގިގެންނާއި ނޭނގި ކުރެވުނު ކުށްތަކަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާ ކުރި ހެޔޮ އަމަލުތައް ގަބޫލުކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ބޮޑާކަމާއި، ބިރުވެރިކަމާއި، ނިކަމެތިކަމަށް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ. އޭނާގެ ކަށްވަޅު އަލިކޮށްދެއްވާށިއެވެ."
ވައިރޯޅިތައް ފެންގަނޑުމަތިން ޖެހެމުން ދިޔައެވެ. ދެން އަހަރެން އިތުރުކޮށްލީމެވެ، "އަދި އަހަންނަށް ކުރެވުނު ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން، އޭނާ އަހަންނަށް ނުބުނެ މައާފްކުރި ކަންތައްތަކަށް އަހަންނަށްވެސް މައާފްކުރައްވާށިއެވެ."
ނައީމް ނިޔާވި ފަހުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އަހަރެންގެ ހިތަށް ލުއިކަމެއް ލިބުނެވެ. އެއީ މުޅިން ފަސޭހަވުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ޒަޚަމްތަކަކީ ފިލައިގެންދާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއިން ލޭ އޮހުރުން ހުއްޓުނީއެވެ.
ދަމުން އަހަރެން އިނގިލީގައި އޮތް ދެ އަނގޮޓިއަށް ބަލާލީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކުރީ އަހަރެންގެ އަނގޮޓި ގެންދިޔައީ ކަނޑު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެހެނެއް ނުވެއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އެ ފޮރުވީއެވެ. ނަމަވެސް އެ އަނގޮޓި އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އޭނާގެ ލަދުވެތިކަން އުފުލިއެވެ. އޭނާ މަރުވި ފަހުން އަހަރެންގެ ރުޅިވެރިކަން އުފުލިއެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން، އެ އަނގޮޓި އަހަންނަށް ހަގީގަތް ގެނެސްދިނެވެ.
އެއް އިރެއްގައި އަހަރެން ހީކުރީ އެންމެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމަކީ އަގުހުރި އެއްޗެއް ގެއްލުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އަހަންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ، އެއަށްވުރެ ބޮޑު ހިތްދަތިކަމެއް އޮންނަކަން. އެއީ ހިތުގެ އަޑީގައި ހަގީގަތް ބާއްވައިގެން، އެ ވާހަކަ ބުނާނެ ހިތްވަރު ލިބޭއިރު ވަގުތު ފާއިތުވެފައި އޮތުމެވެ.
ނައީމް އެގާރަ އަހަރު މަޑުކުރިއެވެ. އޭނާ ހީކުރީ އަދި އެއް އަހަރީ ދުވަސް އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ރޭގަނޑުގެ ކެއުން އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި އެއް ފުރުސަތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އޭނާއަށް ހެދުނީ ގޯހެކެވެ. އެއީ އޭނާ އަހަންނަށް ދިން އެންމެ ފަހު ފިލާވަޅެވެ.
އެހެންކަމުން މިހާރު އަހަރެން މީހަކުދެކެ ލޯބިވާނަމަ، އެމީހެއްގެ ކައިރީގައި އެ ބުނަމެވެ. ތަދެއް ވެއްޖެނަމަ، އެ ވާހަކަ ދައްކަމެވެ. ކުށެއް ކުރެވިއްޖެނަމަ، ބޮޑާކަމުގެ ދަށުގައި އެކަން ނުފޮރުވަން މަސައްކަތް ކުރަމެވެ. އަދި އަހަރެންގެ ދަރިން ގެއިން ނުކުމެގެންދާއިރު، މުހިންމު ވާހަކައެއް ބުނަން އޮތްނަމަ އެ ވާހަކައެއް ނުބުނެ އެކުދިން ދިޔަ ނުދެމެވެ. ސަބަބަކީ އަނގޮޓި ފެނިދާނެއެވެ. ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކިދާނެއެވެ. އަދި އިތުބާރުވެސް ބައެއް ފަހަރު އަލުން ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވަގުތަކީ— ވަގުތަކީ އެއްވެސް އޮފީހަކުން ނުވަތަ ތަނަކުން އަލުން ހޯދައިދެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
އަހަރެން ބާ އަނގޮޓީގައި އަތްލީމެވެ. ދެން ކަނޑާ ދިމާލަށް ބަލާލާފައި މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ، "އަހަރެން ނައީމަށް މައާފްކޮށްފިން."
ބަނދަރުގެ ތޮށިގަނޑުގައި ރާޅެއް ޖެހި އަޑު އިވުނެވެ. އެ ވަގުތު އޭނާގެ އަޑު އިވުނު ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވުނެވެ. އެއީ މައާފަށް އެދޭ އަޑެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ ކަންވީގޮތް ކިޔައިދޭ އަޑެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާ އަބަދުވެސް އަހަރެންގެ ރުޅި ފިިނިވުމުން ބުނާ ބަހެވެ. އޭނާ މަޑުމަޑުން ހީނލާފައި ބުނާ ފަދައެވެ: "އަހަންނަށް އެނގޭ ޝިފާ މައާފް ކުރާނެކަން."
އަހަރެން ހިނިތުންވެލީމެވެ. "މާ ބޮޑަށް ބޮޑާނުވޭ," އަހަރެން މަޑުމަޑުން ބުނީމެވެ. "ނައީމަށް ހެދުނީ ހަމަ ގޯހެއް."
ދެން އަހަރެން ގެއަށް ދިޔުމަށް ހިނގައިގަތީމެވެ. އެގާރަ އަހަރު ވަންދެން އަހަރެން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރީ އަހަންނަށް އަނގޮޓިއެއް ގެއްލުނީ ކަމަށެވެ. ބައްތިރީސް އަހަރުގެ ކައިވެންޏަށްފަހު، އެންމެ ފަހުން އަހަންނަށް ވިސްނުނީ ނައީމް އަހަންނަށް ދޫކޮށްފައި ދިޔަ އެންމެ މުހިންމު އެއްޗަކީ އަނގޮޓި ނޫންކަމެވެ.
- ނިމުނީ -
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު